ਜ੍ਞਾਨਾਦੇਵੋਲ੍ਲਸਤਿ ਲਵਣਸ੍ਵਾਦਭੇਦਵ੍ਯੁਦਾਸਃ .
ਕ੍ਰੋਧਾਦੇਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਭਿਦਾ ਭਿਨ੍ਦਤੀ ਕਰ੍ਤ੍ਰੁਭਾਵਮ੍ ..੬੦..
ਉਸੀਪ੍ਰਕਾਰ) [ਅਚਲਂ ਚੈਤਨ੍ਯਧਾਤੁਮ੍ ] ਅਚਲ ਚੈਤਨ੍ਯਧਾਤੁਮੇਂ [ਸਦਾ ] ਸਦਾ [ਅਧਿਰੂਢਃ ] ਆਰੂਢ ਹੋਤਾ
ਹੁਆ (ਉਸਕਾ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲੇਤਾ ਹੁਆ) [ਜਾਨੀਤ ਏਵ ਹਿ ] ਮਾਤ੍ਰ ਜਾਨਤਾ ਹੀ ਹੈ, [ਕਿਂਚਨ ਅਪਿ ਨ ਕਰੋਤਿ ]
ਕਿਂਚਿਤ੍ਮਾਤ੍ਰ ਭੀ ਕਰ੍ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ (ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਜ੍ਞਾਤਾ ਹੀ ਰਹਤਾ ਹੈ, ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ) .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਜੋ ਸ੍ਵ-ਪਰਕੇ ਭੇਦਕੋ ਜਾਨਤਾ ਹੈ ਵਹ ਜ੍ਞਾਤਾ ਹੀ ਹੈ, ਕਰ੍ਤਾ ਨਹੀਂ .੫੯. ਅਬ, ਯਹ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਜੋ ਕੁਛ ਜ੍ਞਾਤ ਹੋਤਾ ਹੈ ਵਹ ਜ੍ਞਾਨਸੇ ਹੀ ਜ੍ਞਾਤ ਹੋਤਾ ਹੈ : —
ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਥ : — [ਜ੍ਵਲਨ-ਪਯਸੋਃ ਔਸ਼੍ਣ੍ਯ-ਸ਼ੈਤ੍ਯ-ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ] (ਗਰ੍ਮ ਪਾਨੀਮੇਂ) ਅਗ੍ਨਿਕੀ ਉਸ਼੍ਣਤਾਕਾ ਔਰ ਪਾਨੀਕੀ ਸ਼ੀਤਲਤਾਕਾ ਭੇਦ [ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਏਵ ] ਜ੍ਞਾਨਸੇ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਤਾ ਹੈ . [ਲਵਣਸ੍ਵਾਦਭੇਦਵ੍ਯੁਦਾਸਃ ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਏਵ ਉਲ੍ਲਸਤਿ ] ਨਮਕਕੇ ਸ੍ਵਾਦਭੇਦਕਾ ਨਿਰਸਨ ( – ਨਿਰਾਕਰਣ, ਅਸ੍ਵੀਕਾਰ, ਉਪੇਕ੍ਸ਼ਾ) ਜ੍ਞਾਨਸੇ ਹੀ ਹੋਤਾ ਹੈ (ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਜ੍ਞਾਨਸੇ ਹੀ ਵ੍ਯਂਜਨਗਤ ਨਮਕਕਾ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਸ੍ਵਾਦ ਉਭਰ ਆਤਾ ਹੈ ਔਰ ਸ੍ਵਾਦਕਾ ਸ੍ਵਾਦਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਰਸ੍ਤ ਹੋਤਾ ਹੈ) . [ਸ੍ਵਰਸਵਿਕਸਨ੍ਨਿਤ੍ਯਚੈਤਨ੍ਯਧਾਤੋਃ ਚ ਕ੍ਰੋਧਾਦੇਃ ਭਿਦਾ ] ਨਿਜ ਰਸਸੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਨੇਵਾਲੀ ਨਿਤ੍ਯ ਚੈਤਨ੍ਯਧਾਤੁਕਾ ਔਰ ਕ੍ਰੋਧਾਦਿ ਭਾਵੋਂਕਾ ਭੇਦ, [ਕਰ੍ਤ੍ਰੁਭਾਵਮ੍ ਭਿਨ੍ਦਤੀ ] ਕਰ੍ਤ੍ਰੁਤ੍ਵਕੋ ( – ਕਰ੍ਤਾਪਨਕੇ ਭਾਵਕੋ) ਭੇਦਤਾ ਹੁਆ — ਤੋੜਤਾ ਹੁਆ, [ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ] ਜ੍ਞਾਨਸੇ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਤਾ ਹੈ .੬੦.
ਅਬ, ਅਜ੍ਞਾਨੀ ਭੀ ਅਪਨੇ ਹੀ ਭਾਵਕੋ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਪੁਦ੍ਗਲਕੇ ਭਾਵਕੋ ਕਭੀ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ — ਇਸ ਅਰ੍ਥਕਾ, ਆਗੇਕੀ ਗਾਥਾਕਾ ਸੂਚਕ ਸ਼੍ਲੋਕ ਕਹਤੇ ਹੈਂ : —
ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਥ : — [ਏਵਂ ] ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ [ਅਞ੍ਜਸਾ ] ਵਾਸ੍ਤਵਮੇਂ [ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ] ਅਪਨੇਕੋ [ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਪਿ ] ਅਜ੍ਞਾਨਰੂਪ ਯਾ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪ [ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ] ਕਰਤਾ ਹੁਆ [ ਆਤ੍ਮਾ ਆਤ੍ਮਭਾਵਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ] ਆਤ੍ਮਾ ਅਪਨੇ ਹੀ ਭਾਵਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਹੈ, [ਪਰਭਾਵਸ੍ਯ ] ਪਰਭਾਵਕਾ (ਪੁਦ੍ਗਲਕੇ ਭਾਵੋਂਕਾ) ਕਰ੍ਤਾ ਤੋ [ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਨ ] ਕਦਾਪਿ ਨਹੀਂ ਹੈ .੬੧.
੧੭੮