ଜୀଵାଜୀଵୌ ସ୍ଫୁ ଟଵିଘଟନଂ ନୈଵ ଯାଵତ୍ପ୍ରଯାତଃ .
ଜ୍ଞାତୃଦ୍ରଵ୍ଯଂ ସ୍ଵଯମତିରସାତ୍ତାଵଦୁଚ୍ଚୈଶ୍ଚକାଶେ ..୪୫..
ହୈ, [ନ ଅନ୍ଯଃ ] ଅନ୍ଯ କୋଈ ନହୀଂ; (ଅଭେଦ ଜ୍ଞାନମେଂ ପୁଦ୍ଗଲ ହୀ ଅନେକ ପ୍ରକାରକା ଦିଖାଈ ଦେତା ହୈ, ଜୀଵ
ତୋ ଅନେକ ପ୍ରକାରକା ନହୀଂ ହୈ;) [ଚ ] ଔର [ଅଯଂ ଜୀଵଃ ] ଯହ ଜୀଵ ତୋ [ରାଗାଦି-ପୁଦ୍ଗଲ-ଵିକାର-
ଵିରୁଦ୍ଧ-ଶୁଦ୍ଧ-ଚୈତନ୍ଯଧାତୁମଯ-ମୂର୍ତିଃ ] ରାଗାଦିକ ପୁଦ୍ଗଲ-ଵିକାରୋଂସେ ଵିଲକ୍ଷଣ, ଶୁଦ୍ଧ ଚୈତନ୍ଯଧାତୁମଯ
ମୂର୍ତି ହୈ .
ଭାଵାର୍ଥ : — ରାଗାଦିକ ଚିଦ୍ଵିକାରୋଂକୋ (-ଚୈତନ୍ଯଵିକାରୋଂକୋ) ଦେଖକର ଐସା ଭ୍ରମ ନହୀଂ କରନା କି ଯେ ଭୀ ଚୈତନ୍ଯ ହୀ ହୈଂ, କ୍ଯୋଂକି ଚୈତନ୍ଯକୀ ସର୍ଵଅଵସ୍ଥାଓଂମେଂ ଵ୍ଯାପ୍ତ ହୋଂ ତୋ ଚୈତନ୍ଯକେ କହଲାଯେଂ . ରାଗାଦି ଵିକାର ସର୍ଵ ଅଵସ୍ଥାଓଂମେଂ ଵ୍ଯାପ୍ତ ନହୀଂ ହୋତେ — ମୋକ୍ଷଅଵସ୍ଥାମେଂ ଉନକା ଅଭାଵ ହୈ . ଔର ଉନକା ଅନୁଭଵ ଭୀ ଆକୁଲତାମଯ ଦୁଃଖରୂପ ହୈ . ଇସଲିଯେ ଵେ ଚେତନ ନହୀଂ, ଜଡ଼ ହୈଂ . ଚୈତନ୍ଯକା ଅନୁଭଵ ନିରାକୁଲ ହୈ, ଵହୀ ଜୀଵକା ସ୍ଵଭାଵ ହୈ ଐସା ଜାନନା .୪୪.
ଅବ, ଭେଦଜ୍ଞାନକୀ ପ୍ରଵୃତ୍ତିକେ ଦ୍ଵାରା ଯହ ଜ୍ଞାତାଦ୍ରଵ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଗଟ ହୋତା ହୈ ଇସପ୍ରକାର କଲଶମେଂ ମହିମା ପ୍ରଗଟ କରକେ ଅଧିକାର ପୂର୍ଣ କରତେ ହୈଂ : —
ଶ୍ଲୋକାର୍ଥ : — [ଇତ୍ଥଂ ] ଇସପ୍ରକାର [ଜ୍ଞାନ-କ୍ରକଚ-କଲନା-ପାଟନଂ ] ଜ୍ଞାନରୂପୀ କରଵତକା ଜୋ ବାରମ୍ବାର ଅଭ୍ଯାସ ହୈ ଉସେ [ନାଟଯିତ୍ଵା ] ନଚାକର [ଯାଵତ୍ ] ଜହାଁ [ଜୀଵାଜୀଵୌ ] ଜୀଵ ଔର ଅଜୀଵ ଦୋନାେଂ [ସ୍ଫୁ ଟ-ଵିଘଟନଂ ନ ଏଵ ପ୍ରଯାତଃ ] ପ୍ରଗଟରୂପସେ ଅଲଗ ନହୀଂ ହୁଏ, [ତାଵତ୍ ] ଵହାଁ ତୋ [ଜ୍ଞାତୃଦ୍ରଵ୍ଯ ] ଜ୍ଞାତାଦ୍ରଵ୍ଯ, [ପ୍ରସଭ-ଵିକସତ୍-ଵ୍ଯକ୍ତ -ଚିନ୍ମାତ୍ରଶକ୍ତ୍ଯା ] ଅତ୍ଯନ୍ତ ଵିକାସରୂପ ହୋତୀ ହୁଈ ଅପନୀ ପ୍ରଗଟ ଚିନ୍ମାତ୍ରଶକ୍ତିସେ [ଵିଶ୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ] ଵିଶ୍ଵକୋ ଵ୍ଯାପ୍ତ କରକେ, [ସ୍ଵଯମ୍ ] ଅପନେ ଆପ ହୀ [ଅତିରସାତ୍ ] ଅତି ଵେଗସେ [ଉଚ୍ଚୈଃ ] ଉଗ୍ରତଯା ଅର୍ଥାତ୍ ଆତ୍ଯନ୍ତିକରୂପସେ [ଚକାଶେ ] ପ୍ରକାଶିତ ହୋ ଉଠା .
ଭାଵାର୍ଥ : — ଇସ କଲଶକା ଆଶଯ ଦୋ ପ୍ରକାରସେ ହୈ : —
ଉପରୋକ୍ତ ଜ୍ଞାନକା ଅଭ୍ଯାସ କରତେ କରତେ ଜହାଁ ଜୀଵ ଔର ଅଜୀଵ ଦୋନୋଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭିନ୍ନ ସମଝମେଂ ଆଯେ କି ତତ୍କାଲ ହୀ ଆତ୍ମାକା ନିର୍ଵିକଲ୍ପ ଅନୁଭଵ ହୁଆ — ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନ ହୁଆ . (ସମ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟି ଆତ୍ମା ଶ୍ରୁତଜ୍ଞାନସେ ଵିଶ୍ଵକେ ସମସ୍ତ ଭାଵୋଂକୋ ସଂକ୍ଷେପସେ ଅଥଵା ଵିସ୍ତାରସେ ଜାନତା ହୈ ଔର ନିଶ୍ଚଯସେ ଵିଶ୍ଵକୋ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ ଜାନନେକା ଉସକା ସ୍ଵଭାଵ ହୈ; ଇସଲିଯେ ଯହ କହା କି ଵହ ଵିଶ୍ଵକୋ ଜାନତା ହୈ .) ଏକ ଆଶଯ ତୋ ଇସପ୍ରକାର ହୈ .