ਸਹ ਨ ਕਰ੍ਤ੍ਰੁਕਰ੍ਮਭਾਵਃ .
ਸ੍ਵਪਰਿਣਾਮਂ ਜਾਨਤੋ ਜੀਵਸ੍ਯ ਸਹ ਪੁਦ੍ਗਲੇਨ ਕਰ੍ਤ੍ਰੁਕਰ੍ਮਭਾਵਃ ਕਿਂ ਭਵਤਿ ਕਿਂ ਨ ਭਵਤੀਤਿ ਚੇਤ੍ — ਣ ਵਿ ਪਰਿਣਮਦਿ ਣ ਗਿਣ੍ਹਦਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਦਿ ਣ ਪਰਦਵ੍ਵਪਜ੍ਜਾਏ .
ਣਾਣੀ ਜਾਣਂਤੋ ਵਿ ਹੁ ਸਗਪਰਿਣਾਮਂ ਅਣੇਯਵਿਹਂ ..੭੭.. ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਵਾਲਾ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਪਰਿਣਾਮਸ੍ਵਰੂਪ ਕਰ੍ਮ ਹੈ, ਉਸੇ ਨ ਕਰਨੇਵਾਲੇ ਜ੍ਞਾਨੀਕੋ ਪੁਦ੍ਗਲਕੇ ਸਾਥ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੈ . ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਜੀਵ ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮਕੋ ਜਾਨਤਾ ਹੈ ਤਥਾਪਿ ਉਸੇ ਪੁਦ੍ਗਲਕੇ ਸਾਥ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਪਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ .
ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਯਾ ਕਰ੍ਤਾਕਾ ਕਰ੍ਮ ਤੀਨ ਪ੍ਰਕਾਰਕਾ ਕਹਾ ਜਾਤਾ ਹੈ — ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯ, ਵਿਕਾਰ੍ਯ ਔਰ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ . ਕਰ੍ਤਾਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ, ਜੋ ਪਹਲੇ ਨ ਹੋ ਐਸਾ ਨਵੀਨ ਕੁਛ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਕਿਯਾ ਜਾਯੇ ਸੋ ਕਰ੍ਤਾਕਾ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯ ਕਰ੍ਮ ਹੈ . ਕਰ੍ਤਾਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ, ਪਦਾਰ੍ਥਮੇਂ ਵਿਕਾਰ – ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਕੁਛ ਕਿਯਾ ਜਾਯੇ ਵਹ ਕਰ੍ਤਾਕਾ ਵਿਕਾਰ੍ਯ ਕਰ੍ਮ ਹੈ . ਕਰ੍ਤਾ, ਜੋ ਨਯਾ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ ਤਥਾ ਵਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਭੀ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ, ਮਾਤ੍ਰ ਜਿਸੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰਤਾ ਹੈ ਵਹ ਕਰ੍ਤਾਕਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕਰ੍ਮ ਹੈ .
ਜੀਵ ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮਕੋ ਨਵੀਨ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਤਾ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਚੇਤਨ ਜੜਕੋ ਕੈਸੇ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਕਰ ਸਕਤਾ ਹੈ ? ਇਸਲਿਯੇ ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮ ਜੀਵਕਾ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯ ਕਰ੍ਮ ਨਹੀਂ ਹੈ . ਜੀਵ ਪੁਦ੍ਗਲਮੇਂ ਵਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮਰੂਪ ਪਰਿਣਮਨ ਨਹੀਂ ਕਰਾ ਸਕਤਾ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਚੇਤਨ ਜੜਕੋ ਕੈਸੇ ਪਰਿਣਮਿਤ ਕਰ ਸਕਤਾ ਹੈ ? ਇਸਲਿਯੇ ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮ ਜੀਵਕਾ ਵਿਕਾਰ੍ਯ ਕਰ੍ਮ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੈ . ਪਰਮਾਰ੍ਥਸੇ ਜੀਵ ਪੁਦ੍ਗਲਕੋ ਗ੍ਰਹਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਤਾ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਅਮੂਰ੍ਤਿਕ ਪਦਾਰ੍ਥ ਮੂਰ੍ਤਿਕਕੋ ਕੈਸੇ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰ ਸਕਤਾ ਹੈ ? ਇਸਲਿਯੇ ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮ ਜੀਵਕਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕਰ੍ਮ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੈ . ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮ ਜੀਵਕਾ ਕਰ੍ਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਔਰ ਜੀਵ ਉਸਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ . ਜੀਵਕਾ ਸ੍ਵਭਾਵ ਜ੍ਞਾਤਾ ਹੈ, ਇਸਲਿਯੇ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪ ਪਰਿਣਮਨ ਕਰਤਾ ਹੁਆ ਸ੍ਵਯਂ ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮਕੋ ਜਾਨਤਾ ਹੈ; ਇਸਲਿਯੇ ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮਕੋ ਜਾਨਨੇਵਾਲੇ ਐਸੇ ਜੀਵਕਾ ਪਰਕੇ ਸਾਥ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਭਾਵ ਕੈਸੇ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ ? ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਤਾ ..੭੬..
ਅਬ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਕਰਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਪਨੇ ਪਰਿਣਾਮਕੋ ਜਾਨਨੇਵਾਲੇ ਐਸੇ ਜੀਵਕੋ ਪੁਦ੍ਗਲਕੇ ਸਾਥ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਭਾਵ (ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਪਨਾ) ਹੈ ਯਾ ਨਹੀਂ ? ਉਸਕਾ ਉਤ੍ਤਰ ਕਹਤੇ ਹੈਂ : —
ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਪਰ੍ਯਾਯੋਂ ਨ ਪ੍ਰਣਮੇ, ਨਹਿਂ ਗ੍ਰਹੇ, ਨਹਿਂ ਊਪਜੇ ..੭੭..