നിര്ജ്ഞാനാത്ക്ഷണഭംഗസംഗപതിതഃ പ്രായഃ പശുര്നശ്യതി .
ടംകോത്കീര്ണഘനസ്വഭാവമഹിമ ജ്ഞാനം ഭവന് ജീവതി ..൨൬൦..
അധ്യാസ്യ ശദ്ധ-സ്വഭാവ-ച്യുതഃ ] സര്വ ഭാവരൂപ ഭവനകാ ആത്മാമേം അധ്യാസ കരകേ (അര്ഥാത് ആത്മാ സര്വ ജ്ഞേയ പദാര്ഥോംകേ ഭാവരൂപ ഹൈ, ഐസാ മാനകര) ശുദ്ധ സ്വഭാവസേ ച്യുത ഹോതാ ഹുആ, [അനിവാരിതഃ സര്വത്ര അപി സ്വൈരം ഗതഭയഃ ക്രീഡതി ] കിസീ പരഭാവകോ ശേഷ രഖേ ബിനാ സര്വ പരഭാവോംമേം സ്വച്ഛന്ദതാപൂര്വക നിര്ഭയതാസേ (നിഃശംകതയാ) ക്രീഡാ കരതാ ഹൈ; [സ്യാദ്വാദീ തു ] ഔര സ്യാദ്വാദീ തോ [സ്വസ്യ സ്വഭാവം ഭരാത് ആരൂഢഃ ] അപനേ സ്വഭാവമേം അത്യന്ത ആരൂഢ ഹോതാ ഹുആ, [പരഭാവ-ഭാവ-വിരഹ-വ്യാലോക-നിഷ്കമ്പിതഃ ] പരഭാവരൂപ ഭവനകേ അഭാവകീ ദൃഷ്ടികേ കാരണ (അര്ഥാത് ആത്മാ പരദ്രവ്യോംകേ ഭാവരൂപസേ നഹീം ഹൈ — ഐസാ ജാനതാ ഹോനേസേ) നിഷ്കമ്പ വര്തതാ ഹുആ, [വിശുദ്ധഃ ഏവ ലസതി ] ശുദ്ധ ഹീ വിരാജിത രഹതാ ഹൈ
ഭാവാര്ഥ : — ഏകാന്തവാദീ സര്വ പരഭാവോംകോ നിജരൂപ ജാനകര അപനേ ശുദ്ധ സ്വഭാവസേ ച്യുത ഹോതാ ഹുആ സര്വത്ര (സര്വ പരഭാവോംമേം) സ്വേച്ഛാചാരിതാസേ നിഃശംകതയാ പ്രവൃത്ത ഹോതാ ഹൈ; ഔര സ്യാദ്വാദീ തോ, പരഭാവോംകോ ജാനതാ ഹുആ ഭീ, അപനേ ശുദ്ധ ജ്ഞാനസ്വഭാവകോ സര്വ പരഭാവോംസേ ഭിന്ന അനുഭവ കരതാ ഹുആ, ശോഭിത ഹോതാ ഹൈ.
ഇസപ്രകാര പരഭാവകീ അപേക്ഷാസേ നാസ്തിത്വകാ ഭംഗ കഹാ ഹൈ.൨൫൯.
(അബ, തേരഹവേം ഭംഗകാ കലശരൂപ കാവ്യ കഹതേ ഹൈം : — )
ശ്ലോകാര്ഥ : — [പശുഃ ] പശു അര്ഥാത് ഏകാന്തവാദീ അജ്ഞാനീ, [പ്രാദുര്ഭാവ-വിരാമ-മുദ്രിത- വഹത്-ജ്ഞാന-അംശ-നാനാ-ആത്മനാ നിര്ജ്ഞാനാത് ] ഉത്പാദ-വ്യയസേ ലക്ഷിത ഐസേ ബഹതേ ( – പരിണമിത ഹോതേ) ഹുഏ ജ്ഞാനകേ അംശരൂപ അനേകാത്മകതാകേ ദ്വാരാ ഹീ (ആത്മാകാ) നിര്ണയ അര്ഥാത് ജ്ഞാന കരതാ ഹുആ, [ക്ഷണഭങ്ഗ-സംഗ-പതിതഃ ] ൧ക്ഷണഭംഗകേ സംഗമേം പഡാ ഹുആ, [പ്രായഃ നശ്യതി ] ബഹുലതാസേ നാശകോ പ്രാപ്ത ഹോതാ ഹൈ, [സ്യാദ്വാദീ തു ] ഔര സ്യാദ്വാദീ തോ [ചിദ്-ആത്മനാ ചിദ്-വസ്തു നിത്യ-ഉദിതം പരിമൃശന് ] ചൈതന്യാത്മകതാകേ ദ്വാരാ ചൈതന്യവസ്തുകോ നിത്യ-ഉദിത അനുഭവ കരതാ ഹുആ, [ടംകോത്കീര്ണ-ഘന-സ്വഭാവ- മഹിമ ജ്ഞാനം ഭവന് ] ടംകോത്കീര്ണഘനസ്വഭാവ (ടംകോത്കീര്ണ പിംഡരൂപ സ്വഭാവ) ജിസകീ മഹിമാ ഹൈ ഐസേ ജ്ഞാനരൂപ വര്തതാ ഹുആ, [ജീവതി ] ജീതാ ഹൈ.
ഭാവാര്ഥ : — ഏകാന്തവാദീ ജ്ഞേയോംകേ ആകാരാനുസാര ജ്ഞാനകോ ഉത്പന്ന ഔര നഷ്ട ഹോതാ ഹുആ ദേഖകര,
൬൦൬
൧ക്ഷണഭംഗ = ക്ഷണ-ക്ഷണമേം ഹോതാ ഹുആ നാശ; ക്ഷണഭംഗുരതാ; അനിത്യതാ.