വ്യവഹാരവിമൂഢോ ഭൂത്വാ പരദ്രവ്യം മമേദമിതി പശ്യേത് തദാ സോപി നിസ്സംശയം പരദ്രവ്യമാത്മാനം കുര്വാണോ മിഥ്യാദ്രഷ്ടിരേവ സ്യാത് . അതസ്തത്ത്വം ജാനന് പുരുഷഃ സര്വമേവ പരദ്രവ്യം ന മമേതി ജ്ഞാത്വാ ലോകശ്രമണാനാം ദ്വയേഷാമപി യോയം പരദ്രവ്യേ കര്തൃവ്യവസായഃ സ തേഷാം സമ്യഗ്ദര്ശനരഹിതത്വാദേവ ഭവതി ഇതി സുനിശ്ചിതം ജാനീയാത് .
സമ്ബന്ധ ഏവ സകലോപി യതോ നിഷിദ്ധഃ .
പശ്യന്ത്വകര്തൃ മുനയശ്ച ജനാശ്ച തത്ത്വമ് ..൨൦൧..
വ്യവഹാരവിമൂഢ ഹോകര പരദ്രവ്യകോ ‘യഹ മേരാ ഹൈ’ ഇസപ്രകാര ദേഖേ – മാനേ തോ ഉസ സമയ വഹ ഭീ നിഃസംശയതഃ അര്ഥാത് നിശ്ചയതഃ, പരദ്രവ്യകോ നിജരൂപ കരതാ ഹുആ, മിഥ്യാദൃഷ്ടി ഹീ ഹോതാ ഹൈ . ഇസലിയേ തത്ത്വജ്ഞ പുരുഷ ‘സമസ്ത പരദ്രവ്യ മേരാ നഹീം ഹൈ’ യഹ ജാനകര, യഹ സുനിശ്ചിതതയാ ജാനതാ ഹൈ കി — ‘ലോക ഔര ശ്രമണ — ദോനോംകോ ജോ യഹ പരദ്രവ്യമേം കര്തൃത്വകാ വ്യവസായ ഹൈ, വഹ ഉനകീ സമ്യഗ്ദര്ശനരഹിതതാകേ കാരണ ഹീ ഹൈ’ .
ഭാവാര്ഥ : — ജോ വ്യവഹാരസേ മോഹീ ഹോകര പരദ്രവ്യകേ കര്തൃത്വകോ മാനതേ ഹൈം, വേ — ലൌകികജന ഹോം യാ മുനിജന ഹോം — മിഥ്യാദൃഷ്ടി ഹീ ഹൈം . യദി ജ്ഞാനീ ഭീ വ്യവഹാരമൂഢ ഹോകര പരദ്രവ്യകോ ‘അപനാ’ മാനതാ ഹൈ, തോ വഹ മിഥ്യാദൃഷ്ടി ഹീ ഹോതാ ഹൈ ..൩൨൪ സേ ൩൨൭..
അബ ഇസ അര്ഥകാ കലശരൂപ കാവ്യ കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [യതഃ ] ക്യോംകി [ഇഹ ] ഇസ ലോക മേം [ഏകസ്യ വസ്തുനഃ അന്യതരേണ സാര്ധം സകലഃ അപി സമ്ബന്ധഃ ഏവ നിഷിദ്ധഃ ] ഏക വസ്തുകാ അന്യ വസ്തുകേ സാഥ സമ്പൂര്ണ സമ്ബന്ധ ഹീ നിഷേധ കിയാ ഗയാ ഹൈ, [തത് ] ഇസലിയേ [വസ്തുഭേദേ ] ജഹാ വസ്തുഭേദ ഹൈ അര്ഥാത് ഭിന്ന വസ്തുഏ ഹൈം വഹാ [കര്തൃകര്മഘടനാ അസ്തി ന ] ക ര്താക ര്മഘടനാ നഹീം ഹോതീ — [മുനയഃ ച ജനാഃ ച ] ഇസപ്രകാര മുനിജന ഔര ലൌകി ക ജന [തത്ത്വമ് അകര്തൃ പശ്യന്തു ] തത്ത്വകോ ( – വസ്തുകേ യഥാര്ഥ സ്വരൂപകോ) അക ര്താ ദേഖോ, (യഹ ശ്രദ്ധാമേം ലാഓ കി — കോഈ കിസീകാ ക ര്താ നഹീം ഹൈ, പരദ്രവ്യ പരകാ അക ര്താ ഹീ ഹൈ) .൨൦൧.
‘‘ജോ പുരുഷ ഐസാ വസ്തുസ്വഭാവകാ നിയമ നഹീം ജാനതേ വേ അജ്ഞാനീ ഹോതേ ഹുഏ കര്മകോ കരതേ ഹൈം; ഇസപ്രകാര ഭാവകര്മകാ കര്താ അജ്ഞാനസേ ചേതന ഹീ ഹോതാ ഹൈ .’’ — ഇസ അര്ഥകാ ഏവം ആഗാമീ ഗാഥാഓംകാ സൂചക കലശരൂപ കാവ്യ കഹതേ ഹൈം : —
൪൭൪