അജ്ഞാനിന ഏവ വ്യവഹാരവിമൂഢാഃ പരദ്രവ്യം മമേദമിതി പശ്യന്തി . ജ്ഞാനിനസ്തു നിശ്ചയപ്രതിബുദ്ധാഃ പരദ്രവ്യകണികാമാത്രമപി ന മമേദമിതി പശ്യന്തി . തതോ യഥാത്ര ലോകേ കശ്ചിദ് വ്യവഹാരവിമൂഢഃ പരകീയഗ്രാമവാസീ മമായം ഗ്രാമ ഇതി പശ്യന് മിഥ്യാദ്രഷ്ടിഃ, തഥാ യദി ജ്ഞാന്യപി കഥചിംദ് [വ്യവഹാരഭാഷിതേന തു ] വ്യവഹാരകേ വചനോംകോ ഗ്രഹണ കരകേ [പരദ്രവ്യം മമ ] ‘പരദ്രവ്യ മേരാ ഹൈ’ [ഭണന്തി ] ഐസാ ക ഹതേ ഹൈം, [തു ] പരന്തു ജ്ഞാനീജന [നിശ്ചയേന ജാനന്തി ] നിശ്ചയസേ ജാനതേേ ഹൈം കി ‘[കിഞ്ചിത് ] കോഈ [പരമാണുമാത്രമ് അപി ] പരമാണുമാത്ര ഭീ [ന ച മമ ] മേരാ നഹീം ഹൈ’ .
[യഥാ ] ജൈസേ [കഃ അപി നരഃ ] കോഈ മനുഷ്യ [അസ്മാകം ഗ്രാമവിഷയനഗരരാഷ്ട്രമ് ] ‘ഹമാരാ ഗ്രാമ, ഹമാരാ ദേശ, ഹമാരാ നഗര, ഹമാരാ രാഷ്ട്ര’ [ജല്പതി ] ഇസപ്രകാര ക ഹതാ ഹൈ, [തു ] കിന്തു [താനി ] വേ [തസ്യ ] ഉസകേ [ന ച ഭവന്തി ] നഹീം ഹൈം, [മോഹേന ച ] മോഹസേ [സഃ ആത്മാ ] വഹ ആത്മാ [ഭണതി ] ‘മേരേ ഹൈം’ ഇസപ്രകാര ക ഹതാ ഹൈ; [ഏവമ് ഏവ ] ഇസീപ്രകാര [യഃ ജ്ഞാനീ ] ജോ ജ്ഞാനീ ഭീ [പരദ്രവ്യം മമ ] ‘പരദ്രവ്യ മേരാ ഹൈ’ [ഇതി ജാനന് ] ഐസാ ജാനതാ ഹുആ [ആത്മാനം കരോതി ] പരദ്രവ്യകോ നിജരൂപ ക രതാ ഹൈ, [ഏഷഃ ] വഹ [നിഃസംശയം ] നിഃസംദേഹ അര്ഥാത് നിശ്ചയതഃ [മിഥ്യാദൃഷ്ടിഃ ] മിഥ്യാദൃഷ്ടി [ഭവതി ] ഹോതാ ഹൈ .
[തസ്മാത് ] ഇസലിയേ തത്ത്വജ്ഞ [ന മേ ഇതി ജ്ഞാത്വാ ] ‘പരദ്രവ്യ മേരാ നഹീം ഹൈ’ യഹ ജാനകര, [ഏതേഷാം ദ്വയേഷാമ് അപി ] ഇന ദോനോംകാ ( – ലോക കാ ഔര ശ്രമണകാ – ) [പരദ്രവ്യേ ] പരദ്രവ്യമേം [കര്തൃവ്യവസായം ജാനന് ] ക ര്തൃത്വകേ വ്യവസായകോ ജാനതേ ഹുഏ, [ജാനീയാത് ] യഹ ജാനതേ ഹൈം കി [ദൃഷ്ടിരഹിതാനാമ് ] യഹ വ്യവസായ സമ്യഗ്ദര്ശനസേ രഹിത പുരുഷോംകാ ഹൈ .
ടീകാ : — അജ്ഞാനീജന ഹീ വ്യവഹാരവിമൂഢ (വ്യവഹാരമേം ഹീ വിമൂഢ) ഹോനേസേ പരദ്രവ്യകോ ഐസാ ദേഖതേ — മാനതേ ഹൈം കി ‘യഹ മേരാ ഹൈ’; ഔര ജ്ഞാനീജന തോ നിശ്ചയപ്രതിബുദ്ധ (നിശ്ചയകേ ജ്ഞാതാ) ഹോനേസേ പരദ്രവ്യകീ കണികാമാത്രകോ ഭീ ‘യഹ മേരാ ഹൈ’ ഐസാ നഹീം ദേഖതേ – മാനതേ . ഇസലിയേ, ജൈസേ ഇസ ജഗതമേം കോഈ വ്യവഹാരവിമൂഢ ഐസാ ദൂസരേകേ ഗാ വമേം രഹനേവാലാ മനുഷ്യ ‘യഹ ഗ്രാമ മേരാ ഹൈ’ ഇസപ്രകാര ദേഖതാ – മാനതാ ഹുആ മിഥ്യാദൃഷ്ടി ( – വിപരീത ദൃഷ്ടിവാലാ) ഹൈ, ഉസീപ്രകാര യദി ജ്ഞാനീ ഭീ കിസീ പ്രകാരസേ