തദതത്ത്വമേകാനേകത്വം സദസത്ത്വം നിത്യാനിത്യത്വം ച പ്രകാശത ഏവ .
നനു യദി ജ്ഞാനമാത്രത്വേപി ആത്മവസ്തുനഃ സ്വയമേവാനേകാന്തഃ പ്രകാശതേ, തര്ഹി കിമര്ഥമര്ഹദ്ഭിസ്തത്സാധനത്വേനാനുശാസ്യതേനേകാന്തഃ ? അജ്ഞാനിനാം ജ്ഞാനമാത്രാത്മവസ്തുപ്രസിദ്ധയര്ഥമിതി ബ്രൂമഃ . ന ഖല്വനേകാന്തമന്തരേണ ജ്ഞാനമാത്രമാത്മവസ്ത്വേവ പ്രസിധ്യതി . തഥാ ഹി — ഇഹ ഹി സ്വഭാവത ഏവ ബഹുഭാവനിര്ഭരേ വിശ്വേ സര്വഭാവാനാം സ്വഭാവേനാദ്വൈതേപി ദ്വൈതസ്യ നിഷേദ്ധുമശക്യത്വാത് സമസ്തമേവ വസ്തു സ്വപരരൂപപ്രവൃത്തിവ്യാവൃത്തിഭ്യാമുഭയഭാവാധ്യാസിതമേവ . തത്ര യദായം ജ്ഞാനമാത്രോ ഭാവഃ ശേഷഭാവൈഃ സഹ സ്വരസഭരപ്രവൃത്തജ്ഞാതൃജ്ഞേയസമ്ബന്ധതയാനാദിജ്ഞേയപരിണമനാത് ജ്ഞാനതത്ത്വം പരരൂപേണ പ്രതിപദ്യാജ്ഞാനീ ഭൂത്വാ നാശമുപൈതി, തദാ സ്വരൂപേണ തത്ത്വം ദ്യോതയിത്വാ ജ്ഞാതൃത്വേന പരിണമനാജ്ജ്ഞാനീ കുര്വന്നനേകാന്ത ഏവ തമുദ്ഗമയതി ൧ . യദാ തു സര്വം വൈ ഖല്വിദമാത്മേതി അജ്ഞാനതത്ത്വം സ്വരൂപേണ പ്രതിപദ്യ വിശ്വോപാദാനേനാത്മാനം പ്രവര്തമാന, ഏക സമയകീ മര്യാദാവാലേ അനേക വൃത്തി-അംശോം-രൂപസേ പരിണതപനേകേ ദ്വാരാ അനിത്യത്വ ഹൈ. (ഇസപ്രകാര ജ്ഞാനമാത്ര ആത്മവസ്തുകോ ഭീ, തത്-അതത്പനാ ഇത്യാദി ദോ-ദോ വിരുദ്ധ ശക്തിയാ സ്വയമേവ പ്രകാശിത ഹോതീ ഹൈം, ഇസലിയേ അനേകാന്ത സ്വയമേവ പ്രകാശിത ഹോതാ ഹൈ.)
(പ്രശ്ന — ) യദി ആത്മവസ്തുകോ, ജ്ഞാനമാത്രതാ ഹോനേ പര ഭീ, സ്വയമേവ അനേകാന്ത പ്രകാശതാ ഹൈ, തബ ഫി ര അര്ഹന്ത ഭഗവാന ഉസകേ സാധനകേ രൂപമേം അനേകാന്തകാ (-സ്യാദ്വാദകാ) ഉപദേശ ക്യോം ദേതേ ഹൈം ?
(ഉത്തര — ) അജ്ഞാനിയോംകേ ജ്ഞാനമാത്ര ആത്മവസ്തുകീ പ്രസിദ്ധി കരനേകേ ലിയേ ഉപദേശ ദേതേ ഹൈം ഐസാ ഹമ കഹതേ ഹൈം. വാസ്തവമേം അനേകാന്ത ( – സ്യാദ്വാദ) കേ ബിനാ ജ്ഞാനമാത്ര ആത്മവസ്തു ഹീ പ്രസിദ്ധ നഹീം ഹോ സകതീ. ഇസീകോ ഇസപ്രകാര സമഝാതേ ഹൈം : —
സ്വഭാവസേ ഹീ ബഹുതസേ ഭാവോംസേ ഭരേ ഹുഏ ഇസ വിശ്വമേം സര്വ ഭാവോംകാ സ്വഭാവസേ അദ്വൈത ഹോനേ പര ഭീ, ദ്വൈതകാ നിഷേധ കരനാ അശക്യ ഹോനേസേ സമസ്ത വസ്തുസ്വരൂപമേം പ്രവൃത്തി ഔര പരരൂപസേ വ്യാവൃത്തികേ ദ്വാരാ ദോനോം ഭാവോംസേ അധ്യാസിത ഹൈ (അര്ഥാത് സമസ്ത വസ്തു സ്വരൂപമേം പ്രവര്തമാന ഹോനേസേ ഔര പരരൂപസേ ഭിന്ന രഹനേസേ പ്രത്യേക വസ്തുമേം ദോനോം ഭാവ രഹ രഹേ ഹൈം). വഹാ , ജബ യഹ ജ്ഞാനമാത്ര ഭാവ (-ആത്മാ), ശേഷ (ബാകീകേ) ഭാവോംകേ സാഥ നിജ രസകേ ഭാരസേ പ്രവര്തിത ജ്ഞാതാ – ജ്ഞേയകേ സമ്ബന്ധകേ കാരണ ഔര അനാദി കാലസേ ജ്ഞേയോംകേ പരിണമനകേ കാരണ ജ്ഞാനതത്ത്വകോ പരരൂപ മാനകര (അര്ഥാത് ജ്ഞേയരൂപസേ അംഗീകാര കരകേ) അജ്ഞാനീ ഹോതാ ഹുആ നാശകോ പ്രാപ്ത ഹോതാ ഹൈ, തബ (ഉസേ ജ്ഞാനമാത്ര ഭാവകാ) സ്വ-രൂപസേ ( – ജ്ഞാനരൂപസേ) തത്പനാ പ്രകാശിത കരകേ (അര്ഥാത് ജ്ഞാന ജ്ഞാനരൂപസേ ഹീ ഹൈ ഐസാ പ്രഗട കരകേ), ജ്ഞാതാരൂപസേ പരിണമനകേ കാരണ ജ്ഞാനീ കരതാ ഹുആ, അനേകാന്ത ഹീ ( – സ്യാദ്വാദ ഹീ) ഉസകാ ഉദ്ധാര കരതാ ഹൈ — നാശ നഹീം ഹോനേ ദേതാ.൧.
൫൯൪