ഭവതി, ഭവന്തി ച മിഥ്യാത്വാദിഭാവാഃ, തതസ്തേഷാം കര്മൈവ കര്തൃ പ്രരൂപ്യത ഇതി വാസനോന്മേഷഃ
സ തു നിതരാമാത്മാത്മാനം കരോതീത്യഭ്യുപഗമമുപഹന്ത്യേവ .
തതോ ജ്ഞായകസ്യ ഭാവസ്യ സാമാന്യാപേക്ഷയാ ജ്ഞാനസ്വഭാവാവസ്ഥിതത്വേപി കര്മജാനാം മിഥ്യാത്വാദിഭാവാനാം ജ്ഞാനസമയേനാദിജ്ഞേയജ്ഞാനഭേദവിജ്ഞാനശൂന്യത്വാത് പരമാത്മേതി ജാനതോ വിശേഷാപേക്ഷയാ ത്വജ്ഞാനരൂപസ്യ ജ്ഞാനപരിണാമസ്യ കരണാത്കര്തൃത്വമനുമന്തവ്യം; താവദ്യാവത്തദാദിജ്ഞേയജ്ഞാനഭേദവിജ്ഞാന- പൂര്ണത്വാദാത്മാനമേവാത്മേതി ജാനതോ വിശേഷാപേക്ഷയാപി ജ്ഞാനരൂപേണൈവ ജ്ഞാനപരിണാമേന പരിണമമാനസ്യ കേവലം ജ്ഞാതൃത്വാത്സാക്ഷാദകര്തൃത്വം സ്യാത് . മിഥ്യാത്വാദി ഭാവോംകാ കര്താ നഹീം ഹോതാ; ഔര മിഥ്യാത്വാദി ഭാവ തോ ഹോതേ ഹൈം; ഇസലിയേ ഉനകാ കര്താ കര്മ ഹീ ഹൈ, ഇസപ്രകാര പ്രരൂപിത കിയാ ജാതാ ഹൈ’’ — ഐസീ ജോ വാസനാ (അഭിപ്രായ, ഝുകാവ) പ്രഗട കീ ജാതീ ഹൈ വഹ ഭീ ‘ആത്മാകോ കരതാ ഹൈ’ ഇസ (പൂര്വോക്ത) മാന്യതാകാ അതിശയതാപൂര്വക ഘാത കരതീ ഹീ ഹൈ (ക്യോംകി സദാ ഹീ ജ്ഞായക മാനനേസേ ആത്മാ അകര്താ ഹീ സിദ്ധ ഹുആ) .
ഇസലിയേ, ജ്ഞായക ഭാവ സാമാന്യ അപേക്ഷാസേ ജ്ഞാനസ്വഭാവസേ അവസ്ഥിത ഹോനേ പര ഭീ, കര്മസേ ഉത്പന്ന മിഥ്യാത്വാദി ഭാവോംകേ ജ്ഞാനകേ സമയ, അനാദികാലസേ ജ്ഞേയ ഔര ജ്ഞാനകേ ഭേദവിജ്ഞാനസേ ശൂന്യ ഹോനേസേ, പരകോ ആത്മാകേ രൂപമേം ജാനതാ ഹുആ വഹ (ജ്ഞായകഭാവ) വിശേഷ അപേക്ഷാസേ അജ്ഞാനരൂപ ജ്ഞാനപരിണാമകോ കരതാ ഹൈ ( – അജ്ഞാനരൂപ ഐസാ ജോ ജ്ഞാനകാ പരിണമന ഉസകോ കരതാ ഹൈ) ഇസലിയേ, ഉസകേ കര്തൃത്വകോ സ്വീകാര കരനാ (അര്ഥാത് ഐസാ സ്വീകാര കരനാ കി വഹ കര്ത്താ ഹൈ) വഹ ഭീ തബ തക കീ ജബ തക ഭേദവിജ്ഞാനകേ പ്രാരമ്ഭസേ ജ്ഞേയ ഔര ജ്ഞാനകേ ഭേദവിജ്ഞാനസേ പൂര്ണ (അര്ഥാത് ഭേദവിജ്ഞാന സഹിത) ഹോനേകേ കാരണ ആത്മാകോ ഹീ ആത്മാകേ രൂപമേം ജാനതാ ഹുആ വഹ (ജ്ഞായകഭാവ), വിശേഷ അപേക്ഷാസേ ഭീ ജ്ഞാനരൂപ ഹീ ജ്ഞാനപരിണാമസേ പരിണമിത ഹോതാ ഹുആ ( – ജ്ഞാനരൂപ ഐസാ ജോ ജ്ഞാനകാ പരിണമന ഉസരൂപ ഹീ പരിണമിത ഹോതാ ഹുആ), മാത്ര ജ്ഞാതൃത്വകേ കാരണ സാക്ഷാത് അകര്താ ഹോ .
ഭാവാര്ഥ : — കിതനേ ഹീ ജൈന മുനി ഭീ സ്യാദ്വാദ-വാണീകോ ഭലീഭാ തി ന സമഝകര സര്വഥാ ഏകാന്തകാ അഭിപ്രായ കരതേ ഹൈം ഔര വിവക്ഷാകോ ബദലകര യഹ കഹതേ ഹൈം കി — ‘‘ആത്മാ തോ ഭാവകര്മകാ അകര്താ ഹീ ഹൈ, കര്മപ്രകൃതികാ ഉദയ ഹീ ഭാവകര്മകോ കരതാ ഹൈ; അജ്ഞാന, ജ്ഞാന, സോനാ, ജാഗനാ, സുഖ, ദുഃഖ, മിഥ്യാത്വ, അസംയമ, ചാര ഗതിയോംമേം ഭ്രമണ — ഇന സബകോ, തഥാ ജോ കുഛ ശുഭ-അശുഭ ഭാവ ഹൈം ഇന സബകോ കര്മ ഹീ കരതാ ഹൈ; ജീവ തോ അകര്താ ഹൈ .’’ ഔര വേ മുനി ശാസ്ത്രകാ ഭീ ഐസാ ഹീ അര്ഥ കരതേ ഹൈം കി — ‘‘വേദകേ ഉദയസേ സ്ത്രീ-പുരുഷകാ വികാര ഹോതാ ഹൈ ഔര ഉപഘാത തഥാ പരഘാത പ്രകൃതികേ ഉദയസേ പരസ്പര ഘാത ഹോതാ ഹൈ .’’ ഇസപ്രകാര, ജൈസേ സാംഖ്യമതാവലമ്ബീ സബ