ਯਤ੍ਕਿਲ ਬਾਦਰਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੈਕੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਚਤੁਃਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਾਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਾ ਇਤਿ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਸਂਜ੍ਞਾਃ ਸੂਤ੍ਰੇ ਜੀਵਸਂਜ੍ਞਾਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਾਃ ਅਪ੍ਰਯੋਜਨਾਰ੍ਥਃ ਪਰਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਯਾ ਘ੍ਰੁਤਘਟਵਦ੍ਵਯਵਹਾਰਃ . ਯਥਾ ਹਿ ਕਸ੍ਯਚਿਦਾਜਨ੍ਮ- ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੈਕਘ੍ਰੁਤਕੁਮ੍ਭਸ੍ਯ ਤਦਿਤਰਕੁਮ੍ਭਾਨਭਿਜ੍ਞਸ੍ਯ ਪ੍ਰਬੋਧਨਾਯ ਯੋਯਂ ਘ੍ਰੁਤਕੁਮ੍ਭਃ ਸ ਮ੍ਰੁਣ੍ਮਯੋ, ਨ ਘ੍ਰੁਤਮਯ ਇਤਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਯਾ ਕੁਮ੍ਭੇ ਘ੍ਰੁਤਕੁਮ੍ਭਵ੍ਯਵਹਾਰਃ, ਤਥਾਸ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਿਨੋ ਲੋਕਸ੍ਯਾਸਂਸਾਰਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਸ਼ੁਦ੍ਧਜੀਵਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਜੀਵਾਨਭਿਜ੍ਞਸ੍ਯ ਪ੍ਰਬੋਧਨਾਯ ਯੋਯਂ ਵਰ੍ਣਾਦਿਮਾਨ੍ ਜੀਵਃ ਸ ਜ੍ਞਾਨਮਯੋ, ਨ ਵਰ੍ਣਾਦਿਮਯ ਇਤਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਯਾ ਜੀਵੇ ਵਰ੍ਣਾਦਿਮਦ੍ਵਯਵਹਾਰਃ .
[ਸੂਤ੍ਰੇ ] ਸੂਤ੍ਰਮੇਂ [ਵ੍ਯਵਹਾਰਤਃ ] ਵ੍ਯਵਹਾਰਸੇ [ਉਕ੍ਤਾਃ ] ਕਹੀ ਹੈਂ .
ਟੀਕਾ : — ਬਾਦਰ, ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮ, ਏਕੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ, ਦ੍ਵੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯ, ਤ੍ਰੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯ, ਚਤੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯ, ਪਂਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ, ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤ, ਅਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤ — ਇਨ ਸ਼ਰੀਰਕੀ ਸਂਜ੍ਞਾਓਂਕੋ (ਨਾਮੋਂਕੋ) ਸੂਤ੍ਰਮੇਂ ਜੀਵਸਂਜ੍ਞਾਰੂਪਸੇ ਕਹਾ ਹੈ, ਵਹ ਪਰਕੀ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਕੇ ਕਾਰਣ, ‘ਘੀਕੇ ਘੜੇ’ ਕੀ ਭਾਁਤਿ ਵ੍ਯਵਹਾਰ ਹੈ — ਕਿ ਜੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰ ਅਪ੍ਰਯੋਜਨਾਰ੍ਥ ਹੈ (ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਉਸਮੇਂ ਪ੍ਰਯੋਜਨਭੂਤ ਵਸ੍ਤੁ ਨਹੀਂ ਹੈ) . ਇਸੀ ਬਾਤਕੋ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਕਹਤੇ ਹੈਂ : —
ਜੈਸੇ ਕਿਸੀ ਪੁਰੁਸ਼ਕੋ ਜਨ੍ਮਸੇ ਲੇਕਰ ਮਾਤ੍ਰ ‘ਘੀਕਾ ਘੜਾ’ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ (ਜ੍ਞਾਤ) ਹੋ, ਉਸਕੇ ਅਤਿਰਿਕ੍ਤ ਵਹ ਦੂਸਰੇ ਘੜੇਕੋ ਨ ਜਾਨਤਾ ਹੋ, ਉਸੇ ਸਮਝਾਨੇਕੇ ਲਿਯੇ ‘‘ਜੋ ਯਹ ‘ਘੀਕਾ ਘੜਾ’ ਹੈ ਸੋ ਮਿਟ੍ਟੀਮਯ ਹੈ, ਘੀਮਯ ਨਹੀਂ’’ ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ (ਸਮਝਾਨੇਵਾਲੇਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ) ਘੜੇਮੇਂ ‘ਘੀਕਾ ਘੜੇ’ਕਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਉਸ ਪੁਰੁਸ਼ਕੋ ‘ਘੀਕਾ ਘੜਾ’ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ (ਜ੍ਞਾਤ) ਹੈ; ਇਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ਇਸ ਅਜ੍ਞਾਨੀ ਲੋਕਕੋ ਅਨਾਦਿ ਸਂਸਾਰਸੇ ਲੇਕਰ ‘ਅਸ਼ੁਦ੍ਧ ਜੀਵ’ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ (ਜ੍ਞਾਤ) ਹੈ, ਵਹ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਜੀਵਕੋ ਨਹੀਂ ਜਾਨਤਾ, ਉਸੇ ਸਮਝਾਨੇਕੇ ਲਿਯੇ ( — ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਜੀਵਕਾ ਜ੍ਞਾਨ ਕਰਾਨੇਕੇ ਲਿਯੇ) ‘‘ਜੋ ਯਹ ‘ਵਰ੍ਣਾਦਿਮਾਨ ਜੀਵ’ ਹੈ ਸੋ ਜ੍ਞਾਨਮਯ ਹੈ , ਵਰ੍ਣਾਦਿਮਯ ਨਹੀਂ ’’ ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ (ਸੂਤ੍ਰਮੇਂ) ਜੀਵਮੇਂ ਵਰ੍ਣਾਦਿ-ਮਾਨਪਨੇਕਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਉਸ ਅਜ੍ਞਾਨੀ ਲੋਕਕੋ ‘ਵਰ੍ਣਾਦਿਮਾਨ੍ ਜੀਵ’ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ (ਜ੍ਞਾਤ) ਹੈਂ ..੬੭..
ਅਬ ਇਸੀ ਅਰ੍ਥਕਾ ਕਲਸ਼ਰੂਪ ਕਾਵ੍ਯ ਕਹਤੇ ਹੈਂ : —
ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਥ : — [ਚੇਤ੍ ] ਯਦਿ [ਘ੍ਰੁਤਕੁਮ੍ਭਾਭਿਧਾਨੇ ਅਪਿ ] ‘ਘੀਕਾ ਘੜਾ’ ਐਸਾ ਕਹਨੇ ਪਰ ਭੀ [ਕੁਮ੍ਭਃ ਘ੍ਰੁਤਮਯਃ ਨ ] ਘੜਾ ਹੈ ਵਹ ਘੀਮਯ ਨਹੀਂ ਹੈ ( — ਮਿਟ੍ਟੀਮਯ ਹੀ ਹੈ), [ਵਰ੍ਣਾਦਿਮਤ੍-ਜੀਵ-ਜਲ੍ਪਨੇ ਅਪਿ ] ਤੋ ਇਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ‘ਵਰ੍ਣਾਦਿਮਾਨ੍ ਜੀਵ’ ਐਸਾ ਕਹਨੇ ਪਰ ਭੀ [ਜੀਵਃ ਨ ਤਨ੍ਮਯਃ ] ਜੀਵ ਹੈ ਵਹ ਵਰ੍ਣਾਦਿਮਯ ਨਹੀਂ ਹੈ (-ਜ੍ਞਾਨਘਨ ਹੀ ਹੈ) .
੧੨੨