ਸਮਯਸਾਰ
[ ਭਗਵਾਨਸ਼੍ਰੀਕੁਨ੍ਦਕੁਨ੍ਦ-
ਜੀਵਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮਯੋਰਨ੍ਯੋਨ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਰਤ੍ਵਮਸ੍ਤਿ ਤਥਾਪਿ ਨ ਤਯੋਃ ਕਰ੍ਤ੍ਰੁਕਰ੍ਮਭਾਵ ਇਤ੍ਯਾਹ —
ਜੀਵਪਰਿਣਾਮਹੇਦੁਂ ਕਮ੍ਮਤ੍ਤਂ ਪੋਗ੍ਗਲਾ ਪਰਿਣਮਂਤਿ . ਪੋਗ੍ਗਲਕਮ੍ਮਣਿਮਿਤ੍ਤਂ ਤਹੇਵ ਜੀਵੋ ਵਿ ਪਰਿਣਮਦਿ ..੮੦.. ਣ ਵਿ ਕੁਵ੍ਵਦਿ ਕਮ੍ਮਗੁਣੇ ਜੀਵੋ ਕਮ੍ਮਂ ਤਹੇਵ ਜੀਵਗੁਣੇ . ਅਣ੍ਣੋਣ੍ਣਣਿਮਿਤ੍ਤੇਣ ਦੁ ਪਰਿਣਾਮਂ ਜਾਣ ਦੋਣ੍ਹਂ ਪਿ ..੮੧.. ਏਦੇਣ ਕਾਰਣੇਣ ਦੁ ਕਤ੍ਤਾ ਆਦਾ ਸਏਣ ਭਾਵੇਣ . ਪੋਗ੍ਗਲਕਮ੍ਮਕਦਾਣਂ ਣ ਦੁ ਕਤ੍ਤਾ ਸਵ੍ਵਭਾਵਾਣਂ ..੮੨..
ਜੀਵਪਰਿਣਾਮਹੇਤੁਂ ਕਰ੍ਮਤ੍ਵਂ ਪੁਦ੍ਗਲਾਃ ਪਰਿਣਮਨ੍ਤਿ .
ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਤਥੈਵ ਜੀਵੋਪਿ ਪਰਿਣਮਤਿ ..੮੦..
ਨਾਪਿ ਕਰੋਤਿ ਕਰ੍ਮਗੁਣਾਨ੍ ਜੀਵਃ ਕਰ੍ਮ ਤਥੈਵ ਜੀਵਗੁਣਾਨ੍ .
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ ਤੁ ਪਰਿਣਾਮਂ ਜਾਨੀਹਿ ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ..੮੧..
ਏਤੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਤੁ ਕਰ੍ਤਾ ਆਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਕੇਨ ਭਾਵੇਨ .
ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮਕ੍ਰੁਤਾਨਾਂ ਨ ਤੁ ਕਰ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨਾਮ੍ ..੮੨..
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਭੇਦਜ੍ਞਾਨ ਹੋਨੇਕੇ ਬਾਦ, ਜੀਵ ਔਰ ਪੁਦ੍ਗਲਕੋ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਭਾਵ ਹੈ ਐਸੀ ਬੁਦ੍ਧਿ ਨਹੀਂ ਰਹਤੀ; ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਜਬ ਤਕ ਭੇਦਜ੍ਞਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ ਤਬ ਤਕ ਅਜ੍ਞਾਨਸੇ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਭਾਵਕੀ ਬੁਦ੍ਧਿ ਹੋਤੀ ਹੈ .
ਯਦ੍ਯਪਿ ਜੀਵਕੇ ਪਰਿਣਾਮਕੋ ਔਰ ਪੁਦ੍ਗਲਕੇ ਪਰਿਣਾਮਕੋ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯ (ਪਰਸ੍ਪਰ) ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਰਤਾ ਹੈ ਤਥਾਪਿ ਉਨ (ਦੋਨੋਂ)ਕੋ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਪਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਐਸਾ ਅਬ ਕਹਤੇ ਹੈਂ : —
ਜੀਵਭਾਵਹੇਤੁ ਪਾਯ ਪੁਦ੍ਗਲ ਕਰ੍ਮਰੂਪ ਜੁ ਪਰਿਣਮੇ .
ਪੁਦ੍ਗਲਕਰਮਕੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤਸੇ ਯਹ ਜੀਵ ਭੀ ਤ੍ਯੋਂ ਪਰਿਣਮੇ ..੮੦..
ਜੀਵ ਕਰ੍ਮਗੁਣ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਨਹਿਂ ਜੀਵਗੁਣ ਕਰ੍ਮ ਹਿ ਕਰੇ .
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਕੇ ਹਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਸੇ ਪਰਿਣਾਮ ਦੋਨੋਂਕੇ ਬਨੇ ..੮੧..
ਇਸ ਹੇਤੁਸੇ ਆਤ੍ਮਾ ਹੁਆ ਕਰ੍ਤਾ ਸ੍ਵਯਂ ਨਿਜ ਭਾਵ ਹੀ .
ਪੁਦ੍ਗਲਕਰਮਕ੍ਰੁਤ ਸਰ੍ਵ ਭਾਵੋਂਕਾ ਕਭੀ ਕਰ੍ਤਾ ਨਹੀਂ ..੮੨..
ਗਾਥਾਰ੍ਥ : — [ਪੁਦ੍ਗਲਾਃ ] ਪੁਦ੍ਗਲ [ਜੀਵਪਰਿਣਾਮਹੇਤੁਂ ] ਜੀਵਕੇ ਪਰਿਣਾਮਕੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤਸੇ
੧੫੦