ജീവ ഏവ മിഥ്യാത്വാദിഭാവകര്മണഃ കര്താ, തസ്യാചേതനപ്രകൃതികാര്യത്വേചേതനത്വാനുഷംഗാത് . സ്വസ്യൈവ ജീവോ മിഥ്യാത്വാദിഭാവകര്മണഃ കര്താ, ജീവേന പുദ്ഗലദ്രവ്യസ്യ മിഥ്യാത്വാദിഭാവകര്മണി ക്രിയമാണേ പുദ്ഗലദ്രവ്യസ്യ ചേതനാനുഷംഗാത് . ന ച ജീവഃ പ്രകൃതിശ്ച മിഥ്യാത്വാദിഭാവകര്മണോ ദ്വൌ കര്താരൌ, ജീവവദ- ചേതനായാഃ പ്രകൃതേരപി തത്ഫലഭോഗാനുഷംഗാത് . ന ച ജീവഃ പ്രകൃതിശ്ച മിഥ്യാത്വാദിഭാവകര്മണോ ദ്വാവപ്യകര്താരൌ, സ്വഭാവത ഏവ പുദ്ഗലദ്രവ്യസ്യ മിഥ്യാത്വാദിഭാവാനുഷംഗാത് . തതോ ജീവഃ കര്താ, സ്വസ്യ കര്മ കാര്യമിതി സിദ്ധമ് . പുദ്ഗലദ്രവ്യകോ [മിഥ്യാത്വമ് ] മിഥ്യാത്വഭാവരൂപ [കുരുതഃ ] ക രതേ ഹൈം ഐസാ മാനാ ജായേ, [തസ്മാത് ] തോ [ദ്വാഭ്യാം കൃതം തത് ] ജോ ദോനോംകേ ദ്വാരാ കിയാ [തസ്യ ഫലമ് ] ഉസകാ ഫല [ദ്വൌ അപി ഭുഞ്ജാതേ ] ദോനോം ഭോഗേംഗേ !
[അഥ ] അഥവാ യദി [പുദ്ഗലദ്രവ്യം ] പുദ്ഗലദ്രവ്യകോ [മിഥ്യാത്വമ് ] മിഥ്യാത്വഭാവരൂപ [ന പ്രകൃതിഃ കരോതി ] ന തോ പ്രകൃ തി ക രതീ ഹൈ [ന ജീവഃ ] ഔര ന ജീവ ക രതാ ഹൈ ( – ദോനോംമേംസേ കോഈ നഹീം ക രതാ) ഐസാ മാനാ ജായ, [തസ്മാത് ] തോ [പുദ്ഗലദ്രവ്യം മിഥ്യാത്വമ് ] പുദ്ഗലദ്രവ്യ സ്വഭാവസേ ഹീ മിഥ്യാത്വഭാവരൂപ സിദ്ധ ഹോഗാ ! [തത് തു ന ഖലു മിഥ്യാ ] ക്യാ യഹ വാസ്തവമേം മിഥ്യാ നഹീം ഹൈ ?
(ഇസസേ യഹ സിദ്ധ ഹോതാ ഹൈ കി അപനേ മിഥ്യാത്വഭാവകാ — ഭാവകര്മകാ — കര്താ ജീവ ഹീ ഹൈ .)
ടീകാ : — ജീവ ഹീ മിഥ്യാത്വാദി ഭാവകര്മകാ കര്താ ഹൈ; ക്യോംകി യദി വഹ (ഭാവകര്മ) അചേതന പ്രകൃതികാ കാര്യ ഹോ തോ ഉസേ ( – ഭാവകര്മകോ) അചേതനത്വകാ പ്രസംഗ ആ ജായേഗാ . ജീവ അപനേ ഹീ മിഥ്യാത്വാദി ഭാവകര്മകാ കര്താ ഹൈ; ക്യോംകി യദി ജീവ പുദ്ഗലദ്രവ്യകേ മിഥ്യാത്വാദി ഭാവകര്മകോ കരേ തോ പുദ്ഗലദ്രവ്യകോ ചേതനത്വകാ പ്രസംഗ ആ ജായേഗാ . ഔര ജീവ തഥാ പ്രകൃതി ദോനോം മിഥ്യാത്വാദി ഭാവകര്മകേ കര്താ ഹൈം ഐസാ ഭീ നഹീം ഹൈ; ക്യോംകി യദി വേ ദോനോം കര്താ ഹോം തോ ജീവകീ ഭാ തി അചേതന പ്രകൃതികോ ഭീ ഉസ (-ഭാവകര്മ)കാ ഫല ഭോഗനേകാ പ്രസംഗ ആ ജായേഗാ . ഔര ജീവ തഥാ പ്രകൃതി ദോനോം മിഥ്യാത്വാദി ഭാവകര്മകേ അകര്താ ഹൈം സോ ഐസാ ഭീ നഹീം ഹൈ; ക്യോംകി യദി വേ ദോനോം അകര്താ ഹോം തോ സ്വഭാവസേ ഹീ പുദ്ഗലദ്രവ്യകോ മിഥ്യാത്വാദി ഭാവകാ പ്രസംഗ ആ ജായേഗാ . ഇസസേ യഹ സിദ്ധ ഹുആ കി — ജീവ കര്താ ഹൈ ഔര അപനാ കര്മ കാര്യ ഹൈ (അര്ഥാത് ജീവ അപനേ മിഥ്യാത്വാദി ഭാവകര്മകാ കര്താ ഹൈ ഔര അപനാ ഭാവകര്മ അപനാ കാര്യ ഹൈ) .
ഭാവാര്ഥ : — ഇന ഗാഥാഓംമേം യഹ സിദ്ധ കിയാ ഹൈ കി ഭാവകര്മകാ കര്താ ജീവ ഹീ ഹൈ . യഹാ യഹ ജാനനാ ചാഹിഏ കി — പരമാര്ഥസേ അന്യ ദ്രവ്യ അന്യ ദ്രവ്യകേ ഭാവകാ കര്താ നഹീം ഹോതാ, ഇസലിയേ ജോ ചേതനകേ ഭാവ ഹൈം ഉനകാ കര്താ ചേതന ഹീ ഹോ സകതാ ഹൈ . ഇസ ജീവകേ അജ്ഞാനസേ ജോ മിഥ്യാത്വാദി ഭാവരൂപ പരിണാമ ഹൈം വേ ചേതന ഹൈം, ജഡ നഹീം; അശുദ്ധനിശ്ചയനയസേ ഉന്ഹേം ചിദാഭാസ ഭീ കഹാ ജാതാ ഹൈ . ഇസപ്രകാര