യഃ ഖലു പുദ്ഗലകര്മവിപാകഭവേഭ്യോ ഭാവേഭ്യശ്ചേതയിതാത്മാനം നിവര്തയതി, സ തത്കാരണഭൂതം പൂര്വം കര്മ പ്രതിക്രാമന് സ്വയമേവ പ്രതിക്രമണം ഭവതി . സ ഏവ തത്കാര്യഭൂതമുത്തരം കര്മ പ്രത്യാചക്ഷാണഃ പ്രത്യാഖ്യാനം ഭവതി . സ ഏവ വര്തമാനം കര്മവിപാകമാത്മനോത്യന്തഭേദേനോപലഭമാനഃ ആലോചനാ ഭവതി . ഏവമയം നിത്യം പ്രതിക്രാമന്, നിത്യം പ്രത്യാചക്ഷാണോ, നിത്യമാലോചയംശ്ച, പൂര്വകര്മകാര്യേഭ്യ ഉത്തരകര്മകാരണേഭ്യോ ഭാവേഭ്യോത്യന്തം നിവൃത്തഃ, വര്തമാനം കര്മവിപാകമാത്മനോത്യന്തഭേദേനോപലഭമാനഃ, സ്വസ്മിന്നേവ ഖലു ജ്ഞാനസ്വഭാവേ നിരന്തരചരണാച്ചാരിത്രം ഭവതി . ചാരിത്രം തു ഭവന് സ്വസ്യ ജ്ഞാനമാത്രസ്യ ചേതനാത് സ്വയമേവ ജ്ഞാനചേതനാ ഭവതീതി ഭാവഃ . ച ] സദാ പ്രതിക്രമണ കരതാ ഹൈ ഔര [നിത്യമ് ആലോചയതി ] സദാ ആലോചനാ കരതാ ഹൈ, [സഃ ചേതയിതാ ] വഹ ആത്മാ [ഖലു ] വാസ്തവമേം [ചരിത്രം ഭവതി ] ചാരിത്ര ഹൈ.
ടീകാ : — ജോ ആത്മാ പുദ്ഗലകര്മകേ വിപാക (ഉദയ) സേ ഹുയേ ഭാവോംസേ അപനേകോ ഛുഡാതാ ഹൈ ( – ദൂര രഖതാ ഹൈ), വഹ ആത്മാ ഉന ഭാവോംകേ കാരണഭൂത പൂര്വകര്മോംകോ (ഭൂതകാലകേ കര്മോംകോ) പ്രതിക്രമതാ ഹുആ സ്വയം ഹീ പ്രതിക്രമണ ഹൈ; വഹീ ആത്മാ, ഉന ഭാവോംകേ കാര്യഭൂത ഉത്തരകര്മോംകോ (ഭവിഷ്യകാലകേ കര്മോംകോ) പ്രത്യാഖ്യാനരൂപ കരതാ ഹുആ പ്രത്യാഖ്യാന ഹൈ; വഹീ ആത്മാ, വര്തമാന കര്മവിപാകകോ അപനേസേ ( – ആത്മാസേ) അത്യന്ത ഭേദപൂര്വക അനുഭവ കരതാ ഹുആ, ആലോചനാ ഹൈ. ഇസപ്രകാര വഹ ആത്മാ സദാ പ്രതിക്രമണ കരതാ ഹുആ, സദാ പ്രത്യാഖ്യാന കരതാ ഹുആ ഔര സദാ ആലോചനാ കരതാ ഹുആ, പൂര്വകര്മോംകേ കാര്യരൂപ ഔര ഉത്തരകര്മോംകേ കാരണരൂപ ഭാവോംസേ അത്യന്ത നിവൃത്ത ഹോതാ ഹുആ, വര്തമാന കര്മവിപാകകോ അപനേസേ (ആത്മാസേ) അത്യന്ത ഭേദപൂര്വക അനുഭവ കരതാ ഹുആ, അപനേമേം ഹീ — ജ്ഞാനസ്വഭാവമേം ഹീ — നിരന്തര ചരനേസേ (-ആചരണ കരനേസേ) ചാരിത്ര ഹൈ (അര്ഥാത് സ്വയം ഹീ ചാരിത്രസ്വരൂപ ഹൈ). ഔര ചാരിത്രസ്വരൂപ ഹോതാ ഹുആ അപനേകോ – ജ്ഞാനമാത്രകോ – ചേതതാ (അനുഭവ കരതാ) ഹൈ, ഇസലിയേ (വഹ ആത്മാ) സ്വയം ഹീ ജ്ഞാനചേതനാ ഹൈ, ഐസാ ആശയ ഹൈ.
ഭാവാര്ഥ : — ചാരിത്രമേം പ്രതിക്രമണ, പ്രത്യാഖ്യാന ഔര ആലോചനാകാ വിധാന ഹൈ. ഉസമേം, പഹലേ ലഗേ ഹുഏ ദോഷോംസേ ആത്മാകോ നിവൃത്ത കരനാ സോ പ്രതിക്രമണ ഹൈ, ഭവിഷ്യമേം ദോഷ ലഗാനേകാ ത്യാഗ കരനാ സോ പ്രത്യാഖ്യാന ഹൈ ഔര വര്തമാന ദോഷസേ ആത്മാകോ പൃഥക് കരനാ സോ ആലോചനാ ഹൈ. യഹാ നിശ്ചയചാരിത്രകോ പ്രധാന കരകേ കഥന ഹൈ; ഇസലിയേ നിശ്ചയസേ വിചാര കരനേ പര, ജോ ആത്മാ ത്രികാലകേ കര്മോംസേ അപനേകോ ഭിന്ന ജാനതാ ഹൈ, ശ്രദ്ധാ കരതാ ഹൈ ഔര അനുഭവ കരതാ ഹൈ, വഹ ആത്മാ സ്വയം ഹീ പ്രതിക്രമണ ഹൈ, സ്വയം ഹീ പ്രത്യാഖ്യാന ഹൈ ഔര സ്വയം ഹീ ആലോചനാ ഹൈ. ഇസപ്രകാര പ്രതിക്രമണസ്വരൂപ, പ്രത്യാഖ്യാനസ്വരൂപ ഔര ആലോചനാസ്വരൂപ ആത്മാകാ നിരംതര അനുഭവന ഹീ നിശ്ചയചാരിത്ര ഹൈ. ജോ യഹ നിശ്ചയചാരിത്ര ഹൈ, വഹീ ജ്ഞാനചേതനാ (അര്ഥാത് ജ്ഞാനകാ അനുഭവന) ഹൈ. ഉസീ