ਜੀਵਪਰਿਣਾਮਂ ਸ੍ਵਪਰਿਣਾਮਂ ਸ੍ਵਪਰਿਣਾਮਫਲਂ ਚਾਜਾਨਤਃ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਸਹ ਜੀਵੇਨ ਕਰ੍ਤ੍ਰੁਕਰ੍ਮਭਾਵਃ ਕਿਂ ਭਵਤਿ ਕਿਂ ਨ ਭਵਤੀਤਿ ਚੇਤ੍ — ਣ ਵਿ ਪਰਿਣਮਦਿ ਣ ਗਿਣ੍ਹਦਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਦਿ ਣ ਪਰਦਵ੍ਵਪਜ੍ਜਾਏ .
ਯਤੋ ਜੀਵਪਰਿਣਾਮਂ ਸ੍ਵਪਰਿਣਾਮਂ ਸ੍ਵਪਰਿਣਾਮਫਲਂ ਚਾਪ੍ਯਜਾਨਤ੍ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸ੍ਵਯਮਨ੍ਤਰ੍ਵ੍ਯਾਪਕਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਪਰਿਣਾਮਂ ਮ੍ਰੁਤ੍ਤਿਕਾਕਲਸ਼ਮਿਵਾਦਿਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤੇਸ਼ੁ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਨ ਤਂ ਗ੍ਰੁਹ੍ਣਾਤਿ ਨ ਤਥਾ ਪਰਿਣਮਤਿ ਨ ਤਥੋਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਚ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਵਿਕਾਰ੍ਯਂ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯਂ ਚ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਯਮਨ੍ਤਰ੍ਵ੍ਯਾਪਕਂ
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਜੈਸਾ ਕਿ ੭੬ਵੀਂ ਗਾਥਾਮੇਂ ਕਹਾ ਗਯਾ ਥਾ ਤਦਨੁਸਾਰ ਯਹਾਁ ਭੀ ਜਾਨ ਲੇਨਾ . ਵਹਾਁ ‘ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮਕੋ ਜਾਨਨੇਵਾਲਾ ਜ੍ਞਾਨੀ’ ਕਹਾ ਥਾ ਔਰ ਯਹਾਁ ਉਸਕੇ ਬਦਲੇਮੇਂ ‘ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮਕੇ ਫਲਕੋ ਜਾਨਨੇਵਾਲਾ ਜ੍ਞਾਨੀ’ ਐਸਾ ਕਹਾ ਹੈ — ਇਤਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ ..੭੮..
ਅਬ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਕਰਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਕੇ ਪਰਿਣਾਮਕੋ, ਅਪਨੇ ਪਰਿਣਾਮਕੋ ਔਰ ਅਪਨੇ ਪਰਿਣਾਮਕੇ ਫਲਕੋ ਨਹੀਂ ਜਾਨਨੇਵਾਲੇ ਐਸੇ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਕੋ ਜੀਵਕੇ ਸਾਥ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਭਾਵ (ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਪਨਾ) ਹੈ ਯਾ ਨਹੀਂ ? ਇਸਕਾ ਉਤ੍ਤਰ ਕਹਤੇ ਹੈਂ : —
ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਪਰ੍ਯਾਯੋਂ ਨ ਪ੍ਰਣਮੇ, ਨਹਿਂ ਗ੍ਰਹੇ, ਨਹਿਂ ਊਪਜੇ ..੭੯..
ਗਾਥਾਰ੍ਥ : — [ਤਥਾ ] ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ [ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍ ਅਪਿ ] ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯ ਭੀ [ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਪਰ੍ਯਾਯੇ ] ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਕੇ ਪਰ੍ਯਾਯਰੂਪ [ਨ ਅਪਿ ਪਰਿਣਮਤਿ ] ਪਰਿਣਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ, [ਨ ਗ੍ਰੁਹ੍ਣਾਤਿ ] ਉਸੇ ਗ੍ਰਹਣ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ ਔਰ [ਨ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ] ਉਸ – ਰੂਪ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ; ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਵਹ [ਸ੍ਵਕੈਃ ਭਾਵੈਃ ] ਅਪਨੇ ਹੀ ਭਾਵੋਂਸੇ ( – ਭਾਵਰੂਪਸੇ) [ਪਰਿਣਮਤਿ ] ਪਰਿਣਮਨ ਕਰਤਾ ਹੈ .
ਟੀਕਾ : — ਜੈਸੇ ਮਿਟ੍ਟੀ ਸ੍ਵਯਂ ਘੜੇਮੇਂ ਅਨ੍ਤਰ੍ਵ੍ਯਾਪਕ ਹੋਕਰ, ਆਦਿ-ਮਧ੍ਯ-ਅਨ੍ਤਮੇਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਹੋਕਰ, ਘੜੇਕੋ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਤੀ ਹੈ, ਘਡੇ਼ਰੂਪਮੇਂ ਪਰਿਣਮਿਤ ਹੋਤੀ ਹੈ ਔਰ ਘੜੇਰੂਪ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਹੋਤੀ ਹੈ ਉਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ਜੀਵਕੇ ਪਰਿਣਾਮਕੋ, ਅਪਨੇ ਪਰਿਣਾਮਕੋ ਔਰ ਅਪਨੇ ਪਰਿਣਾਮਕੇ ਫਲਕੋ ਨ ਜਾਨਤਾ ਹੁਆ ਐਸਾ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯ ਸ੍ਵਯਂ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਕੇ ਪਰਿਣਾਮਮੇਂ ਅਨ੍ਤਰ੍ਵ੍ਯਾਪਕ ਹੋਕਰ, ਆਦਿ-ਮਧ੍ਯ-ਅਨ੍ਤਮੇਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਹੋਕਰ, ਉਸੇ ਗ੍ਰਹਣ ਨਹੀਂ
੧੪੮