ਯਃ ਖਲੁ ਮੋਹਰਾਗਦ੍ਵੇਸ਼ਸੁਖਦੁਃਖਾਦਿਰੂਪੇਣਾਨ੍ਤਰੁਤ੍ਪ੍ਲਵਮਾਨਂ ਕਰ੍ਮਣਃ ਪਰਿਣਾਮਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰਸਗਂਧ- ਵਰ੍ਣਸ਼ਬ੍ਦਬਂਧਸਂਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥੌਲ੍ਯਸੌਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਦਿਰੂਪੇਣ ਬਹਿਰੁਤ੍ਪ੍ਲਵਮਾਨਂ ਨੋਕਰ੍ਮਣਃ ਪਰਿਣਾਮਂ ਚ ਸਮਸ੍ਤਮਪਿ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮਪੁਦ੍ਗਲਯੋਰੇਵ ਘਟਮ੍ਰੁਤ੍ਤਿਕਯੋਰਿਵ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਵ੍ਯਾਪਕਭਾਵਸਦ੍ਭਾਵਾਤ੍ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਕਰ੍ਤ੍ਰਾ ਸ੍ਵਤਂਤ੍ਰਵ੍ਯਾਪਕੇਨ ਸ੍ਵਯਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਮਾਨਤ੍ਵਾਤ੍ਕਰ੍ਮਤ੍ਵੇਨ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਂ ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮਾਤ੍ਮਨੋਰ੍ਘਟਕੁਮ੍ਭਕਾਰਯੋਰਿਵ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਵ੍ਯਾਪਕਭਾਵਾਭਾਵਾਤ੍ ਕਰ੍ਤ੍ਰੁਕਰ੍ਮਤ੍ਵਾਸਿਦ੍ਧੌ ਨ ਨਾਮ ਕਰੋਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮ- ਜ੍ਞਾਨਪੁਦ੍ਗਲਯੋਰ੍ਘਟਕੁਂਭਕਾਰਵਦ੍ਵਯਾਪ੍ਯਵ੍ਯਾਪਕਭਾਵਾਭਾਵਾਤ੍ ਕਰ੍ਤ੍ਰੁਕਰ੍ਮਤ੍ਵਾਸਿਦ੍ਧਾਵਾਤ੍ਮਪਰਿਣਾਮਾਤ੍ਮਨੋਰ੍ਘਟ- ਮ੍ਰੁਤ੍ਤਿਕਯੋਰਿਵ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਵ੍ਯਾਪਕਭਾਵਸਦ੍ਭਾਵਾਦਾਤ੍ਮਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਕਰ੍ਤ੍ਰਾ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਵ੍ਯਾਪਕੇਨ ਸ੍ਵਯਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਮਾਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮਜ੍ਞਾਨਂ ਕਰ੍ਮਤ੍ਵੇਨ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਜਾਨਾਤਿ ਸੋਤ੍ਯਨ੍ਤਵਿਵਿਕ੍ਤਜ੍ਞਾਨੀਭੂਤੋ ਜ੍ਞਾਨੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ . ਨ ਚੈਵਂ ਜ੍ਞਾਤੁਃ ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਃ, ਪੁਦ੍ਗਲਾਤ੍ਮਨੋਰ੍ਜ੍ਞੇਯਜ੍ਞਾਯਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਵ੍ਯਵਹਾਰਮਾਤ੍ਰੇ ਸਤ੍ਯਪਿ

ਟੀਕਾ : — ਨਿਸ਼੍ਚਯਸੇ ਮੋਹ, ਰਾਗ, ਦ੍ਵੇਸ਼, ਸੁਖ, ਦੁਃਖ ਆਦਿਰੂਪਸੇ ਅਨ੍ਤਰਙ੍ਗਮੇਂ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਹੋਨੇਵਾਲਾ ਜੋ ਕਰ੍ਮਕਾ ਪਰਿਣਾਮ, ਔਰ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼, ਰਸ, ਗਨ੍ਧ, ਵਰ੍ਣ, ਸ਼ਬ੍ਦ, ਬਨ੍ਧ, ਸਂਸ੍ਥਾਨ, ਸ੍ਥੂਲਤਾ, ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤਾ ਆਦਿਰੂਪਸੇ ਬਾਹਰ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਹੋਨੇਵਾਲਾ ਜੋ ਨੋਕਰ੍ਮਕਾ ਪਰਿਣਾਮ, ਵਹ ਸਬ ਹੀ ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮ ਹੈਂ . ਪਰਮਾਰ੍ਥਸੇ, ਜੈਸੇ ਘੜੇਕੇ ਔਰ ਮਿਟ੍ਟੀਕੇ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਵ੍ਯਾਪਕਭਾਵਕਾ ਸਦ੍ਭਾਵ ਹੋਨੇਸੇ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਪਨਾ ਹੈ ਉਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮਕੇ ਔਰ ਪੁਦ੍ਗਲਕੇ ਹੀ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਵ੍ਯਾਪਕਭਾਵਕਾ ਸਦ੍ਭਾਵ ਹੋਨੇਸੇ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਪਨਾ ਹੈ . ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰ ਵ੍ਯਾਪਕ ਹੈ, ਇਸਲਿਯੇ ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਹੈ ਔਰ ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮ ਉਸ ਵ੍ਯਾਪਕਸੇ ਸ੍ਵਯਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ (ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਰੂਪ) ਹੋਨੇਕੇ ਕਾਰਣ ਕਰ੍ਮ ਹੈ . ਇਸਲਿਯੇ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਕਰ੍ਤਾ ਹੋਕਰ ਕਰ੍ਮਰੂਪਸੇ ਕਿਯਾ ਜਾਨੇਵਾਲਾ ਜੋ ਸਮਸ੍ਤ ਕਰ੍ਮਨੋਕਰ੍ਮਰੂਪ ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮ ਹੈ ਉਸੇ ਜੋ ਆਤ੍ਮਾ, ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮਕੋ ਔਰ ਆਤ੍ਮਾਕੋ ਘਟ ਔਰ ਕੁਮ੍ਹਾਰਕੀ ਭਾਁਤਿ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਵ੍ਯਾਪਕਭਾਵਕੇ ਅਭਾਵਕੇ ਕਾਰਣ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਪਨੇਕੀ ਅਸਿਦ੍ਧਿ ਹੋਨੇਸੇ, ਪਰਮਾਰ੍ਥਸੇ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰਨ੍ਤੁ (ਮਾਤ੍ਰ) ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮਕੇ ਜ੍ਞਾਨਕੋ (ਆਤ੍ਮਾਕੇ) ਕਰ੍ਮਰੂਪਸੇ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਅਪਨੇ ਆਤ੍ਮਾਕੋ ਜਾਨਤਾ ਹੈ, ਵਹ ਆਤ੍ਮਾ (ਕਰ੍ਮਨੋਕਰ੍ਮਸੇ) ਅਤ੍ਯਨ੍ਤ ਭਿਨ੍ਨ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਵਰੂਪ ਹੋਤਾ ਹੁਆ ਜ੍ਞਾਨੀ ਹੈ

(ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮਕਾ ਜ੍ਞਾਨ ਆਤ੍ਮਾਕਾ ਕਰ੍ਮ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ ? ਸੋ ਸਮਝਾਤੇ ਹੈਂ : — ) ਪਰਮਾਰ੍ਥਸੇ ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮਕੇ ਜ੍ਞਾਨਕੋ ਔਰ ਪੁਦ੍ਗਲਕੋ ਘਟ ਔਰ ਕੁਮ੍ਹਾਰਕੀ ਭਾਁਤਿ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਵ੍ਯਾਪਕਭਾਵਕਾ ਅਭਾਵ ਹੋਨੇਸੇ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਪਨੇਕੀ ਅਸਿਦ੍ਧਿ ਹੈ ਔਰ ਜੈਸੇ ਘੜੇ ਔਰ ਮਿਟ੍ਟੀਕੇ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਵ੍ਯਾਪਕਭਾਵਕਾ ਸਦ੍ਭਾਵ ਹੋਨੇਸੇ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਪਨਾ ਹੈ ਉਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ਆਤ੍ਮਪਰਿਣਾਮ ਔਰ ਆਤ੍ਮਾਕੇ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਵ੍ਯਾਪਕਭਾਵਕਾ ਸਦ੍ਭਾਵ ਹੋਨੇਸੇ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਪਨਾ ਹੈ . ਆਤ੍ਮਦ੍ਰਵ੍ਯ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰ ਵ੍ਯਾਪਕ ਹੋਨੇਸੇ ਆਤ੍ਮਪਰਿਣਾਮਕਾ ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮਕੇ ਜ੍ਞਾਨਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਹੈ ਔਰ ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮਕਾ ਜ੍ਞਾਨ ਉਸ ਵ੍ਯਾਪਕਸੇ ਸ੍ਵਯਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ (ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਰੂਪ) ਹੋਨੇਸੇ ਕਰ੍ਮ ਹੈ . ਔਰ ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ (ਜ੍ਞਾਤਾ ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮਕਾ ਜ੍ਞਾਨ ਕਰਤਾ ਹੈ

੧੪੨