ര്വിശ്വാദ്ഭിന്നമവിശ്വവിശ്വഘടിതം തസ്യ സ്വതത്ത്വം സ്പൃശേത് ..൨൪൯..
[ഉജ്ഝിത-നിജ-പ്രവ്യക്തി-രിക്തീഭവദ് ] അപനീ വ്യക്തി (പ്രഗടതാ) കോ ഛോഡ ദേനേസേ രിക്ത ( – ശൂന്യ) ഹുആ, [പരിതഃ പരരൂപേ ഏവ വിശ്രാന്തം ] സമ്പൂര്ണതയാ പരരൂപമേം ഹീ വിശ്രാംത (അര്ഥാത് പരരൂപകേ ഊ പര ഹീ ആധാര രഖതാ ഹുആ) ഐസേ [പശോഃ ജ്ഞാനം ] പശുകാ ജ്ഞാന ( – പശുവത് ഏകാന്തവാദീകാ ജ്ഞാന) [സീദതി ] നാശകോ പ്രാപ്ത ഹോതാ ഹൈ; [സ്യാദ്വാദിനഃ തത് പുനഃ ] ഔര സ്യാദ്വാദീകാ ജ്ഞാന തോ, [‘യത് തത് തത് ഇഹ സ്വരൂപതഃ തത്’ ഇതി ] ‘ജോ തത് ഹൈ വഹ സ്വരൂപസേ തത് ഹൈ (അര്ഥാത് പ്രത്യേക തത്ത്വകോ — വസ്തുകോ സ്വരൂപസേ തത്പനാ ഹൈ)’ ഐസീ മാന്യതാകേ കാരണ [ദൂരഉന്മഗ്ന-ഘന-സ്വഭാവ-ഭരതഃ ] അത്യന്ത പ്രഗട ഹുഏ ജ്ഞാനഘനരൂപ സ്വഭാവകേ ഭാരസേ, [പൂര്ണം സമുന്മജ്ജതി ] സമ്പൂര്ണ ഉദിത (പ്രഗട) ഹോതാ ഹൈ.
ഭാവാര്ഥ : — കോഈ സര്വഥാ ഏകാന്തവാദീ തോ യഹ മാനതാ ഹൈ കി — ഘടജ്ഞാന ഘടകേ ആധാരസേ ഹീ ഹോതാ ഹൈ, ഇസലിയേ ജ്ഞാന സബ പ്രകാരസേ ജ്ഞേയോം പര ഹീ ആധാര രഖതാ ഹൈ. ഐസാ മാനനേവാലേ ഏകാന്തവാദീകേ ജ്ഞാനകോ തോ ജ്ഞേയ പീ ഗയേ ഹൈം, ജ്ഞാന സ്വയം കുഛ നഹീം രഹാ. സ്യാദ്വാദീ തോ ഐസാ മാനതേ ഹൈം കി — ജ്ഞാന അപനേ സ്വരൂപസേ തത്സ്വരൂപ (ജ്ഞാനസ്വരൂപ) ഹീ ഹൈ, ജ്ഞേയാകാര ഹോനേ പര ഭീ ജ്ഞാനത്വകോ നഹീം ഛോഡതാ. ഐസീ യഥാര്ഥ അനേകാന്ത സമഝകേ കാരണ സ്യാദ്വാദീകോ ജ്ഞാന (അര്ഥാത് ജ്ഞാനസ്വരൂപ ആത്മാ) പ്രഗട പ്രകാശിത ഹോതാ ഹൈ.
ഇസപ്രകാര സ്വരൂപസേ തത്പനേകാ ഭംഗ കഹാ ഹൈ.൨൪൮.
(അബ, ദൂസരേ ഭംഗകാ കലശരൂപ കാവ്യ കഹതേ ഹൈം : — )
ശ്ലോകാര്ഥ : — [പശുഃ ] പശു അര്ഥാത് സര്വഥാ ഏകന്തവാദീ അജ്ഞാനീ, [‘വിശ്വം ജ്ഞാനമ്’ ഇതി പ്രതര്ക്യ ] ‘വിശ്വ ജ്ഞാന ഹൈ (അര്ഥാത് സര്വ ജ്ഞേയപദാര്ഥ ആത്മാ ഹൈം)’ ഐസാ വിചാര കരകേ [സകലം സ്വതത്ത്വ- ആശയാ ദൃഷ്ടവാ ] സബകോ ( – സമസ്ത വിശ്വകോ) നിജതത്ത്വകീ ആശാസേ ദേഖകര [വിശ്വമയഃ ഭൂത്വാ ] വിശ്വമയ ( – സമസ്ത ജ്ഞേയപദാര്ഥമയ) ഹോകര, [പശുഃ ഇവ സ്വച്ഛന്ദമ് ആചേഷ്ടതേ ] പശുകീ ഭാ തി സ്വച്ഛംദതയാ ചേഷ്ടാ കരതാ ഹൈ — പ്രവൃത്ത ഹോതാ ഹൈ; [പുനഃ ] ഔര [സ്യാദ്വാദദര്ശീ ] സ്യാദ്വാദകാ ദേഖനേവാലാ തോ യഹ മാനതാ ഹൈ കി — [‘യത് തത് തത് പരരൂപതഃ ന തത്’ ഇതി ] ‘ജോ തത് ഹൈ വഹ പരരൂപസേ തത് നഹീം ഹൈ (അര്ഥാത് പ്രത്യേക തത്ത്വകോ സ്വരൂപസേ തത്പനാ ഹോനേ പര ഭീ പരരൂപസേ അതത്പനാ ഹൈ),’ ഇസലിയേ [വിശ്വാത് ഭിന്നമ് അവിശ്വവിശ്വഘടിതം ] വിശ്വസേ ഭിന്ന ഐസേ തഥാ വിശ്വസേ ( – വിശ്വകേ നിമിത്തസേ)
൫൯൮