കര്തൃത്വാഭ്യുപഗമേന സര്വേഷാമേവ ജീവാനാമേകാന്തേനാകര്തൃത്വാപത്തേഃ ജീവഃ കര്തേതി ശ്രുതേഃ കോപോ ദുഃശക്യഃ പരിഹര്തുമ് . യസ്തു കര്മ ആത്മനോജ്ഞാനാദിസര്വഭാവാന് പര്യായരൂപാന് കരോതി, ആത്മാ ത്വാത്മാനമേവൈകം ദ്രവ്യരൂപം കരോതി, തതോ ജീവഃ കര്തേതി ശ്രുതികോപോ ന ഭവതീത്യഭിപ്രായഃ സ മിഥ്യൈവ . ജീവോ ഹി ദ്രവ്യരൂപേണ താവന്നിത്യോസംഖ്യേയപ്രദേശോ ലോകപരിമാണശ്ച . തത്ര ന താവന്നിത്യസ്യ കാര്യത്വമുപ- പന്നം, കൃതകത്വനിത്യത്വയോരേകത്വവിരോധാത് . ന ചാവസ്ഥിതാസംഖ്യേയപ്രദേശസ്യൈകസ്യ പുദ്ഗലസ്കന്ധസ്യേവ പ്രദേശപ്രക്ഷേപണാകര്ഷണദ്വാരേണാപി തസ്യ കാര്യത്വം, പ്രദേശപ്രക്ഷേപണാകര്ഷണേ സതി തസ്യൈകത്വവ്യാഘാതാത് . ന ചാപി സകലലോകവാസ്തുവിസ്താരപരിമിതനിയതനിജാഭോഗസംഗ്രഹസ്യ പ്രദേശസംകോചനവികാശനദ്വാരേണ തസ്യ കാര്യത്വം, പ്രദേശസംകോചനവികാശനയോരപി ശുഷ്കാര്ദ്രചര്മവത്പ്രതിനിയതനിജവിസ്താരാദ്ധീനാധികസ്യ തസ്യ കര്തുമശക്യത്വാത് . യസ്തു വസ്തുസ്വഭാവസ്യ സര്വഥാപോഢുമശക്യത്വാത് ജ്ഞായകോ ഭാവോ ജ്ഞാനസ്വഭാവേന സര്വദൈവ കര്താ ഹൈ’ ഐസീ ജോ ശ്രുതി ഹൈ ഉസകാ കോപ ദൂര കരനാ അശക്യ ഹോ ജാതാ ഹൈ (അര്ഥാത് ഭഗവാനകീ വാണീകീ വിരാധനാ ഹോതീ ഹൈ) . ഔര, ‘കര്മ ആത്മാകേ അജ്ഞാനാദി സര്വ ഭാവോംകോ — ജോ കി പര്യായരൂപ ഹൈം ഉന്ഹേം — കരതാ ഹൈ, ഔര ആത്മാ തോ ആത്മാകോ ഹീ ഏകകോ ദ്രവ്യരൂപകോ കരതാ ഹൈ, ഇസലിയേ ജീവ കര്താ ഹൈ; ഇസപ്രകാര ശ്രുതികാ കോപ നഹീം ഹോതാ’ — ഐസാ ജോ അഭിപ്രായ ഹൈ വഹ മിഥ്യാ ഹീ ഹൈ . (ഇസീകോ സമഝാതേ ഹൈം : — ) ജീവ തോ ദ്രവ്യരൂപസേ നിത്യ ഹൈ, അസംഖ്യാതപ്രദേശീ ഹൈ ഔര ലോകപരിമാണ ഹൈ . ഉനമേം പ്രഥമ, നിത്യകാ കാര്യത്വ നഹീം ബന സകതാ, ക്യോംകി കൃതകത്വകേ ഔര നിത്യത്വകേ ഏകത്വകാ വിരോധ ഹൈ . (ആത്മാ നിത്യ ഹൈ, ഇസലിയേ വഹ കൃതക അര്ഥാത് കിസീകേ ദ്വാരാ കിയാ ഗയാ നഹീം ഹോ സകതാ .) ഔര അവസ്ഥിത അസംഖ്യ-പ്രദേശവാലേ ഏക(-ആത്മാ)കോ പുദ്ഗലസ്കന്ധകീ ഭാ തി, പ്രദേശോംകേ പ്രക്ഷേപണ- ആകര്ഷണ ദ്വാരാ ഭീ കാര്യത്വ നഹീം ബന സകതാ, ക്യോംകി പ്രദേശോംകാ പ്രക്ഷേപണ തഥാ ആകര്ഷണ ഹോ തോ ഉസകേ ഏകത്വകാ വ്യാഘാത ഹോ ജായേഗാ . (സ്കന്ധ അനേക പരമാണുഓംകാ ബനാ ഹുആ ഹൈ, ഇസലിയേ ഉസമേംസേ പരമാണു നികല ജാതേ ഹൈം തഥാ ഉസമേം ആതേ ഭീ ഹൈം; പരന്തു ആത്മാ നിശ്ചിത അസംഖ്യാത- പ്രദേശവാലാ ഏക ഹീ ദ്രവ്യ ഹൈ, ഇസലിയേ വഹ അപനേ പ്രദേശോംകോ നികാല നഹീം സകതാ തഥാ അധിക പ്രദേശോംകോ ലേ നഹീം സകതാ .) ഔര സകല ലോകരൂപ ഘരകേ വിസ്താരസേ പരിമിത ജിസകാ നിശ്ചിത നിജ വിസ്താരസംഗ്രഹ ഹൈ (അര്ഥാത് ജിസകാ ലോക ജിതനാ നിശ്ചിത മാപ ഹൈ) ഉസകേ (-ആത്മാകേ) പ്രദേശോംകേ സംകോച-വികാസ ദ്വാരാ ഭീ കാര്യത്വ നഹീം ബന സകതാ, ക്യോംകി പ്രദേശോംകേ സംകോച-വിസ്താര ഹോനേ പര ഭീ, സൂഖേ-ഗീലേ ചമഡേകീ ഭാ തി, നിശ്ചിത നിജ വിസ്താരകേ കാരണ ഉസേ ( – ആത്മാകോ) ഹീനാധിക നഹീം കിയാ ജാ സകതാ . (ഇസപ്രകാര ആത്മാകേ ദ്രവ്യരൂപ ആത്മാകേ കര്തൃത്വ നഹീം ബന സകതാ .) ഔര, ‘‘വസ്തുസ്വഭാവകാ സര്വഥാ മിടനാ അശക്യ ഹോനേസേ ജ്ഞായക ഭാവ ജ്ഞാനസ്വഭാവസേ ഹീ സദൈവ സ്ഥിത രഹതാ ഹൈ ഔര ഇസപ്രകാര സ്ഥിത രഹതാ ഹുആ, ജ്ഞായകത്വ ഔര കര്തൃത്വകേ അത്യന്ത വിരുദ്ധതാ ഹോനേസേ,

൪൮൬