ਯਥੋਤ੍ਤਰਂਗਨਿਸ੍ਤਰਂਗਾਵਸ੍ਥਯੋਃ ਸਮੀਰਸਂਚਰਣਾਸਂਚਰਣਨਿਮਿਤ੍ਤਯੋਰਪਿ ਸਮੀਰਪਾਰਾਵਾਰਯੋਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ- ਵ੍ਯਾਪਕਭਾਵਾਭਾਵਾਤ੍ਕਰ੍ਤ੍ਰੁਕਰ੍ਮਤ੍ਵਾਸਿਦ੍ਧੌ ਪਾਰਾਵਾਰ ਏਵ ਸ੍ਵਯਮਨ੍ਤਰ੍ਵ੍ਯਾਪਕੋ ਭੂਤ੍ਵਾਦਿਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤੇਸ਼ੂਤ੍ਤਰਂਗ- ਨਿਸ੍ਤਰਂਗਾਵਸ੍ਥੇ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯੋਤ੍ਤਰਂਗ ਨਿਸ੍ਤਰਂਗ ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾਨਮੇਕਮੇਵ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ, ਨ ਪੁਨਰਨ੍ਯਤ੍, ਯਥਾ ਸ ਏਵ ਚ ਭਾਵ੍ਯਭਾਵਕਭਾਵਾਭਾਵਾਤ੍ਪਰਭਾਵਸ੍ਯ ਪਰੇਣਾਨੁਭਵਿਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਤ੍ਵਾਦੁਤ੍ਤਰਂਗ ਨਿਸ੍ਤਰਂਗ ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਮਨੁਭਵਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾਨਮੇਕਮੇਵਾਨੁਭਵਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ, ਨ ਪੁਨਰਨ੍ਯਤ੍, ਤਥਾ ਸਸਂਸਾਰਨਿਃਸਂਸਾਰਾਵਸ੍ਥਯੋਃ
ਇਸਲਿਯੇ ਯਹ ਸਿਦ੍ਧ ਹੁਆ ਕਿ ਜੀਵਕੋ ਅਪਨੇ ਹੀ ਪਰਿਣਾਮੋਂਕੇ ਸਾਥ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਭਾਵ ਔਰ ਭੋਕ੍ਤਾਭੋਗ੍ਯਭਾਵ (ਭੋਕ੍ਤਾਭੋਗ੍ਯਪਨਾ) ਹੈ ਐਸਾ ਅਬ ਕਹਤੇ ਹੈਂ : —
ਆਤ੍ਮਾ ਕਰੇ ਨਿਜਕੋ ਹਿ ਯਹ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਯ ਨਯਹਿਕਾ, ਅਰੁ ਭੋਗਤਾ ਨਿਜਕੋ ਹਿ ਆਤ੍ਮਾ, ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਯੋਂ ਤੂ ਜਾਨਨਾ ..੮੩..
ਗਾਥਾਰ੍ਥ : — [ਨਿਸ਼੍ਚਯਨਯਸ੍ਯ ] ਨਿਸ਼੍ਚਯਨਯਕਾ [ਏਵਮ੍ ] ਐਸਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ [ਆਤ੍ਮਾ ] ਆਤ੍ਮਾ [ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਏਵ ਹਿ ] ਅਪਨੇਕੋ ਹੀ [ਕਰੋਤਿ ] ਕਰਤਾ ਹੈ [ਤੁ ਪੁਨਃ ] ਔਰ ਫਿ ਰ [ਆਤ੍ਮਾ ] ਆਤ੍ਮਾ [ਤਂ ਚ ਏਵ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ] ਅਪਨੇਕੋ ਹੀ [ਵੇਦਯਤੇ ] ਭੋਗਤਾ ਹੈ ਐਸਾ ਹੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ! ਤੂ [ਜਾਨੀਹਿ ] ਜਾਨ .
ਟੀਕਾ : — ਜੈਸੇ ਉਤ੍ਤਰਙ੍ਗ੧ ਔਰ ਨਿਸ੍ਤਰਙ੍ਗ੨ ਅਵਸ੍ਥਾਓਂਕੋ ਹਵਾਕਾ ਚਲਨਾ ਔਰ ਨ ਚਲਨਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤ ਹੋਨੇ ਪਰ ਭੀ ਹਵਾ ਔਰ ਸਮੁਦ੍ਰਕੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਵ੍ਯਾਪਕਭਾਵਕਾ ਅਭਾਵ ਹੋਨੇਸੇ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਪਨੇਕੀ ਅਸਿਦ੍ਧਿ ਹੈ ਇਸਲਿਯੇ, ਸਮੁਦ੍ਰ ਹੀ ਸ੍ਵਯਂ ਅਨ੍ਤਰ੍ਵ੍ਯਾਪਕ ਹੋਕਰ ਉਤ੍ਤਰਙ੍ਗ ਅਥਵਾ ਨਿਸ੍ਤਰਙ੍ਗ ਅਵਸ੍ਥਾਮੇਂ ਆਦਿ-ਮਧ੍ਯ-ਅਨ੍ਤਮੇਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਹੋਕਰ ਉਤ੍ਤਰਙ੍ਗ ਅਥਵਾ ਨਿਸ੍ਤਰਙ੍ਗ ਐਸਾ ਅਪਨੇਕੋ ਕਰਤਾ ਹੁਆ ਸ੍ਵਯਂ ਏਕਕੋ ਹੀ ਕਰਤਾ ਹੁਆ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਿਤ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਪਰਨ੍ਤੁ ਅਨ੍ਯਕੋ ਕਰਤਾ ਹੁਆ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ; ਔਰ ਫਿ ਰ ਜੈਸੇ ਵਹੀ ਸਮੁਦ੍ਰ, ਭਾਵ੍ਯਭਾਵਕਭਾਵਕੇ ਅਭਾਵਕੇ ਕਾਰਣ ਪਰਭਾਵਕਾ ਪਰਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਅਨੁਭਵ ਅਸ਼ਕ੍ਯ
੧੫੨
੧. ਉਤ੍ਤਰਙ੍ਗ = ਜਿਸਮੇਂ ਤਰਂਗੇਂ ਉਠਤੀ ਹੈਂ ਐਸਾ; ਤਰਙ੍ਗਵਾਲਾ .
੨. ਨਿਸ੍ਤਰਙ੍ਗ = ਜਿਸਮੇਂ ਤਰਂਗੇਂ ਵਿਲਯ ਹੋ ਗਈ ਹੈਂ ਐਸਾ; ਬਿਨਾ ਤਰਙ੍ਗੋਂਕਾ .