ഇതി ശ്രീമദമൃതചന്ദ്രസൂരിവിരചിതായാം സമയസാരവ്യാഖ്യാമാത്മഖ്യാതൌ സര്വവിശുദ്ധജ്ഞാനപ്രരൂപകഃ നവമോങ്കഃ ..
അനന്ത ധര്മ ഹൈം; കിന്തു ഉനമേം കിതനേ ഹീ തോ സാധാരണ ഹൈം, ഇസലിയേ വേ അതിവ്യാപ്തിയുക്ത ഹൈം, ഉനസേ ആത്മാകോ പഹിചാനാ നഹീം ജാ സകതാ; ഔര കുഛ (ധര്മ) പര്യായാശ്രിത ഹൈം — കിസീ അവസ്ഥാമേം ഹോതേ ഹൈം ഔര കിസീ അവസ്ഥാമേം നഹീം ഹോതേ, ഇസലിയേ വേ അവ്യാപ്തിയുക്ത ഹൈം, ഉനസേ ഭീ ആത്മാ നഹീം പഹിചാനാ ജാ സകതാ. ചേതനതാ യദ്യപി ആത്മാകാ (അതിവ്യാപ്തി ഔര അവ്യാപ്തി രഹിത) ലക്ഷണ ഹൈ, തഥാപി വഹ ശക്തിമാത്ര ഹൈ, അദൃഷ്ട ഹൈ; ഉസകീ വ്യക്തി ദര്ശന ഔര ജ്ഞാന ഹൈ. ഉസ ദര്ശന ഔര ജ്ഞാനമേം ഭീ ജ്ഞാന സാകാര ഹൈ, പ്രഗട അനുഭവഗോചര ഹൈ; ഇസലിയേ ഉസകേ ദ്വാരാ ഹീ ആത്മാ പഹിചാനാ ജാ സകതാ ഹൈ. ഇസലിയേ യഹാ ഇസ ജ്ഞാനകോ ഹീ പ്രധാന കരകേ ആത്മാകാ തത്ത്വ കഹാ ഹൈ.
യഹാ ഐസാ നഹീം സമഝനാ ചാഹിഏ കി ‘ആത്മാകോ ജ്ഞാനമാത്ര തത്ത്വവാലാ കഹാ ഹൈ, ഇസലിയേ ഇതനാ ഹീ പരമാര്ഥ ഹൈ ഔര അന്യ ധര്മ മിഥ്യാ ഹൈ, വേ ആത്മാമേം നഹീം ഹൈം, ഐസാ സര്വഥാ ഏകാന്ത ഗ്രഹണ കരനേസേ തോ മിഥ്യാദൃഷ്ടിത്വ ആ ജാതാ ഹൈ, വിജ്ഞാനാദ്വൈതവാദീ ബൌദ്ധോംകാ ഔര വേദാന്തിയോംകാ മത ആ ജാതാ ഹൈ; ഇസലിയേ ഐസാ ഏകാന്ത ബാധാസഹിത ഹൈ. ഐസേ ഏകാന്ത അഭിപ്രായസേ കോഈ മുനിവ്രത ഭീ പാലേ ഔര ആത്മാകാ — ജ്ഞാനമാത്രകാ — ധ്യാന ഭീ കരേ, തോ ഭീ മിഥ്യാത്വ നഹീം കട സകതാ; മന്ദ കഷായോംകേ കാരണ ഭലേ ഹീ സ്വര്ഗ പ്രാപ്ത ഹോ ജായേ, കിന്തു മോക്ഷകാ സാധന തോ നഹീം ഹോതാ. ഇസലിയേ സ്യാദ്വാദസേ യഥാര്ഥ സമഝനാ ചാഹിഏ.൨൪൬.
മൂരത അമൂരത ജേ ആനദ്രവ്യ ലോകമാംഹി വേ ഭീ ജ്ഞാനരൂപ നാഹീം ന്യാരേ ന അഭാവകോ;
യഹൈ ജാനി ജ്ഞാനീ ജീവ ആപകൂം ഭജൈ സദീവ ജ്ഞാനരൂപ സുഖതൂപ ആന ന ലഗാവകോ,
കര്മ-കര്മഫലരൂപ ചേതനാകൂം ദൂരി ടാരി ജ്ഞാനചേതനാ അഭ്യാസ കരേ ശുദ്ധ ഭാവകോ.