ਜਦਿ ਸੋ ਪਰਦਵ੍ਵਾਣਿ ਯ ਕਰੇਜ੍ਜ ਣਿਯਮੇਣ ਤਮ੍ਮਓ ਹੋਜ੍ਜ .
ਯਦਿ ਖਲ੍ਵਯਮਾਤ੍ਮਾ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਤਦਾ ਪਰਿਣਾਮਪਰਿਣਾਮਿਭਾਵਾਨ੍ਯਥਾਨੁਪ- ਪਤ੍ਤੇਰ੍ਨਿਯਮੇਨ ਤਨ੍ਮਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍; ਨ ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਮਯਤ੍ਵੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯੋਚ੍ਛੇਦਾਪਤ੍ਤੇਸ੍ਤਨ੍ਮਯੋਸ੍ਤਿ . ਤਤੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ- ਵ੍ਯਾਪਕਭਾਵੇਨ ਨ ਤਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਾਸ੍ਤਿ . (ਉਪਰੋਕ੍ਤ) ਦੋਨੋਂ ਕਰ੍ਮ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪ ਹੈਂ, ਇਸਲਿਯੇ ਉਨਮੇਂ ਅਨ੍ਤਰ ਨ ਹੋਨੇਸੇ — ਕਰਤਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰੀ ਜਨੋਂਕਾ ਵ੍ਯਾਮੋਹ (ਭ੍ਰਾਂਤਿ, ਅਜ੍ਞਾਨ) ਹੈ .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਘਟ-ਪਟ, ਕਰ੍ਮ-ਨੋਕਰ੍ਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯੋਂਕੋ ਆਤ੍ਮਾ ਕਰਤਾ ਹੈ ਐਸਾ ਮਾਨਨਾ ਸੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰੀ ਜਨੋਂਕਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰ ਹੈ, ਅਜ੍ਞਾਨ ਹੈ ..੯੮..
ਅਬ ਯਹ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਵ੍ਯਵਹਾਰੀ ਜਨੋਂਕੀ ਯਹ ਮਾਨ੍ਯਤਾ ਸਤ੍ਯਾਰ੍ਥ ਨਹੀਂ ਹੈ : —
ਗਾਥਾਰ੍ਥ : — [ਯਦਿ ਚ ] ਯਦਿ [ਸਃ ] ਆਤ੍ਮਾ [ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ] ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯੋਂਕੋ [ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ] ਕਰੇ ਤੋ ਵਹ [ਨਿਯਮੇਨ ] ਨਿਯਮਸੇ [ਤਨ੍ਮਯਃ ] ਤਨ੍ਮਯ ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਮਯ [ਭਵੇਤ੍ ] ਹੋ ਜਾਯੇ; [ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਨ ਤਨ੍ਮਯਃ ] ਕਿਨ੍ਤੁ ਤਨ੍ਮਯ ਨਹੀਂ ਹੈ, [ਤੇਨ ] ਇਸਲਿਯੇ [ਸਃ ] ਵਹ [ਤੇਸ਼ਾਂ ] ਉਨਕਾ [ਕਰ੍ਤਾ ] ਕਰ੍ਤਾ [ਨ ਭਵਤਿ ] ਨਹੀਂ ਹੈ .
ਟੀਕਾ : — ਯਦਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਸੇ ਯਹ ਆਤ੍ਮਾ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪ ਕਰ੍ਮਕੋ ਕਰੇ ਤੋ, ਪਰਿਣਾਮ-ਪਰਿਣਾਮੀਭਾਵ ਅਨ੍ਯ ਕਿਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰਸੇ ਨ ਬਨ ਸਕਨੇਸੇ, ਵਹ (ਆਤ੍ਮਾ) ਨਿਯਮਸੇ ਤਨ੍ਮਯ (ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਮਯ) ਹੋ ਜਾਯੇ; ਪਰਨ੍ਤੁ ਵਹ ਤਨ੍ਮਯ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਕੋਈ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਅਨ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਮਯ ਹੋ ਜਾਯੇ ਤੋ ਉਸ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕੇ ਨਾਸ਼ਕੀ ਆਪਤ੍ਤਿ ( – ਦੋਸ਼) ਆ ਜਾਯੇਗਾ . ਇਸਲਿਯੇ ਆਤ੍ਮਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਵ੍ਯਾਪਕਭਾਵਸੇ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪ ਕਰ੍ਮਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਯਦਿ ਏਕ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਦੂਸਰਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਹੋ ਤੋ ਦੋਨੋਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਏਕ ਹੋ ਜਾਯੇਂ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ
੧੮੦