കരോതീതി നാസ്ത്യേകാന്തഃ . ഏവമനേകാന്തേപി യസ്തത്ക്ഷണവര്തമാനസ്യൈവ പരമാര്ഥസത്ത്വേന വസ്തുത്വമിതി വസ്ത്വംശേപി വസ്തുത്വമധ്യാസ്യ ശുദ്ധനയലോഭാദ്ഋജുസൂത്രൈകാന്തേ സ്ഥിത്വാ യ ഏവ കരോതി സ ഏവ ന വേദയതേ, അന്യഃ കരോതി അന്യോ വേദയതേ ഇതി പശ്യതി സ മിഥ്യാദ്രഷ്ടിരേവ ദ്രഷ്ടവ്യഃ, ക്ഷണികത്വേപി വൃത്ത്യംശാനാം വൃത്തിമതശ്ചൈതന്യചമത്കാരസ്യ ടംകോത്കീര്ണസ്യൈവാന്തഃപ്രതിഭാസമാനത്വാത് . ഹൈ വഹീ കരതാ ഹൈ’ അഥവാ ‘ദൂസരാ ഹീ കരതാ ഹൈ’ — ഐസാ ഏകാന്ത നഹീം ഹൈ . ഇസപ്രകാര അനേകാന്ത ഹോനേ പര ഭീ, ‘ജോ (പര്യായ) ഉസ സമയ ഹോതീ ഹൈ, ഉസീകോ പരമാര്ഥ സത്ത്വ ഹൈ, ഇസലിയേ വഹീ വസ്തു ഹൈ’ ഇസപ്രകാര വസ്തുകേ അംശമേം വസ്തുത്വകാ അധ്യാസ കരകേ ശുദ്ധനയകേ ലോഭസേ ഋജുസൂത്രനയകേ ഏകാന്തമേം രഹകര ജോ യഹ ദേഖതാ – മാനതാ ഹൈ കി ‘‘ജോ കരതാ ഹൈ വഹീ നഹീം ഭോഗതാ, ദൂസരാ കരതാ ഹൈ ഔര ദൂസരാ ഭോഗതാ ഹൈ’’, ഉസ ജീവകോ മിഥ്യാദൃഷ്ടി ഹീ ദേഖനാ-മാനനാ ചാഹിയേ; ക്യോംകി, വൃത്ത്യംശോം(പര്യായോം)കാ ക്ഷണികത്വ ഹോനേ പര ഭീ, വൃത്തിമാന (പര്യായമാന) ജോ ചൈതന്യചമത്കാര (ആത്മാ) ഹൈ, വഹ തോ ടംകോത്കീര്ണ (നിത്യ) ഹീ അന്തരംഗമേം പ്രതിഭാസിത ഹോതാ ഹൈ .
ഭാവാര്ഥ : — വസ്തുകാ സ്വഭാവ ജിനവാണീമേം ദ്രവ്യപര്യായസ്വരൂപ കഹാ ഹൈ; ഇസലിയേ സ്യാദ്വാദസേ ഐസാ അനേകാന്ത സിദ്ധ ഹോതാ ഹൈ കി പര്യായ-അപേക്ഷാസേ തോ വസ്തു ക്ഷണിക ഹൈ ഔര ദ്രവ്യ-അപേക്ഷാസേ നിത്യ ഹൈ . ജീവ ഭീ വസ്തു ഹോനേസേ ദ്രവ്യപര്യായസ്വരൂപ ഹൈ . ഇസലിയേ, പര്യായദൃഷ്ടിസേ ദേഖാ ജായ തോ കാര്യകോ കരതീ ഹൈ ഏക പര്യായ, ഔര ഭോഗതീ ഹൈ ദൂസരീ പര്യായ; ജൈസേ കി — മനുഷ്യപര്യായനേ ശുഭാശുഭ കര്മ കിയേ ഔര ഉനകാ ഫല ദേവാദിപര്യായനേ ഭോഗാ . യദി ദ്രവ്യദൃഷ്ടിസേ ദേഖാ ജായ തോ, ജോ കരതാ ഹൈ വഹീ ഭോഗതാ ഹൈ; ജൈസേ കി — മനുഷ്യപര്യായമേം ജിസ ജീവദ്രവ്യനേ ശുഭാശുഭ കര്മ കിയേ, ഉസീ ജീവദ്രവ്യനേ ദേവാദി പര്യായമേം സ്വയം കിയേ ഗയേ കര്മകേ ഫലകോ ഭോഗാ .
ഇസപ്രകാര വസ്തുകാ സ്വരൂപ അനേകാന്തരൂപ സിദ്ധ ഹോനേ പര ഭീ, ജോ ജീവ ശുദ്ധനയകോ സമഝേ ബിനാ ശുദ്ധനയകേ ലോഭസേ വസ്തുകേ ഏക അംശകോ ( — വര്തമാന കാലമേം വര്തതീ പര്യായകോ) ഹീ വസ്തു മാനകര ഋജുസൂത്രനയകേ വിഷയകാ ഏകാന്ത പകഡകര യഹ മാനതാ ഹൈ കി ‘ജോ കരതാ ഹൈ വഹീ നഹീം ഭോഗതാ — അന്യ ഭോഗതാ ഹൈ, ഔര ജോ ഭോഗതാ ഹൈ വഹീ നഹീം കരതാ — അന്യ കരതാ ഹൈ, ’ വഹ ജീവ മിഥ്യാദൃഷ്ടി ഹൈ, അരഹന്തകേ മതകാ നഹീം ഹൈ; ക്യോംകി, പര്യായോംകാ ക്ഷണികത്വ ഹോനേ പര ഭീ, ദ്രവ്യരൂപ ചൈതന്യചമത്കാര തോ അനുഭവഗോചര നിത്യ ഹൈ; പ്രത്യഭിജ്ഞാനസേ ജ്ഞാത ഹോതാ ഹൈ കി ‘ജോ മൈം ബാലക അവസ്ഥാമേം ഥാ, വഹീം മൈം തരുണ അവസ്ഥാമേം ഥാ ഔര വഹീ മൈം വൃദ്ധ അവസ്ഥാമേം ഹൂ .’ ഇസപ്രകാര ജോ കഥംചിത് നിത്യരൂപസേ അനുഭവഗോചര ഹൈ — സ്വസംവേദനമേം ആതാ ഹൈ ഔര ജിസേ ജിനവാണീ ഭീ ഐസാ ഹീ കഹതീ ഹൈ, ഉസേ ജോ നഹീം മാനതാ വഹ മിഥ്യാദൃഷ്ടി ഹൈ, ഐസാ സമഝനാ ചാഹിയേ ..൩൪൫ സേ ൩൪൮..
അബ, ഇസ അര്ഥകാ കലശരൂപ കാവ്യ കഹതേ ഹൈം : —