ਜੇ ਪੋਗ੍ਗਲਦਵ੍ਵਾਣਂ ਪਰਿਣਾਮਾ ਹੋਂਤਿ ਣਾਣਆਵਰਣਾ .
ਵ੍ਯਾਪਾਰਕੋ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਕੇ ਕਾਰਣ ਯੋਗ ਔਰ ਉਪਯੋਗਕਾ ਤੋ ਆਤ੍ਮਾ ਭੀ ਕਰ੍ਤਾ (ਕਦਾਚਿਤ੍) ਭਲੇ ਹੋ ਤਥਾਪਿ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪ ਕਰ੍ਮਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਤੋ (ਨਿਮਿਤ੍ਤਰੂਪਸੇ ਭੀ ਕਦਾਪਿ) ਨਹੀਂ ਹੈ .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਯੋਗ ਅਰ੍ਥਾਤ੍ (ਮਨ-ਵਚਨ-ਕਾਯਕੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤਸੇ ਹੋਨੇਵਾਲਾ) ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਦੇਸ਼ੋਂਕਾ ਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦਨ (ਚਲਨ) ਔਰ ਉਪਯੋਗ ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਜ੍ਞਾਨਕਾ ਕਸ਼ਾਯੋਂਕੇ ਸਾਥ ਉਪਯੁਕ੍ਤ ਹੋਨਾ-ਜੁੜਨਾ . ਯਹ ਯੋਗ ਔਰ ਉਪਯੋਗ ਘਟਾਦਿਕ ਔਰ ਕ੍ਰੋਧਾਦਿਕਕੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤ ਹੈਂ, ਇਸਲਿਯੇ ਉਨ੍ਹੇਂ ਤੋ ਘਟਾਦਿਕ ਤਥਾ ਕ੍ਰੋਧਾਦਿਕਕਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤਕਰ੍ਤਾ ਕਹਾ ਜਾਯੇ, ਪਰਨ੍ਤੁ ਆਤ੍ਮਾਕੋ ਉਨਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਨਹੀਂ ਕਹਾ ਜਾ ਸਕਤਾ . ਆਤ੍ਮਾਕੋ ਸਂਸਾਰ-ਅਵਸ੍ਥਾਮੇਂ ਅਜ੍ਞਾਨਸੇ ਮਾਤ੍ਰ ਯੋਗ-ਉਪਯੋਗਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਕਹਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ .
ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯ ਯਹ ਹੈ ਕਿ — ਦ੍ਰਵ੍ਯਦ੍ਰੁਸ਼੍ਟਿਸੇ ਕੋਈ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਕਿਸੀ ਅਨ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਪਰਨ੍ਤੁ ਪਰ੍ਯਾਯਦ੍ਰੁਸ਼੍ਟਿਸੇ ਕਿਸੀ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕੀ ਪਰ੍ਯਾਯ ਕਿਸੀ ਸਮਯ ਕਿਸੀ ਅਨ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕੀ ਪਰ੍ਯਾਯਕੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤ ਹੋਤੀ ਹੈ, ਇਸਲਿਯੇ ਇਸ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾਸੇ ਏਕ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕਾ ਪਰਿਣਾਮ ਅਨ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕੇ ਪਰਿਣਾਮਕਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤਕਰ੍ਤਾ ਕਹਲਾਤਾ ਹੈ . ਪਰਮਾਰ੍ਥਸੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਅਪਨੇ ਹੀ ਪਰਿਣਾਮਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਹੈ; ਅਨ੍ਯਕੇ ਪਰਿਣਾਮਕਾ ਅਨ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯ ਕਰ੍ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ ..੧੦੦..
ਅਬ ਯਹ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਜ੍ਞਾਨੀ ਜ੍ਞਾਨਕਾ ਹੀ ਕਰ੍ਤਾ ਹੈ : —
ਗਾਥਾਰ੍ਥ : — [ਯੇ ] ਜੋ [ਜ੍ਞਾਨਾਵਰਣਾਨਿ ] ਜ੍ਞਾਨਾਵਰਣਾਦਿਕ [ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ] ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯੋਂਕੇ [ਪਰਿਣਾਮਾਃ ] ਪਰਿਣਾਮ [ਭਵਨ੍ਤਿ ] ਹੈਂ [ਤਾਨਿ ] ਉਨ੍ਹੇਂ [ਯਃ ਆਤ੍ਮਾ ] ਜੋ ਆਤ੍ਮਾ [ਨ ਕਰੋਤਿ ] ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ, ਪਰਨ੍ਤੁ [ਜਾਨਾਤਿ ] ਜਾਨਤਾ ਹੈ [ਸਃ ] ਵਹ [ਜ੍ਞਾਨੀ ] ਜ੍ਞਾਨੀ [ਭਵਤਿ ] ਹੈ .
੧੮੨