കാലോപാധിബലാദശുദ്ധിമധികാം തത്രാപി മത്വാ പരൈഃ .
രാത്മാ വ്യുജ്ഝിത ഏഷ ഹാരവദഹോ നിഃസൂത്രമുക്തേ ക്ഷിഭിഃ ..൨൦൮..
ശ്ലോകാര്ഥ : — [ആത്മാനം പരിശുദ്ധമ് ഈപ്സുഭിഃ പരൈഃ അന്ധകൈഃ ] ആത്മാകോ സമ്പൂര്ണതയാ ശുദ്ധ ചാഹനേവാലേ അന്യ കിന്ഹീം അന്ധോംനേ — [പൃഥുകൈഃ ] ബാലിശജനോംനേ (ബൌദ്ധോംനേ) — [കാല-ഉപാധി-ബലാത് അപി തത്ര അധികാമ് അശുദ്ധിമ് മത്വാ ] കാലകീ ഉപാധികേ കാരണ ഭീ ആത്മാമേം അധിക അശുദ്ധി മാനകര [അതിവ്യാപ്തിം പ്രപദ്യ ] അതിവ്യാപ്തികോ പ്രാപ്ത ഹോകര, [ശുദ്ധ-ഋജുസൂത്രേ രതൈഃ ] ശുദ്ധ ഋജുസൂത്രനയമേം രത ഹോതേ ഹുഏ [ചൈതന്യം ക്ഷണികം പ്രകല്പ്യ ] ചൈതന്യകോ ക്ഷണിക ക ല്പിത കരകേ, [അഹോ ഏഷഃ ആത്മാ വ്യുജ്ഝിതഃ ] ഇസ ആത്മാകോ ഛോഡ ദിയാ; [നിഃസൂത്ര-മുക്താ-ഈക്ഷിഭിഃ ഹാരവത് ] ജൈസേ ഹാരകേ സൂത്ര(ഡോരേ)കോ ന ദേഖകര മോതിയോംകോ ഹീ ദേഖനേവാലേ ഹാരകോ ഛോഡ ദേതേ ഹൈം
ഭാവാര്ഥ : — ആത്മാകോ സമ്പൂര്ണതയാ ശുദ്ധ മാനനേകേ ഇച്ഛുക ബൌദ്ധോംനേ വിചാര കിയാ കി — ‘‘യദി ആത്മാകോ നിത്യ മാനാ ജായ തോ നിത്യമേം കാലകീ അപേക്ഷാ ഹോതീ ഹൈ, ഇസലിയേ ഉപാധി ലഗ ജായേഗീ; ഇസപ്രകാര കാലകീ ഉപാധി ലഗനേസേ ആത്മാകോ ബഹുത ബഡീ അശുദ്ധി ലഗ ജായേഗീ ഔര ഇസസേ അതിവ്യാപ്തി ദോഷ ലഗേഗാ .’’ ഇസ ദോഷകേ ഭയസേ ഉന്ഹോംനേ ശുദ്ധ ഋജുസൂത്രനയകാ വിഷയ ജോ വര്തമാന സമയ ഹൈ, ഉതനാ മാത്ര ( – ക്ഷണിക ഹീ – ) ആത്മാകോ മാനാ ഔര ഉസേ (ആത്മാകോ) നിത്യനിത്യാസ്വരൂപ നഹീം മാനാ . ഇസപ്രകാര ആത്മാകോ സര്വഥാ ക്ഷണിക മാനനേസേ ഉന്ഹേം നിത്യാനിത്യസ്വരൂപ — ദ്രവ്യപര്യായസ്വരൂപ സത്യാര്ഥ ആത്മാകീ പ്രാപ്തി നഹീം ഹുഈ; മാത്ര ക്ഷണിക പര്യായമേം ആത്മാകീ കല്പനാ ഹുഈ; കിന്തു വഹ ആത്മാ സത്യാര്ഥ നഹീം ഹൈ .
മോതിയോംകേ ഹാരമേം, ഡോരേമേം അനേക മോതീ പിരോയേ ഹോതേ ഹൈം; ജോ മനുഷ്യ ഉസ ഹാര നാമക വസ്തുകോ മോതിയോം തഥാ ഡോരേ സഹിത നഹീം ദേഖതാ — മാത്ര മോതിയോംകോ ഹീ ദേഖതാ ഹൈ, വഹ പൃഥക് പൃഥക് മോതിയോംകോ ഹീ ഗ്രഹണ കരതാ ഹൈ, ഹാരകോ ഛോഡ ദേതാ ഹൈ; അര്ഥാത് ഉസേ ഹാരകീ പ്രാപ്തി നഹീം ഹോതീ . ഇസീപ്രകാര ജോ ജീവ ആത്മാകേ ഏക ചൈതന്യഭാവകോ ഗ്രഹണ നഹീം കരതേ ഔര സമയ സമയ പര വര്തനാപരിണാമരൂപ ഉപയോഗകീ പ്രവൃത്തികോ ദേഖകര ആത്മാകോ അനിത്യ കല്പിത കരകേ, ഋജുസൂത്രനയകാ വിഷയ ജോ വര്തമാന-സമയമാത്ര ക്ഷണികത്വ ഹൈ, ഉതനാ മാത്ര ഹീ ആത്മാകോ മാനതേ ഹൈം (അര്ഥാത് ജോ ജീവ ആത്മാകോ ദ്രവ്യപര്യായസ്വരൂപ നഹീം മാനതേ — മാത്ര ക്ഷണിക പര്യായരൂപ ഹീ മാനതേ ഹൈം ), വേ ആത്മാകോ ഛോഡ ദേതേ ഹൈം; അര്ഥാത് ഉന്ഹേം ആത്മാകീ പ്രാപ്തി നഹീം ഹോതീ .൨൦൮.
അബ, ഇസ കാവ്യമേം ആത്മാനുഭവ കരനേകോ കഹതേ ഹൈം : —
൪൯൪