ਯਤਃ ਕਿਲਾਤ੍ਮਪਰਿਣਾਮਂ ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮਂ ਚ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਵਾਦਿਨਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇ ਮਿਥ੍ਯਾਦ੍ਰੁਸ਼੍ਟਯ ਏਵੇਤਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਃ . ਮਾ ਚੈਕਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਦ੍ਰਵ੍ਯਦ੍ਵਯਪਰਿਣਾਮਃ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤੁ . ਯਥਾ ਕਿਲ ਕੁਲਾਲਃ ਕਲਸ਼ਸਂਭਵਾਨੁਕੂਲਮਾਤ੍ਮਵ੍ਯਾਪਾਰਪਰਿਣਾਮਮਾਤ੍ਮਨੋਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਮਾਤ੍ਮਨੋਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਯਾ ਪਰਿਣਤਿ- ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਕ੍ਰਿਯਯਾ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਂ ਕੁਰ੍ਵਾਣਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ, ਨ ਪੁਨਃ ਕਲਸ਼ਕਰਣਾਹਂਕਾਰਨਿਰ੍ਭਰੋਪਿ ਸ੍ਵਵ੍ਯਾਪਾਰਾਨੁਰੂਪਂ ਮ੍ਰੁਤ੍ਤਿਕਾਯਾਃ ਕਲਸ਼ਪਰਿਣਾਮਂ ਮ੍ਰੁਤ੍ਤਿਕਾਯਾ ਅਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਮ੍ਰੁਤ੍ਤਿਕਾਯਾਃ ਅਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਯਾ ਪਰਿਣਤਿਮਾਤ੍ਰਯਾ ਕ੍ਰਿਯਯਾ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਂ ਕੁਰ੍ਵਾਣਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ, ਤਥਾਤ੍ਮਾਪਿ ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮਪਰਿਣਾਮਾਨੁਕੂਲਮਜ੍ਞਾਨਾਦਾਤ੍ਮ- ਪਰਿਣਾਮਮਾਤ੍ਮਨੋਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਮਾਤ੍ਮਨੋਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਯਾ ਪਰਿਣਤਿਮਾਤ੍ਰਯਾ ਕ੍ਰਿਯਯਾ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਂ ਕੁਰ੍ਵਾਣਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤੁ, ਮਾ ਪੁਨਃ ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮਕਰਣਾਹਂਕਾਰਨਿਰ੍ਭਰੋਪਿ ਸ੍ਵਪਰਿਣਾਮਾਨੁਰੂਪਂ ਪੁਦ੍ਗਲਸ੍ਯ ਪਰਿਣਾਮਂ ਪੁਦ੍ਗਲਾਦਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਪੁਦ੍ਗਲਾਦਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਯਾ ਪਰਿਣਤਿਮਾਤ੍ਰਯਾ ਕ੍ਰਿਯਯਾ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਂ ਕੁਰ੍ਵਾਣਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤੁ
ਗਾਥਾਰ੍ਥ : — [ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਤੁ ] ਕ੍ਯੋਂਕਿ [ਆਤ੍ਮਭਾਵਂ ] ਆਤ੍ਮਾਕੇ ਭਾਵਕੋ [ਚ ] ਔਰ [ਪੁਦ੍ਗਲਭਾਵਂ ] ਪੁਦ੍ਗਲਕੇ ਭਾਵਕੋ — [ਦ੍ਵੌ ਅਪਿ ] ਦੋਨੋਂਕੋ [ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ] ਆਤ੍ਮਾ ਕਰਤਾ ਹੈ ਐਸਾ ਵੇ ਮਾਨਤੇ ਹੈਂ, [ਤੇਨ ਤੁ ] ਇਸਲਿਯੇ [ਦ੍ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਵਾਦਿਨਃ ] ਏਕ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕੇ ਦੋ ਕ੍ਰਿਯਾਓਂਕਾ ਹੋਨਾ ਮਾਨਨੇਵਾਲੇ [ਮਿਥ੍ਯਾਦ੍ਰੁਸ਼੍ਟਯਃ ] ਮਿਥ੍ਯਾਦ੍ਰੁਸ਼੍ਟਿ [ਭਵਨ੍ਤਿ ] ਹੈਂ .
ਟੀਕਾ : — ਨਿਸ਼੍ਚਯਸੇ ਦ੍ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਵਾਦੀ (ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਏਕ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕੋ ਦੋ ਕ੍ਰਿਯਾ ਮਾਨਨੇਵਾਲੇ) ਯਹ ਮਾਨਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਆਤ੍ਮਾਕੇ ਪਰਿਣਾਮਕੋ ਔਰ ਪੁਦ੍ਗਲਕੇ ਪਰਿਣਾਮਕੋ ਸ੍ਵਯਂ (ਆਤ੍ਮਾ) ਕਰਤਾ ਹੈ, ਇਸਲਿਯੇ ਵੇ ਮਿਥ੍ਯਾਦ੍ਰੁਸ਼੍ਟਿ ਹੀ ਹੈਂ ਐਸਾ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤ ਹੈ . ਏਕ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਦੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯੋਂਕੇ ਪਰਿਣਾਮ ਕਿਯੇ ਗਯੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਿਤ ਨ ਹੋਂ . ਜੈਸੇ ਕੁਮ੍ਹਾਰ ਘੜੇਕੀ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮੇਂ ਅਨੁਕੂਲ ਅਪਨੇ (ਇਚ੍ਛਾਰੂਪ ਔਰ ਹਸ੍ਤਾਦਿਕੀ ਕ੍ਰਿਯਾਰੂਪ) ਵ੍ਯਾਪਾਰਪਰਿਣਾਮਕੋ — ਜੋ ਕਿ ਅਪਨੇਸੇ ਅਭਿਨ੍ਨ ਹੈ ਔਰ ਅਪਨੇਸੇ ਅਭਿਨ੍ਨ ਪਰਿਣਤਿਮਾਤ੍ਰ ਕ੍ਰਿਯਾਸੇ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ ਉਸੇ — ਕਰਤਾ ਹੁਆ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਿਤ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਪਰਨ੍ਤੁ ਘੜਾ ਬਨਾਨੇਕੇ ਅਹਂਕਾਰਸੇ ਭਰਾ ਹੁਆ ਹੋਨੇ ਪਰ ਭੀ (ਵਹ ਕੁਮ੍ਹਾਰ) ਅਪਨੇ ਵ੍ਯਾਪਾਰਕੇ ਅਨੁਰੂਪ ਮਿਟ੍ਟੀਕੇ ਘਟ-ਪਰਿਣਾਮਕੋ — ਜੋ ਕਿ ਮਿਟ੍ਟੀਸੇ ਅਭਿਨ੍ਨ ਹੈ ਔਰ ਮਿਟ੍ਟੀਸੇ ਅਭਿਨ੍ਨ ਪਰਿਣਤਿਮਾਤ੍ਰ ਕ੍ਰਿਯਾਸੇ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ ਉਸੇ — ਕਰਤਾ ਹੁਆ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ; ਇਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ਆਤ੍ਮਾ ਭੀ ਅਜ੍ਞਾਨਕੇ ਕਾਰਣ ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮਰੂਪ ਪਰਿਣਾਮਕੇ ਅਨੁਕੂਲ ਅਪਨੇ ਪਰਿਣਾਮਕੋ — ਜੋ ਕਿ ਅਪਨੇਸੇ ਅਭਿਨ੍ਨ ਹੈ ਔਰ ਅਪਨੇਸੇ ਅਭਿਨ੍ਨ ਪਰਿਣਤਿਮਾਤ੍ਰ ਕ੍ਰਿਯਾਸੇ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ ਉਸੇ — ਕਰਤਾ ਹੁਆ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਿਤ ਹੋ, ਪਰਨ੍ਤੁ ਪੁਦ੍ਗਲਕੇ ਪਰਿਣਾਮਕੋ ਕਰਨੇਕੇ ਅਹਂਕਾਰਸੇ ਭਰਾ ਹੁਆ ਹੋਨੇ ਪਰ ਭੀ (ਵਹ ਆਤ੍ਮਾ) ਅਪਨੇ ਪਰਿਣਾਮਕੇ ਅਨੁਰੂਪ ਪੁਦ੍ਗਲਕੇ ਪਰਿਣਾਮਕੋ — ਜੋ ਕਿ ਪੁਦ੍ਗਲਸੇ ਅਭਿਨ੍ਨ ਹੈ ਔਰ ਪੁਦ੍ਗਲਸੇ ਅਭਿਨ੍ਨ ਪਰਿਣਤਿਮਾਤ੍ਰ ਕ੍ਰਿਯਾਸੇ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ ਉਸੇ — ਕਰਤਾ ਹੁਆ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਿਤ ਨ ਹੋ .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਆਤ੍ਮਾ ਅਪਨੇ ਹੀ ਪਰਿਣਾਮਕੋ ਕਰਤਾ ਹੁਆ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਿਤ ਹੋ; ਪੁਦ੍ਗਲਕੇ ਪਰਿਣਾਮਕੋ