ਏਵਾਸ੍ਤੇ; ਤਤੋ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪੋਕ੍ਰੁਤਕ ਏਕੋ ਵਿਜ੍ਞਾਨਘਨੋ ਭੂਤੋਤ੍ਯਨ੍ਤਮਕਰ੍ਤਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ .
ਜ੍ਞਾਨਂ ਸ੍ਵਯਂ ਕਿਲ ਭਵਨ੍ਨਪਿ ਰਜ੍ਯਤੇ ਯਃ .
ਗਾਂ ਦੋਗ੍ਧਿ ਦੁਗ੍ਧਮਿਵ ਨੂਨਮਸੌ ਰਸਾਲਮ੍ ..੫੭..
ਜਾਨਤਾ ਹੀ ਰਹਤਾ ਹੈ; ਔਰ ਇਸਲਿਯੇ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪ, ਅਕ੍ਰੁਤ੍ਰਿਮ, ਏਕ ਵਿਜ੍ਞਾਨਘਨ ਹੋਤਾ ਹੁਆ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤ
ਅਕਰ੍ਤਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਿਤ ਹੋਤਾ ਹੈ .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਜੋ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਕੇ ਔਰ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਕੇ ਭਾਵੋਂਕੇ ਕਰ੍ਤ੍ਰੁਤ੍ਵਕੋ ਅਜ੍ਞਾਨ ਜਾਨਤਾ ਹੈ ਵਹ ਸ੍ਵਯਂ ਕਰ੍ਤਾ ਕ੍ਯੋਂ ਬਨੇਗਾ ? ਯਦਿ ਅਜ੍ਞਾਨੀ ਬਨਾ ਰਹਨਾ ਹੋ ਤੋ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਬਨੇਗਾ ! ਇਸਲਿਯੇ ਜ੍ਞਾਨ ਹੋਨੇਕੇ ਬਾਦ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਕਾ ਕਰ੍ਤ੍ਰੁਤ੍ਵ ਨਹੀਂ ਰਹਤਾ ..੯੭..
ਅਬ ਇਸੀ ਅਰ੍ਥਕਾ ਕਲਸ਼ਰੂਪ ਕਾਵ੍ਯ ਕਹਤੇ ਹੈਂ : —
ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਥ : — [ਕਿਲ ] ਨਿਸ਼੍ਚਯਸੇ [ਸ੍ਵਯਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਭਵਨ੍ ਅਪਿ ] ਸ੍ਵਯਂ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਵਰੂਪ ਹੋਨੇ ਪਰ ਭੀ [ਅਜ੍ਞਾਨਤਃ ਤੁ ] ਅਜ੍ਞਾਨਕੇ ਕਾਰਣ [ਯਃ ] ਜੋ ਜੀਵ [ਸਤ੍ਰੁਣਾਭ੍ਯਵਹਾਰਕਾਰੀ ] ਘਾਸਕੇ ਸਾਥ ਏਕਮੇਕ ਹੁਏ ਸੁਨ੍ਦਰ ਭੋਜਨਕੋ ਖਾਨੇਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਆਦਿ ਪਸ਼ੁਓਂਕੀ ਭਾਁਤਿ, [ਰਜ੍ਯਤੇ ] ਰਾਗ ਕਰਤਾ ਹੈ (ਰਾਗਕਾ ਔਰ ਅਪਨਾ ਮਿਸ਼੍ਰ ਸ੍ਵਾਦ ਲੇਤਾ ਹੈ) [ਅਸੌ ] ਵਹ, [ਦਧੀਕ੍ਸ਼ੁਮਧੁਰਾਮ੍ਲਰਸਾਤਿਗ੍ਰੁਦ੍ਧਯਾ ] ਸ਼੍ਰੀਖਂਡਕੇ ਖਟ੍ਟੇ-ਮੀਠੇ ਸ੍ਵਾਦਕੀ ਅਤਿ ਲੋਲੁਪਤਾਸੇ [ਰਸਾਲਮ੍ ਪੀਤ੍ਵਾ ] ਸ਼੍ਰੀਖਣ੍ਡਕੋ ਪੀਤਾ ਹੁਆ ਭੀ [ਗਾਂ ਦੁਗ੍ਧਮ੍ ਦੋਗ੍ਧਿ ਇਵ ਨੂਨਮ੍ ] ਸ੍ਵਯਂ ਗਾਯਕਾ ਦੂਧ ਪੀ ਰਹਾ ਹੈ ਐਸਾ ਮਾਨਨੇਵਾਲੇ ਪੁਰੁਸ਼ਕੇ ਸਮਾਨ ਹੈ
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਜੈਸੇ ਹਾਥੀਕੋ ਘਾਸਕੇ ਔਰ ਸੁਨ੍ਦਰ ਆਹਾਰਕੇ ਭਿਨ੍ਨ ਸ੍ਵਾਦਕਾ ਭਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ ਉਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ਅਜ੍ਞਾਨੀਕੋ ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮਕੇ ਔਰ ਅਪਨੇ ਭਿਨ੍ਨ ਸ੍ਵਾਦਕਾ ਭਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ; ਇਸਲਿਯੇ ਵਹ ਏਕਾਕਾਰਰੂਪਸੇ ਰਾਗਾਦਿਮੇਂ ਪ੍ਰਵ੍ਰੁਤ੍ਤ ਹੋਤਾ ਹੈ . ਜੈਸੇ ਸ਼੍ਰੀਖਣ੍ਡਕਾ ਸ੍ਵਾਦਲੋਲੁਪ ਪੁਰੁਸ਼, (ਸ਼੍ਰੀਖਣ੍ਡਕੇ) ਸ੍ਵਾਦਭੇਦਕੋ ਨ ਜਾਨਕਰ, ਸ਼੍ਰੀਖਣ੍ਡਕੇ ਸ੍ਵਾਦਕੋ ਮਾਤ੍ਰ ਦੂਧਕਾ ਸ੍ਵਾਦ ਜਾਨਤਾ ਹੈ ਉਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ਅਜ੍ਞਾਨੀ ਜੀਵ ਸ੍ਵ-ਪਰਕੇ ਮਿਸ਼੍ਰ ਸ੍ਵਾਦਕੋ ਅਪਨਾ ਸ੍ਵਾਦ ਸਮਝਤਾ ਹੈ .੫੭.
੧੭੬