തം പ്രകാശയിതുമായാതി; കിന്തു വസ്തുസ്വഭാവസ്യ പരേണോത്പാദയിതുമശക്യത്വാത് പരമുത്പാദയിതുമശക്തത്വാച്ച യഥാ തദസന്നിധാനേ തഥാ തത്സന്നിധാനേപി സ്വരൂപേണൈവ പ്രകാശതേ . സ്വരൂപേണൈവ പ്രകാശമാനസ്യ ചാസ്യ വസ്തുസ്വഭാവാദേവ വിചിത്രാം പരിണതിമാസാദയന് കമനീയോകമനീയോ വാ ഘടപടാദിര്ന മനാഗപി വിക്രിയായൈ കല്പ്യതേ . തഥാ ബഹിരര്ഥാഃ ശബ്ദോ, രൂപം, ഗന്ധോ, രസഃ, സ്പര്ശോ, ഗുണദ്രവ്യേ ച, ദേവദത്തോ യജ്ഞദത്തമിവ ഹസ്തേ ഗൃഹീത്വാ, ‘മാം ശൃണു, മാം പശ്യ, മാം ജിഘ്ര, മാം രസയ, മാം സ്പൃശ, മാം ബുധ്യസ്വ’ ഇതി സ്വജ്ഞാനേ നാത്മാനം പ്രയോജയന്തി, ന ചാത്മാപ്യയഃകാന്തോപലകൃഷ്ടായഃസൂചീവത് സ്വസ്ഥാനാത്പ്രച്യുത്യ താന് ജ്ഞാതുമായാതി; കിന്തു വസ്തുസ്വഭാവസ്യ പരേണോത്പാദയിതുമശക്യത്വാത് പരമുത്പാദയിതുമശക്ത ത്വാച്ച യഥാ തദസന്നിധാനേ തഥാ തത്സന്നിധാനേപി സ്വരൂപേണൈവ ജാനീതേ . സ്വരൂപേണൈവ ജാനതശ്ചാസ്യ വസ്തുസ്വഭാവാദേവ വിചിത്രാം പരിണതിമാസാദയന്തഃ കമനീയാ അകമനീയാ വാ ശബ്ദാദയോ ബഹിരര്ഥാ ന മനാഗപി വിക്രിയായൈ ദീപകകോ സ്വപ്രകാശനമേം (അര്ഥാത് ബാഹ്യപദാര്ഥകോ പ്രകാശിത കരനേകേ കാര്യമേം) നഹീം ലഗാതാ കി ‘തൂ മുഝേ പ്രകാശിത കര’, ഔര ദീപക ഭീ ലോഹചുമ്ബക – പാഷാണസേ ഖീംചീ ഗഈ ലോഹേകീ സുഈകീ ഭാംതി അപനേ സ്ഥാനസേ ച്യുത ഹോകര ഉസേ ( – ബാഹ്യപദാര്ഥകോ) പ്രകാശിത കരനേ നഹീം ജാതാ; പരന്തു, വസ്തുസ്വഭാവ ദൂസരേസേ ഉത്പന്ന നഹീം കിയാ ജാ സകതാ, ഇസലിയേ തഥാ വസ്തുസ്വഭാവ പരകോ ഉത്പന്ന നഹീം കര സകതാ ഇസലിയേ, ദീപക ജൈസേ ബാഹ്യപദാര്ഥകീ അസമീപതാമേം അപനേ സ്വരൂപസേ ഹീ പ്രകാശതാ ഹൈ. ഉസീപ്രകാര ബാഹ്യപദാര്ഥകീ സമീപതാമേം ഭീ അപനേ സ്വരൂപസേ ഹീ പ്രകാശതാ ഹൈ (ഇസപ്രകാര) അപനേ സ്വരൂപസേ ഹീ പ്രകാശതാ ഹൈ ഐസേ ദീപകകോ, വസ്തുസ്വഭാവസേ ഹീ വിചിത്ര പരിണതികോ പ്രാപ്ത ഹോതാ ഹുആ മനോഹര യാ അമനോഹര ഘടപടാദി ബാഹ്യപദാര്ഥ കിംചിത്മാത്ര ഭീ വിക്രിയാ ഉത്പന്ന നഹീം കരതാ.
ഇസീപ്രകാര ദാര്ഷ്ടാന്ത കഹതേ ഹൈം : ബാഹ്യ പദാര്ഥ — ശബ്ദ, രൂപ, ഗംധ, രസ, സ്പര്ശ തഥാ ഗുണ ഔര ദ്രവ്യ — , ജൈസേ ദേവദത്ത യജ്ഞദത്തകോ ഹാഥ പകഡകര കിസീ കാര്യമേം ലഗാതാ ഹൈ ഉസീപ്രകാര, ആത്മാകോ സ്വജ്ഞാനമേം (ബാഹ്യപദാര്ഥോംകേ ജാനനേകേ കാര്യമേം) നഹീം ലഗാതേ കി ‘തൂ മുഝേ സുന, തൂ മുഝേ ദേഖ, തൂ മുഝേ സൂംഘ, തൂ മുഝേ ചഖ, തൂ മുഝേ സ്പര്ശ കര, തൂ മുഝേ ജാന,’ ഔര ആത്മാ ഭീ ലോഹചുമ്ബക-പാഷാണസേ ഖീംചീ ഗഈ ലോഹേകീ സുഈകീ ഭാ തി അപനേ സ്ഥാനസേ ച്യുത ഹോകര ഉന്ഹേം ( – ബാഹ്യപദാര്ഥോംകോ) ജാനനേകോ നഹീം ജാതാ; പരന്തു വസ്തുസ്വഭാവ പരകേ ദ്വാരാ ഉത്പന്ന നഹീം കിയാ ജാ സകതാ, ഇസലിയേ തഥാ വസ്തുസ്വഭാവ പരകോ ഉത്പന്ന നഹീം കര സകതാ ഇസലിയേ, ആത്മാ ജൈസേ ബാഹ്യ പദാര്ഥോംകീ അസമീപതാമേം (അപനേ സ്വരൂപസേ ഹീ ജാനതാ ഹൈ) ഉസീപ്രകാര ബാഹ്യപദാര്ഥോംകീ സമീപതാമേം ഭീ അപനേ സ്വരൂപസേ ഹീ ജാനതാ ഹൈ. (ഇസപ്രകാര) അപനേ സ്വരൂപസേ ഹീ ജാനതേ ഹുഏ ഉസ (ആത്മാ) കോ, വസ്തുസ്വഭാവസേ ഹീ വിചിത്ര പരിണതികോ പ്രാപ്ത മനോഹര അഥവാ അമനോഹര ശബ്ദാദി ബാഹ്യപദാര്ഥ കിംചിത്മാത്ര ഭീ വിക്രിയാ ഉത്പന്ന നഹീം കരതേ.
൫൩൦