ജ്ഞാനം ഹി പരദ്രവ്യം കിംചിദപി ന ഗൃഹ്ണാതി ന മുംചതി ച, പ്രായോഗികഗുണസാമര്ഥ്യാത് വൈസ്രസികഗുണസാമര്ഥ്യാദ്വാ ജ്ഞാനേന പരദ്രവ്യസ്യ ഗൃഹീതും മോക്തും ചാശക്യത്വാത് . പരദ്രവ്യം ച ന ജ്ഞാനസ്യാമൂര്താത്മദ്രവ്യസ്യ മൂര്തപുദ്ഗലദ്രവ്യത്വാദാഹാരഃ . തതോ ജ്ഞാനം നാഹാരകം ഭവതി . അതോ ജ്ഞാനസ്യ ദേഹോ ന ശംക നീയഃ .
ടീകാ : — ജ്ഞാന പരദ്രവ്യകോ കിംചിത്മാത്ര ഭീ ന തോ ഗ്രഹണ കരതാ ഹൈ ഔര ന ഛോഡതാ ഹൈ, ക്യോംകി പ്രായോഗിക (അര്ഥാത് പര നിമിത്തസേ ഉത്പന്ന) ഗുണകീ സാമര്ഥ്യസേ തഥാ വൈസ്രസിക (അര്ഥാത് സ്വാഭാവിക) ഗുണകീ സാമര്ഥ്യസേ ജ്ഞാനകേ ദ്വാരാ പരദ്രവ്യകാ ഗ്രഹണ തഥാ ത്യാഗ കരനാ അശക്യ ഹൈ. ഔര, (കര്മ-നോകര്മാദിരൂപ) പരദ്രവ്യ ജ്ഞാനകാ — അമൂര്തിക ആത്മദ്രവ്യകാ — ആഹാര നഹീം ഹൈ, ക്യോംകി വഹ മൂര്തിക പുദ്ഗലദ്രവ്യ ഹൈ; (അമൂര്തികകേ മൂര്തിക ആഹാര നഹീം ഹോതാ). ഇസലിയേ ജ്ഞാന ആഹാരക നഹീം ഹൈ. ഇസലിയേ ജ്ഞാനകേ ദേഹകീ ശംകാ ന കരനീ ചാഹിഏ.
(യഹാ ‘ജ്ഞാന’ സേ ‘ആത്മാ’ സമഝനാ ചാഹിഏ; ക്യോംകി, അഭേദ വിവക്ഷാസേ ലക്ഷണമേം ഹീ ലക്ഷ്യകാ വ്യവഹാര കിയാ ജാതാ ഹൈ. ഇസ ന്യായസേ ടീകാകാര ആചാര്യദേവ ആത്മാകോ ജ്ഞാന ഹീ കഹതേ ആയേ ഹൈം.)
ഭാവാര്ഥ : — ജ്ഞാനസ്വരൂപ ആത്മാ അമൂര്തിക ഹൈ ഔര ആഹാര തോ കര്മ-നോകര്മരൂപ പുദ്ഗലമയ മൂര്തിക ഹൈ; ഇസലിഏ പരമാര്ഥതഃ ആത്മാകേ പുദ്ഗലമയ ആഹാര നഹീം ഹൈ. ഔര ആത്മാകാ ഐസാ ഹീ സ്വഭാവ ഹൈ കി വഹ പരദ്രവ്യകോ കദാപി ഗ്രഹണ നഹീം കരതാ; — സ്വഭാവരൂപ പരിണമിത ഹോ യാ വിഭാവരൂപ പരിണമിത ഹോ, — അപനേ ഹീ പരിണാമകാ ഗ്രഹണ-ത്യാഗ ഹോതാ ഹൈ, പരദ്രവ്യകാ ഗ്രഹണ-ത്യാഗ തോ കിംചിത്മാത്ര ഭീ നഹീം ഹോതാ.
ഇസപ്രകാര ആത്മാകേ ആഹാര ന ഹോനേസേ ഉസകേ ദേഹ ഹീ നഹീം ഹൈ..൪൦൪ സേ ൪൦൭..
ജബ കി ആത്മാകേ ദേഹ ഹൈ ഹീ നഹീം, ഇസലിയേ പുദ്ഗലമയ ദേഹസ്വരൂപ ലിംഗ ( – വേഷ, ബാഹ്യ ചിഹ്ന) മോക്ഷകാ കാരണ നഹീം ഹൈ — ഇസ അര്ഥകാ, ആഗാമീ ഗാഥാഓംകാ സൂചക കാവ്യ കഹതേ ഹൈംഃ —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [ഏവം ശുദ്ധസ്യ ജ്ഞാനസ്യ ദേഹഃ ഏവ ന വിദ്യതേ ] ഇസപ്രകാര ശുദ്ധജ്ഞാനകേ ദേഹ ഹീ നഹീം ഹൈ; [തതഃ ജ്ഞാതുഃ ദേഹമയം ലിങ്ഗം മോക്ഷകാരണമ് ന ] ഇസലിഏ ജ്ഞാതാകോ ദേഹമയ ചിഹ്ന മോക്ഷകാ കാരണ നഹീം ഹൈ.൨൩൮.
൫൭൮