ଇହ କିଲ ସ୍ଵଭାଵମାତ୍ରଂ ଵସ୍ତୁ, ସ୍ଵସ୍ଯ ଭଵନଂ ତୁ ସ୍ଵଭାଵଃ . ତେନ ଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଭଵନଂ ଖଲ୍ଵାତ୍ମା, ଦୂର ହୋ ଗଯା ହୈ ଐସା ଵହ ବନ୍ଧ, କର୍ତାକର୍ମକୀ ପ୍ରଵୃତ୍ତିକା ନିମିତ୍ତ ଜୋ ଅଜ୍ଞାନ ଉସକା ନିମିତ୍ତ ହୈ .
ଭାଵାର୍ଥ : — ଯହ ଆତ୍ମା, ଜୈସେ ଅପନେ ଜ୍ଞାନସ୍ଵଭାଵରୂପ ପରିଣମିତ ହୋତା ହୈ ଉସୀପ୍ରକାର ଜବ ତକ କ୍ରୋଧାଦିରୂପ ଭୀ ପରିଣମିତ ହୋତା ହୈ, ଜ୍ଞାନମେଂ ଔର କ୍ରୋଧାଦିମେଂ ଭେଦ ନହୀଂ ଜାନତା, ତବ ତକ ଉସକେ କର୍ତାକର୍ମକୀ ପ୍ରଵୃତ୍ତି ହୈ; କ୍ରୋଧାଦିରୂପ ପରିଣମିତ ହୋତା ହୁଆ ଵହ ସ୍ଵଯଂ କର୍ତା ହୈ ଔର କ୍ରୋଧାଦି ଉସକା କର୍ମ ହୈ . ଔର ଅନାଦି ଅଜ୍ଞାନସେ ତୋ କର୍ତାକର୍ମକୀ ପ୍ରଵୃତ୍ତି ହୈ, କର୍ତାକର୍ମକୀ ପ୍ରଵୃତ୍ତିସେ ବନ୍ଧ ହୈ ଔର ଉସ ବନ୍ଧକେ ନିମିତ୍ତସେ ଅଜ୍ଞାନ ହୈ; ଇସପ୍ରକାର ଅନାଦି ସନ୍ତାନ (ପ୍ରଵାହ) ହୈ, ଇସଲିଯେ ଉସମେଂ ଇତରେତରାଶ୍ରଯଦୋଷ ଭୀ ନହୀଂ ଆତା .
ଇସପ୍ରକାର ଜବ ତକ ଆତ୍ମା କ୍ରୋଧାଦି କର୍ମକା କର୍ତା ହୋକର ପରିଣମିତ ହୋତା ହୈ ତବ ତକ କର୍ତାକର୍ମକୀ ପ୍ରଵୃତ୍ତି ହୈ ଔର ତବ ତକ କର୍ମକା ବନ୍ଧ ହୋତା ହୈ ..୬୯-୭୦..
ଅବ ପ୍ରଶ୍ନ କରତା ହୈ କି ଇସ କର୍ତାକର୍ମକୀ ପ୍ରଵୃତ୍ତିକା ଅଭାଵ କବ ହୋତା ହୈ ? ଇସକା ଉତ୍ତର କହତେ ହୈଂ : —
ଜାନେ ଵିଶେଷାନ୍ତର, ତଦା ବନ୍ଧନ ନହୀଂ ଉସକୋ କହା ..୭୧..
ଗାଥାର୍ଥ : — [ଯଦା ] ଜବ [ଅନେନ ଜୀଵେନ ] ଯହ ଜୀଵ [ଆତ୍ମନଃ ] ଆତ୍ମାକା [ତଥା ଏଵ ଚ ] ଔର [ଆସ୍ରଵାଣାଂ ] ଆସ୍ରଵୋଂକେ [ଵିଶେଷାନ୍ତରଂ ] ଅନ୍ତର ଔର ଭେଦକୋ [ଜ୍ଞାତଂ ଭଵତି ] ଜାନତା ହୈ [ତଦା ତୁ ] ତବ [ତସ୍ଯ ] ଉସେ [ବନ୍ଧଃ ନ ] ବନ୍ଧ ନହୀଂ ହୋତା .
ଟୀକା : — ଇସ ଜଗତମେଂ ଵସ୍ତୁ ହୈ ଵହ ସ୍ଵଭାଵମାତ୍ର ହୀ ହୈ, ଔର ‘ସ୍ଵ’କା ଭଵନ ଵହ ସ୍ଵ-ଭାଵ ହୈ (ଅର୍ଥାତ୍ ଅପନା ଜୋ ହୋନା – ପରିଣମନା ସୋ ସ୍ଵଭାଵ ହୈ); ଇସଲିଯେ ନିଶ୍ଚଯସେ ଜ୍ଞାନକା ହୋନା – ପରିଣମନା
୧୩୨