ଏଵଂ ରାଗଦ୍ଵେଷମୋହପ୍ରତ୍ଯଯକର୍ମନୋକର୍ମଵର୍ଗଵର୍ଗଣାସ୍ପର୍ଧକାଧ୍ଯାତ୍ମସ୍ଥାନାନୁଭାଗସ୍ଥାନଯୋଗସ୍ଥାନବଂଧ- ସ୍ଥାନୋଦଯସ୍ଥାନମାର୍ଗଣାସ୍ଥାନସ୍ଥିତିବଂଧସ୍ଥାନସଂକ୍ଲେଶସ୍ଥାନଵିଶୁଦ୍ଧିସ୍ଥାନସଂଯମଲବ୍ଧିସ୍ଥାନାନ୍ଯପି ପୁଦ୍ଗଲ- କର୍ମପୂର୍ଵକତ୍ଵେ ସତି, ନିତ୍ଯମଚେତନତ୍ଵାତ୍, ପୁଦ୍ଗଲ ଏଵ, ନ ତୁ ଜୀଵ ଇତି ସ୍ଵଯମାଯାତମ୍ . ତତୋ ରାଗାଦଯୋ ଭାଵା ନ ଜୀଵ ଇତି ସିଦ୍ଧମ୍ .
ଇସୀପ୍ରକାର ରାଗ, ଦ୍ଵେଷ, ମୋହ, ପ୍ରତ୍ଯଯ, କର୍ମ, ନୋକର୍ମ, ଵର୍ଗ, ଵର୍ଗଣା, ସ୍ପର୍ଧକ, ଅଧ୍ଯାତ୍ମସ୍ଥାନ, ଅନୁଭାଗସ୍ଥାନ, ଯୋଗସ୍ଥାନ, ବନ୍ଧସ୍ଥାନ, ଉଦଯସ୍ଥାନ, ମାର୍ଗଣାସ୍ଥାନ, ସ୍ଥିତିବନ୍ଧସ୍ଥାନ, ସଂକ୍ଲେଶସ୍ଥାନ, ଵିଶୁଦ୍ଧିସ୍ଥାନ ଔର ସଂଯମଲବ୍ଧିସ୍ଥାନ ଭୀ ପୁଦ୍ଗଲକର୍ମପୂର୍ଵକ ହୋତେ ହୋନେସେ, ସଦା ହୀ ଅଚେତନ ହୋନେସେ, ପୁଦ୍ଗଲ ହୀ ହୈଂ — ଜୀଵ ନହୀଂ ଐସା ସ୍ଵତଃ ସିଦ୍ଧ ହୋ ଗଯା .
ଇସସେ ଯହ ସିଦ୍ଧ ହୁଆ କି ରାଗାଦିଭାଵ ଜୀଵ ନହୀଂ ହୈଂ .
ଭାଵାର୍ଥ : — ଶୁଦ୍ଧଦ୍ରଵ୍ଯାର୍ଥିକ ନଯକୀ ଦୃଷ୍ଟିମେଂ ଚୈତନ୍ଯ ଅଭେଦ ହୈ ଔର ଉସକେ ପରିଣାମ ଭୀ ସ୍ଵାଭାଵିକ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ-ଦର୍ଶନ ହୈଂ . ପରନିମିତ୍ତସେ ହୋନେଵାଲେ ଚୈତନ୍ଯକେ ଵିକାର, ଯଦ୍ଯପି ଚୈତନ୍ଯ ଜୈସେ ଦିଖାଈ ଦେତେ ହୈଂ ତଥାପି, ଚୈତନ୍ଯକୀ ସର୍ଵ ଅଵସ୍ଥାଓଂମେଂ ଵ୍ଯାପକ ନ ହୋନେସେ ଚୈତନ୍ଯଶୂନ୍ଯ ହୈଂ — ଜଡ଼ ହୈଂ . ଔର ଆଗମମେଂ ଭୀ ଉନ୍ହେଂ ଅଚେତନ କହା ହୈ . ଭେଦଜ୍ଞାନୀ ଭୀ ଉନ୍ହେଂ ଚୈତନ୍ଯସେ ଭିନ୍ନରୂପ ଅନୁଭଵ କରତେ ହୈଂ, ଇସଲିଯେ ଭୀ ଵେ ଅଚେତନ ହୈଂ, ଚେତନ ନହୀଂ .
ପ୍ରଶ୍ନ : — ଯଦି ଵେ ଚେତନ ନହୀଂ ହୈଂ ତୋ କ୍ଯା ହୈଂ ? ଵେ ପୁଦ୍ଗଲ ହୈଂ ଯା କୁଛ ଔର ?
ଉତ୍ତର : — ଵେ ପୁଦ୍ଗଲକର୍ମପୂର୍ଵକ ହୋତେ ହୈଂ, ଇସଲିଯେ ଵେ ନିଶ୍ଚଯସେ ପୁଦ୍ଗଲ ହୀ ହୈଂ, କ୍ଯୋଂକି କାରଣ ଜୈସା ହୀ କାର୍ଯ ହୋତା ହୈ .
ଇସପ୍ରକାର ଯହ ସିଦ୍ଧ କିଯା କି ପୁଦ୍ଗଲକର୍ମକେ ଉଦଯକେ ନିମିତ୍ତସେ ହୋନେଵାଲେ ଚୈତନ୍ଯକେ ଵିକାର ଭୀ ଜୀଵ ନହୀଂ, ପୁଦ୍ଗଲ ହୈଂ ..୬୮..
ଅବ ଯହାଁ ପ୍ରଶ୍ନ ହୋତା ହୈ କି ଵର୍ଣାଦିକ ଔର ରାଗାଦିକ ଜୀଵ ନହୀଂ ହୈଂ ତୋ ଜୀଵ କୌନ ହୈ ? ଉସକେ ଉତ୍ତରରୂପ ଶ୍ଲୋକ କହତେ ହୈଂ : —
ଶ୍ଲୋକାର୍ଥ : — [ଅନାଦି ] ଜୋ ଅନାଦି୧ ହୈ, [ଅନନ୍ତମ୍ ] ଅନନ୍ତ୨ ହୈ, [ଅଚଲଂ ]
୧୨୪
୧. ଅର୍ଥାତ୍ କିସୀ କାଲ ଉତ୍ପନ୍ନ ନହୀଂ ହୁଆ . ୨. ଅର୍ଥାତ୍ କିସୀ କାଲ ଜିସକା ଵିନାଶ ନହୀଂ .