ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯਂ ਚ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਪਰਿਣਾਮਂ ਕਰ੍ਮਾਕੁਰ੍ਵਾਣਸ੍ਯ ਜੀਵਪਰਿਣਾਮਂ ਸ੍ਵਪਰਿਣਾਮਂ ਸ੍ਵਪਰਿਣਾਮਫਲਂ
ਚਾਜਾਨਤਃ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਜੀਵੇਨ ਸਹ ਨ ਕਰ੍ਤ੍ਰੁਕਰ੍ਮਭਾਵਃ .
ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ੍ਰੁਵ੍ਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਮਨ੍ਤਃ ਕਲਯਿਤੁਮਸਹੌ ਨਿਤ੍ਯਮਤ੍ਯਨ੍ਤਭੇਦਾਤ੍ .
ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਚਿਸ਼੍ਚਕਾਸ੍ਤਿ ਕ੍ਰਕਚਵਦਦਯਂ ਭੇਦਮੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਸਦ੍ਯਃ ..੫੦..
ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯ ਐਸਾ ਜੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਵਾਲਾ ਅਪਨੇ ਸ੍ਵਭਾਵਰੂਪ ਕਰ੍ਮ (ਕਰ੍ਤਾਕਾ ਕਾਰ੍ਯ), ਉਸਮੇਂ (ਵਹ
ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯ) ਸ੍ਵਯਂ ਅਨ੍ਤਰ੍ਵ੍ਯਾਪਕ ਹੋਕਰ, ਆਦਿ-ਮਧ੍ਯ-ਅਨ੍ਤਮੇਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਹੋਕਰ, ਉਸੀਕੋ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਤਾ ਹੈ,
ਉਸੀਰੂਪ ਪਰਿਣਮਿਤ ਹੋਤਾ ਹੈ ਔਰ ਉਸੀ-ਰੂਪ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਹੋਤਾ ਹੈ; ਇਸਲਿਯੇ ਜੀਵਕੇ ਪਰਿਣਾਮਕੋ, ਅਪਨੇ
ਪਰਿਣਾਮਕੋ ਔਰ ਅਪਨੇ ਪਰਿਣਾਮਕੇ ਫਲਕੋ ਨ ਜਾਨਤਾ ਹੁਆ ਐਸਾ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ, ਵਿਕਾਰ੍ਯ ਔਰ
ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯ ਐਸਾ ਜੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਵਾਲਾ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਪਰਿਣਾਮਸ੍ਵਰੂਪ ਕਰ੍ਮ ਹੈ, ਉਸੇ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ ਹੋਨੇਸੇ, ਉਸ
ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਕੋ ਜੀਵਕੇ ਸਾਥ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੈ
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਕੋਈ ਐਸਾ ਸਮਝੇ ਕਿ ਪੁਦ੍ਗਲ ਜੋ ਕਿ ਜੜ ਹੈ ਔਰ ਕਿਸੀਕੋ ਨਹੀਂ ਜਾਨਤਾ ਉਸਕੋ ਜੀਵਕੇ ਸਾਥ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਪਨਾ ਹੋਗਾ . ਪਰਨ੍ਤੁ ਐਸਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੈ . ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯ ਜੀਵਕੋ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਤਾ, ਪਰਿਣਮਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਤਾ ਤਥਾ ਗ੍ਰਹਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਤਾ, ਇਸਲਿਯੇ ਉਸਕੋ ਜੀਵਕੇ ਸਾਥ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੈ . ਪਰਮਾਰ੍ਥਸੇ ਕਿਸੀ ਭੀ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕੋ ਅਨ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕੇ ਸਾਥ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੈ ..੭੯.. ਅਬ ਇਸੀ ਅਰ੍ਥਕਾ ਕਲਸ਼ਰੂਪ ਕਾਵ੍ਯ ਕਹਤੇ ਹੈਂ : —
ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਥ : — [ਜ੍ਞਾਨੀ ] ਜ੍ਞਾਨੀ ਤੋ [ਇਮਾਂ ਸ੍ਵਪਰਪਰਿਣਤਿ ] ਅਪਨੀ ਔਰ ਪਰਕੀ ਪਰਿਣਤਿਕੋ [ਜਾਨਨ੍ ਅਪਿ ] ਜਾਨਤਾ ਹੁਆ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤਾ ਹੈ [ਚ ] ਔਰ [ਪੁਦ੍ਗਲਃ ਅਪਿ ਅਜਾਨਨ੍ ] ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯ ਅਪਨੀ ਤਥਾ ਪਰਕੀ ਪਰਿਣਤਿਕੋ ਨ ਜਾਨਤਾ ਹੁਆ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤਾ ਹੈ; [ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤ-ਭੇਦਾਤ੍ ] ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਉਨਮੇਂ ਸਦਾ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤ ਭੇਦ ਹੋਨੇਸੇ (ਦੋਨੋਂ ਭਿਨ੍ਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਹੋਨੇਸੇ), [ਅਨ੍ਤਃ ] ਵੇ ਦੋਨੋਂ ਪਰਸ੍ਪਰ ਅਨ੍ਤਰਙ੍ਗਮੇਂ [ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ੍ਰੁਵ੍ਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ] ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਵ੍ਯਾਪਕਭਾਵਕੋ [ਕਲਯਿਤੁਮ੍ ਅਸਹੌ ] ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੋਨੇਮੇਂ ਅਸਮਰ੍ਥ ਹੈਂ . [ਅਨਯੋਃ ਕਰ੍ਤ੍ਰੁਕਰ੍ਮਭ੍ਰਮਮਤਿਃ ] ਜੀਵ-ਪੁਦ੍ਗਲਕੋ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਭਾਵ ਹੈ ਐਸੀ ਭ੍ਰਮਬੁਦ੍ਧਿ [ਅਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ] ਅਜ੍ਞਾਨਕੇ ਕਾਰਣ [ਤਾਵਤ੍ ਭਾਤਿ ] ਵਹਾਁ ਤਕ ਭਾਸਿਤ ਹੋਤੀ ਹੈ ਕਿ [ਯਾਵਤ੍ ] ਜਹਾਁ ਤਕ [ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਚਿਃ ] (ਭੇਦਜ੍ਞਾਨ ਕਰਨੇਵਾਲੀ) ਵਿਜ੍ਞਾਨਜ੍ਯੋਤਿ [ਕ੍ਰਕਚਵਤ੍ ਅਦਯਂ ] ਕਰਵਤ੍ਕੀ ਭਾਁਤਿ ਨਿਰ੍ਦਯਤਾਸੇ (ਉਗ੍ਰਤਾਸੇ) [ਸਦ੍ਯਃ ਭੇਦਮ੍ ਉਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ] ਜੀਵ-ਪੁਦ੍ਗਲਕਾ ਤਤ੍ਕਾਲ ਭੇਦ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਕਰਕੇ [ਨ ਚਕਾਸ੍ਤਿ ] ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਤੀ .