നിജമനസി വിധത്തേ കര്തൃഭോക്ത്രോര്വിഭേദമ് .
സ്വയമയമഭിഷിംചംശ്ചിച്ചമത്കാര ഏവ ..൨൦൬..
[പശ്യന്തു ] ദേഖോ .
ഭാവാര്ഥ : — സാംഖ്യമതാവലമ്ബീ പുരുഷകോ സര്വഥാ ഏകാന്തസേ അകര്താ, ശുദ്ധ ഉദാസീന ചൈതന്യമാത്ര മാനതേ ഹൈം . ഐസാ മാനനേസേ പുരുഷകോ സംസാരകേ അഭാവകാ പ്രസംഗ ആതാ ഹൈ; ഔര യദി പ്രകൃതികോ സംസാര മാനാ ജായേ തോ വഹ ഭീ ഘടിത നഹീം ഹോതാ, ക്യോംകി പ്രകൃതി തോ ജഡ ഹൈ, ഉസേ സുഖദുഃഖാദികാ സംവേദന നഹീം ഹൈ, തോ ഉസേ സംസാര കൈസാ ? ഐസേ അനേക ദോഷ ഏകാന്ത മാന്യതാമേം ആതേ ഹൈം . സര്വഥാ ഏകാന്ത വസ്തുകാ സ്വരൂപ ഹീ നഹീം ഹൈ . ഇസിലയേ സാംഖ്യമതീ മിഥ്യാദൃഷ്ടി ഹൈം; ഔര യദി ജൈന ഭീ ഐസാ മാനേം തോ വേ ഭീ മിഥ്യാദൃഷ്ടി ഹൈം . ഇസലിയേ ആചാര്യദേവ ഉപദേശ ദേതേ ഹൈം കി — സാംഖ്യമതിയോംകീ ഭാ തി ജൈന ആത്മാകോ സര്വഥാ അകര്താ ന മാനേം; ജബ തക സ്വ-പരകാ ഭേദവിജ്ഞാന ന ഹോ തബ തക തോ ഉസേ രാഗാദികാ — അപനേ ചേതനരൂപ ഭാവകര്മോംകാ — കര്താ മാനോ, ഔര ഭേദവിജ്ഞാന ഹോനേകേ ബാദ ശുദ്ധ വിജ്ഞാനഘന, സമസ്ത കര്തൃത്വകേ ഭാവസേ രഹിത, ഏക ജ്ഞാതാ ഹീ മാനോ . ഇസപ്രകാര ഏക ഹീ ആത്മാമേം കര്തൃത്വ തഥാ അകര്തൃത്വ — യേ ദോനോം ഭാവ വിവക്ഷാവശ സിദ്ധ ഹോതേ ഹൈം . ഐസാ സ്യാദ്വാദ മത ജൈനോംകാ ഹൈ; ഔര വസ്തുസ്വഭാവ ഭീ ഐസാ ഹീ ഹൈ, കല്പനാ നഹീം ഹൈ . ഐസാ (സ്യാദ്വാദാനുസാര) മാനനേസേ പുരുഷകോ സംസാര-മോക്ഷ ആദികീ സിദ്ധി ഹോതീ ഹൈ; ഔര സര്വഥാ ഏകാന്ത മാനനേസേ സര്വ നിശ്ചയ-വ്യവഹാരകാ ലോപ ഹോതാ ഹൈ .൨൦൫.
ആഗേകീ ഗാഥാഓംമേം, ‘കര്താ അന്യ ഹൈ ഔര ഭോക്താ അന്യ ഹൈ’ ഐസാ മാനനേവാലേ ക്ഷണികവാദീ ബൌദ്ധമതിയോംകോ ഉനകീ സര്വഥാ ഏകാന്ത മാന്യതാമേം ദൂഷണ ബതായേംഗേ ഔര സ്യാദ്വാദ അനുസാര ജിസപ്രകാര വസ്തുസ്വരൂപ അര്ഥാത് കര്താഭോക്താപന ഹൈ ഉസപ്രകാര കഹേംഗേ . ഉന ഗാഥാഓംകാ സൂചക കാവ്യ പ്രഥമ കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [ഇഹ ] ഇസ ജഗതമേം [ഏകഃ ] കോഈ ഏക തോ (അര്ഥാത് ക്ഷണിക വാദീ ബൌദ്ധമതീ തോ) [ഇദമ് ആത്മതത്ത്വം ക്ഷണികമ് കല്പയിത്വാ ] ഇസ ആത്മതത്ത്വകോ ക്ഷണിക ക ല്പിത കരകേ [നിജ-മനസി ] അപനേ മനമേം [കര്തൃ-ഭോക്ത്രോഃ വിഭേദമ് വിധത്തേ ] ക ര്താ ഔര ഭോക്താകാ ഭേദ ക രതേ ഹൈം ( – ക ര്താ അന്യ ഹൈ ഔര ഭോക്താ അന്യ ഹൈ, ഐസാ മാനതേ ഹൈം); [തസ്യ വിമോഹം ] ഉനകേ മോഹകോ (അജ്ഞാനകോ) [അയമ് ചിത്-ചമത്കാരഃ ഏവ സ്വയമ് ] യഹ ചൈതന്യചമത്കാര ഹീ സ്വയം [നിത്യ-അമൃത-ഓഘൈഃ ] നിത്യതാരൂപ അമൃതകേ ഓഘ( – സമൂഹ)കേ ദ്വാരാ [അഭിഷിംചം ] അഭിസിംചന