ଵର୍ତତେ, ତତ୍ର ଵର୍ତମାନଶ୍ଚ ଜ୍ଞାନକ୍ରିଯାଯାଃ ସ୍ଵଭାଵଭୂତତ୍ଵେନାପ୍ରତିଷିଦ୍ଧତ୍ଵାଜ୍ଜାନାତି, ତଥା ସଂଯୋଗସିଦ୍ଧ- ସଂବଂଧଯୋରପ୍ଯାତ୍ମକ୍ରୋଧାଦ୍ଯାସ୍ରଵଯୋଃ ସ୍ଵଯମଜ୍ଞାନେନ ଵିଶେଷମଜାନନ୍ ଯାଵଦ୍ଭେଦଂ ନ ପଶ୍ଯତି ତାଵଦଶଂକ ମାତ୍ମତଯା କ୍ରୋଧାଦୌ ଵର୍ତତେ, ତତ୍ର ଵର୍ତମାନଶ୍ଚ କ୍ରୋଧାଦିକ୍ରିଯାଣାଂ ପରଭାଵଭୂତତ୍ଵାତ୍ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧତ୍ଵେଽପି ସ୍ଵଭାଵଭୂତତ୍ଵାଧ୍ଯାସାତ୍କ୍ରୁଧ୍ଯତି ରଜ୍ଯତେ ମୁହ୍ଯତି ଚେତି . ତଦତ୍ର ଯୋଽଯମାତ୍ମା ସ୍ଵଯମଜ୍ଞାନଭଵନେ ଜ୍ଞାନଭଵନମାତ୍ରସହଜୋଦାସୀନାଵସ୍ଥାତ୍ଯାଗେନ ଵ୍ଯାପ୍ରିଯମାଣଃ ପ୍ରତିଭାତି ସ କର୍ତା; ଯତ୍ତୁ ଜ୍ଞାନଭଵନ- ଵ୍ଯାପ୍ରିଯମାଣତ୍ଵେଭ୍ଯୋ ଭିନ୍ନଂ କ୍ରିଯମାଣତ୍ଵେନାନ୍ତରୁତ୍ପ୍ଲଵମାନଂ ପ୍ରତିଭାତି କ୍ରୋଧାଦି ତତ୍କର୍ମ . ଏଵମିଯମନାଦିରଜ୍ଞାନଜା କର୍ତୃକର୍ମପ୍ରଵୃତ୍ତିଃ . ଏଵମସ୍ଯାତ୍ମନଃ ସ୍ଵଯମଜ୍ଞାନାତ୍କର୍ତୃକର୍ମଭାଵେନ କ୍ରୋଧାଦିଷୁ ଵର୍ତମାନସ୍ଯ ତମେଵ କ୍ରୋଧାଦିଵୃତ୍ତିରୂପଂ ପରିଣାମଂ ନିମିତ୍ତମାତ୍ରୀକୃତ୍ଯ ସ୍ଵଯମେଵ ପରିଣମମାନଂ ପୌଦ୍ଗଲିକଂ କର୍ମ ସଂଚଯମୁପଯାତି . ଏଵଂ ଜୀଵପୁଦ୍ଗଲଯୋଃ ପରସ୍ପରାଵଗାହଲକ୍ଷଣସମ୍ବନ୍ଧାତ୍ମା ବନ୍ଧଃ ସିଧ୍ଯେତ୍ . ସ ଵିଶେଷ (ଅନ୍ତର, ଭିନ୍ନ ଲକ୍ଷଣ) ନ ହୋନେସେ ଉନକେ ଭେଦକୋ (ପୃଥକ୍ତ୍ଵକୋ) ନ ଦେଖତା ହୁଆ, ନିଃଶଂକତଯା ଜ୍ଞାନମେଂ ଅପନେପନେସେ ପ୍ରଵର୍ତତା ହୈ, ଔର ଵହାଁ (ଜ୍ଞାନମେଂ ଅପନେପନେସେ) ପ୍ରଵର୍ତତା ହୁଆ ଵହ, ଜ୍ଞାନକ୍ରିଯାକା ସ୍ଵଭାଵଭୂତ ହୋନେସେ ନିଷେଧ ନହୀଂ କିଯା ଗଯା ହୈ ଇସଲିଯେ, ଜାନତା ହୈ — ଜାନନେରୂପମେଂ ପରିଣମିତ ହୋତା ହୈ, ଇସୀପ୍ରକାର ଜବ ତକ ଯହ ଆତ୍ମା, ଜିନ୍ହେଂ ସଂଯୋଗସିଦ୍ଧ ସମ୍ବନ୍ଧ ହୈ ଐସେ ଆତ୍ମା ଔର କ୍ରୋଧାଦି ଆସ୍ରଵୋଂମେଂ ଭୀ, ଅପନେ ଅଜ୍ଞାନଭାଵସେ, ଵିଶେଷ ନ ଜାନତା ହୁଆ ଉନକେ ଭେଦକୋ ନହୀଂ ଦେଖତା ତବ ତକ ନିଃଶଂକତଯା କ୍ରୋଧାଦିମେଂ ଅପନେପନେ ସେ ପ୍ରଵର୍ତତା ହୈ, ଔର ଵହାଁ (କ୍ରୋଧାଦିମେଂ ଅପନେପନେସେ) ପ୍ରଵର୍ତତା ହୁଆ ଵହ, ଯଦ୍ଯପି କ୍ରୋଧାଦି କ୍ରିଯାକା ପରଭାଵଭୂତ ହୋନେସେ ନିଷେଧ କିଯା ଗଯା ହୈ ତଥାପି ଵହ ସ୍ଵଭାଵଭୂତ ହୋନେକା ଉସେ ଅଧ୍ଯାସ ହୋନେସେ, କ୍ରୋଧରୂପ ପରିଣମିତ ହୋତା ହୈ, ରାଗରୂପ ପରିଣମିତ ହୋତା ହୈ, ମୋହରୂପ ପରିଣମିତ ହୋତା ହୈ . ଅବ ଯହାଁ, ଜୋ ଯହ ଆତ୍ମା ଅପନେ ଅଜ୍ଞାନଭାଵସେ ୧ଜ୍ଞାନଭଵନମାତ୍ର ସହଜ ଉଦାସୀନ (ଜ୍ଞାତାଦ୍ରଷ୍ଟାମାତ୍ର) ଅଵସ୍ଥାକା ତ୍ଯାଗ କରକେ ଅଜ୍ଞାନଭଵନଵ୍ଯାପାରରୂପ ଅର୍ଥାତ୍ କ୍ରୋଧାଦିଵ୍ଯାପାରରୂପ ପ୍ରଵର୍ତମାନ ହୋତା ହୁଆ ପ୍ରତିଭାସିତ ହୋତା ହୈ; ଵହ କ ର୍ତା ହୈ; ଔର ଜ୍ଞାନଭଵନଵ୍ଯାପାରରୂପ ପ୍ରଵର୍ତନସେ ଭିନ୍ନ, ଜୋ ୨କ୍ରିଯମାଣରୂପସେ ଅନ୍ତରଙ୍ଗମେଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋତେ ହୁଏ ପ୍ରତିଭାସିତ ହୋତେ ହୈଂ, ଐସେ କ୍ରୋଧାଦିକ ଵେ, (ଉସ କର୍ତାକେ) କର୍ମ ହୈଂ . ଇସପ୍ରକାର ଅନାଦିକାଲୀନ ଅଜ୍ଞାନସେ ହୋନେଵାଲୀ ଯହ (ଆତ୍ମାକୀ) କର୍ତାକର୍ମକୀ ପ୍ରଵୃତ୍ତି ହୈ . ଇସପ୍ରକାର ଅପନେ ଅଜ୍ଞାନକେ କାରଣ କର୍ତାକର୍ମଭାଵସେ କ୍ରୋଧାଦିମେଂ ପ୍ରଵର୍ତମାନ ଇସ ଆତ୍ମାକେ, କ୍ରୋଧାଦିକୀ ପ୍ରଵୃତ୍ତିରୂପ ଉସୀ ପରିଣାମକୋ ନିମିତ୍ତମାତ୍ର କରକେ ସ୍ଵଯଂ ଅପନେ ଭାଵସେ ହୀ ପରିଣମିତ ହୋନେଵାଲା ପୌଦ୍ଗଲିକ କର୍ମ ଇକଟ୍ଠା ହୋତା ହୈ . ଇସପ୍ରକାର ଜୀଵ ଔର ପୁଦ୍ଗଲକା, ପରସ୍ପର ଅଵଗାହ ଜିସକା ଲକ୍ଷଣ ହୈ ଐସେ ସମ୍ବନ୍ଧରୂପ ବନ୍ଧ ସିଦ୍ଧ ହୋତା ହୈ . ଅନେକାତ୍ମକ ହୋନେ ପର ଭୀ (ଅନାଦି) ଏକ ପ୍ରଵାହରୂପ ହୋନେସେ ଜିସମେଂ ଇତରେତରାଶ୍ରଯ ଦୋଷ

୧. ଭଵନ = ହୋନା ଵହ; ପରିଣମନା ଵହ; ପରିଣମନ .

୨. କ୍ରିଯମାଣରୂପସେ = କିଯା ଜାତା ଵହ — ଉସରୂପସେ