ମିଥ୍ଯାଦୃଷ୍ଟଯାଦୀନି ଗୁଣସ୍ଥାନାନି ହି ପୌଦ୍ଗଲିକମୋହକର୍ମପ୍ରକୃତିଵିପାକପୂର୍ଵକତ୍ଵେ ସତି, ନିତ୍ଯମଚେତନତ୍ଵାତ୍, କାରଣାନୁଵିଧାଯୀନି କାର୍ଯାଣୀତି କୃତ୍ଵା, ଯଵପୂର୍ଵକା ଯଵା ଯଵା ଏଵେତି ନ୍ଯାଯେନ, ପୁଦ୍ଗଲ ଏଵ, ନ ତୁ ଜୀଵଃ . ଗୁଣସ୍ଥାନାନାଂ ନିତ୍ଯମଚେତନତ୍ଵଂ ଚାଗମାଚ୍ଚୈତନ୍ଯସ୍ଵଭାଵଵ୍ଯାପ୍ତସ୍ଯାତ୍ମନୋ-
ଭାଵାର୍ଥ : — ଘୀସେ ଭରେ ହୁଏ ଘଡ଼େକୋ ଵ୍ଯଵହାରସେ ‘ଘୀକା ଘଡ଼ା’ କହା ଜାତା ହୈ ତଥାପି ନିଶ୍ଚଯସେ ଘଡ଼ା ଘୀ-ସ୍ଵରୂପ ନହୀଂ ହୈ; ଘୀ ଘୀ-ସ୍ଵରୂପ ହୈ, ଘଡ଼ା ମିଟ୍ଟୀ-ସ୍ଵରୂପ ହୈ; ଇସୀପ୍ରକାର ଵର୍ଣ, ପର୍ଯାପ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଁ ଇତ୍ଯାଦିକେ ସାଥ ଏକକ୍ଷେତ୍ରାଵଗାହରୂପ ସମ୍ବନ୍ଧଵାଲେ ଜୀଵକୋ ସୂତ୍ରମେଂ ଵ୍ଯଵହାରସେ ‘ପଂଚେନ୍ଦ୍ରିଯ ଜୀଵ, ପର୍ଯାପ୍ତ ଜୀଵ, ବାଦର ଜୀଵ, ଦେଵ ଜୀଵ, ମନୁଷ୍ଯ ଜୀଵ’ ଇତ୍ଯାଦି କହା ଗଯା ହୈ ତଥାପି ନିଶ୍ଚଯସେ ଜୀଵ ଉସ-ସ୍ଵରୂପ ନହୀଂ ହୈ; ଵର୍ଣ, ପର୍ଯାପ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଁ ଇତ୍ଯାଦି ପୁଦ୍ଗଲସ୍ଵରୂପ ହୈଂ, ଜୀଵ ଜ୍ଞାନସ୍ଵରୂପ ହୈ .୪୦.
ଅବ କହତେ ହୈଂ କି (ଜୈସେ ଵର୍ଣାଦି ଭାଵ ଜୀଵ ନହୀଂ ହୈଂ ଯହ ସିଦ୍ଧ ହୁଆ ଉସୀପ୍ରକାର) ଯହ ଭୀ ସିଦ୍ଧ ହୁଆ କି ରାଗାଦି ଭାଵ ଭୀ ଜୀଵ ନହୀଂ ହୈଂ : —
ଵେ କ୍ଯୋଂ ବନେ ଆତ୍ମା, ନିରନ୍ତର ଜୋ ଅଚେତନ ଜିନ କହେ ? ..୬୮..
ଗାଥାର୍ଥ : — [ଯାନି ଇମାନି ] ଜୋ ଯହ [ଗୁଣସ୍ଥାନାନି ] ଗୁଣସ୍ଥାନ ହୈଂ ଵେ [ମୋହନକର୍ମଣଃ ଉଦଯାତ୍ ତୁ ] ମୋହକର୍ମକେ ଉଦଯସେ ହୋତେ ହୈଂ [ଵର୍ଣିତାନି ] ଐସା (ସର୍ଵଜ୍ଞକେ ଆଗମମେଂ) ଵର୍ଣନ କିଯା ଗଯା ହୈ; [ତାନି ] ଵେ [ଜୀଵାଃ ] ଜୀଵ [କଥଂ ] କୈସେ [ଭଵନ୍ତି ] ହୋ ସକତେ ହୈଂ [ଯାନି ] କି ଜୋ [ନିତ୍ଯଂ ] ସଦା [ଅଚେତନାନି ] ଅଚେତନ [ଉକ୍ତାନି ] କହେ ଗଯେ ହୈଂ ?
ଟୀକା : — ଯେ ମିଥ୍ଯାଦୃଷ୍ଟି ଆଦି ଗୁଣସ୍ଥାନ ପୌଦ୍ଗଲିକ ମୋହକର୍ମକୀ ପ୍ରକୃତିକେ ଉଦଯପୂର୍ଵକ ହୋତେ ହୋନେସେ, ସଦା ହୀ ଅଚେତନ ହୋନେସେ, କାରଣ ଜୈସେ ହୀ କାର୍ଯ ହୋତେ ହୈଂ ଐସା ସମଝକର (ନିଶ୍ଚଯକର) ଜୌପୂର୍ଵକ ହୋନେଵାଲେ ଜୋ ଜୌ, ଵେ ଜୌ ହୀ ହୋତେ ହୈଂ ଇସୀ ନ୍ଯାଯସେ, ଵେ ପୁଦ୍ଗଲ ହୀ ହୈଂ — ଜୀଵ ନହୀଂ . ଔର ଗୁଣସ୍ଥାନୋଂକା ସଦା ହୀ ଅଚେତନତ୍ଵ ତୋ ଆଗମସେ ସିଦ୍ଧ ହୋତା ହୈ ତଥା ଚୈତନ୍ଯସ୍ଵଭାଵସେ ଵ୍ଯାପ୍ତ ଜୋ ଆତ୍ମା ଉସସେ ଭିନ୍ନପନେସେ ଵେ ଗୁଣସ୍ଥାନ ଭେଦଜ୍ଞାନିଯୋଂକେ ଦ୍ଵାରା ସ୍ଵଯଂ ଉପଲଭ୍ଯମାନ ହୈଂ, ଇସଲିଯେ ଭୀ ଉନକା ସଦା ହୀ ଅଚେତନତ୍ଵ ସିଦ୍ଧ ହୋତା ହୈ .