രാഗദ്വേഷപരിഗ്രഹേ സതി യതോ ജാതം ക്രിയാകാരകൈഃ .
തദ്വിജ്ഞാനഘനൌഘമഗ്നമധുനാ കിംചിന്ന കിംചിത്കില ..൨൭൭..
(യദി ‘വത്’ ന രഖകര ‘അമൃതചന്ദ്രരൂപ ജ്യോതി’ അര്ഥ കിയാ ജായ തോ ഭേദരൂപക അലങ്കാര ഹോതാ ഹൈ. ഔര ‘അമൃതചന്ദ്രജ്യോതി’ ഹീ ആത്മാകാ നാമ കഹാ ജായ തോ അഭേദരൂപക അലങ്കാര ഹോതാ ഹൈ.)
ആത്മാകോ അമൃതമയ ചന്ദ്രമാകേ സമാന കഹനേ പര ഭീ, യഹാ കഹേ ഗയേ വിശേഷണോംകേ ദ്വാരാ ആത്മാകാ ചന്ദ്രമാകേ സാഥ വ്യതിരേക ഭീ ഹൈ; ക്യോംകി ‘ധ്വസ്തമോഹ’ വിശേഷണ അജ്ഞാനാംധകാരകാ ദൂര ഹോനാ ബതലാതാ ഹൈ, ‘വിമലപൂര്ണ’ വിശേഷണ ലാംഛനരഹിതതാ തഥാ പൂര്ണതാ ബതലാതാ ഹൈ, ‘നിഃസപത്നസ്വഭാവ’ വിശേഷണ രാഹുബിമ്ബസേ തഥാ ബാദല ആദിസേ ആച്ഛാദിത ന ഹോനാ ബതലാതാ ഹൈ, ഔര ‘സമന്താത് ജ്വലതു’ സര്വ ക്ഷേത്ര ഔര സര്വ കാലമേം പ്രകാശ കരനാ ബതലാതാ ഹൈ; ചന്ദ്രമാ ഐസാ നഹീം ഹൈ.
ഇസ ശ്ലോകമേം ടീകാകാര ആചാര്യദേവനേ അപനാ ‘അമൃതചന്ദ്ര’ നാമ ഭീ ബതായാ ഹൈ. സമാസ ബദലകര അര്ഥ കരനേസേ ‘അമൃതചന്ദ്ര’ കേ ഔര ‘അമൃതചന്ദ്രജ്യോതി’കേ അനേക അര്ഥ ഹോതേ ഹൈം ജോ കി യഥാസംഭവ ജാനനേ ചാഹിയേ.൨൭൬.
അബ, ശ്രീമാന് അമൃതചന്ദ്രാചാര്യദേവ ദോ ശ്ലോക കഹകര ഇസ സമയസാരഗ്രന്ഥകീ ‘ആത്മഖ്യാതി’ നാമക ടീകാ സമാപ്ത കരതേ ഹൈം.
‘അജ്ഞാനദശാമേം ആത്മാ സ്വരൂപകോ ഭൂലകര രാഗദ്വേഷമേം പ്രവൃത്ത ഹോതാ ഥാ, പരദ്രവ്യകീ ക്രിയാകാ കര്താ ബനതാ ഥാ, ക്രിയാകേ ഫലകാ ഭോക്താ ഹോതാ ഥാ, — ഇത്യാദി ഭാവ കരതാ ഥാ; കിന്തു അബ ജ്ഞാനദശാമേം വേ ഭാവ കുഛ ഭീ നഹീം ഹൈം ഐസാ അനുഭവ കിയാ ജാതാ ഹൈ. — ഇസീ അര്ഥകാ പ്രഥമ ശ്ലോക കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [യസ്മാത് ] ജിസസേ (അര്ഥാത് ജിസ പരസംയോഗരൂപ ബന്ധപര്യായജനിത അജ്ഞാനസേ) [പൂരാ ] പ്രഥമ [സ്വ-പരയോഃ ദ്വൈതമ് അഭൂത് ] അപനാ ഔര പരകാ ദ്വൈത ഹുആ (അര്ഥാത് സ്വപരകേ മിശ്രിതപനാരൂപ ഭാവ ഹുആ), [യതഃ അത്ര അന്തരം ഭൂതം ] ദ്വൈതഭാവ ഹോനേ പര ജിസസേ സ്വരൂപമേം അന്തര പഡ ഗയാ (അര്ഥാത് ബന്ധപര്യായ ഹീ നിജരൂപ ജ്ഞാത ഹുഈ), [യതഃ രാഗ-ദ്വേഷ-പരിഗ്രഹേ സതി ] സ്വരൂപമേം അന്തര പഡനേ പര ജിസസേ രാഗദ്വേഷകാ ഗ്രഹണ ഹുആ, [ക്രിയാ-കാരകൈഃ ജാതം ] രാഗദ്വേഷകാ ഗ്രഹണ ഹോനേ പര ജിസസേ ക്രിയാകേ കാരക ഉത്പന്ന ഹുഏ (അര്ഥാത് ക്രിയാ ഔര കര്ത്താ-കര്മാദി കാരകോംകാ ഭേദ പഡ ഗയാ), [യതഃ ച അനുഭൂതിഃ ക്രിയായാഃ അഖിലം ഫലം ഭുഞ്ജാനാ ഖിന്നാ ] കാരക ഉത്പന്ന ഹോനേ പര ജിസസേ അനുഭൂതി
൬൨൬