ਯੇ ਖਲੁ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਪਰਿਣਾਮਾ ਗੋਰਸਵ੍ਯਾਪ੍ਤਦਧਿਦੁਗ੍ਧਮਧੁਰਾਮ੍ਲਪਰਿਣਾਮਵਤ੍ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਵ੍ਯਾਪ੍ਤਤ੍ਵੇਨ ਭਵਨ੍ਤੋ ਜ੍ਞਾਨਾਵਰਣਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾਨਿ ਤਟਸ੍ਥਗੋਰਸਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਇਵ ਨ ਨਾਮ ਕਰੋਤਿ ਜ੍ਞਾਨੀ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਯਥਾ ਸ ਗੋਰਸਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਮਵ੍ਯਾਪ੍ਤਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਭਵਦ੍ਵਯਾਪ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯੇਵ ਤਥਾ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਪਰਿਣਾਮਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਮਵ੍ਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਭਵਦ੍ਵਯਾਪ੍ਯ ਜਾਨਾਤ੍ਯੇਵ . ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਨੀ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯੈਵ ਕਰ੍ਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ .
ਏਵਮੇਵ ਚ ਜ੍ਞਾਨਾਵਰਣਪਦਪਰਿਵਰ੍ਤਨੇਨ ਕਰ੍ਮਸੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਭਾਗੇਨੋਪਨ੍ਯਾਸਾਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਵਰਣਵੇਦਨੀਯ- ਮੋਹਨੀਯਾਯੁਰ੍ਨਾਮਗੋਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਾਯਸੂਤ੍ਰੈਃ ਸਪ੍ਤਭਿਃ ਸਹ ਮੋਹਰਾਗਦ੍ਵੇਸ਼ਕ੍ਰੋਧਮਾਨਮਾਯਾਲੋਭਨੋਕਰ੍ਮਮਨੋਵਚਨਕਾਯ- ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਘ੍ਰਾਣਰਸਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਸੂਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ੋਡਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਾਨਿ . ਅਨਯਾ ਦਿਸ਼ਾਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪ੍ਯੂਹ੍ਯਾਨਿ .
ਜਂ ਭਾਵਂ ਸੁਹਮਸੁਹਂ ਕਰੇਦਿ ਆਦਾ ਸ ਤਸ੍ਸ ਖਲੁ ਕਤ੍ਤਾ .
ਟੀਕਾ : — ਜੈਸੇ ਦੂਧ-ਦਹੀ ਜੋ ਕਿ ਗੋਰਸਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਹੋਕਰ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਹੋਨੇਵਾਲੇ ਗੋਰਸਕੇ ਮੀਠੇ-ਖਟ੍ਟੇ ਪਰਿਣਾਮ ਹੈਂ, ਉਨ੍ਹੇਂ ਗੋਰਸਕਾ ਤਟਸ੍ਥ ਦ੍ਰੁਸ਼੍ਟਾ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ਜ੍ਞਾਨਾਵਰਣਾਦਿਕ ਜੋ ਕਿ ਵਾਸ੍ਤਵਮੇਂ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਹੋਕਰ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਹੋਨੇਵਾਲੇ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਕੇ ਪਰਿਣਾਮ ਹੈਂ, ਉਨ੍ਹੇਂ ਜ੍ਞਾਨੀ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈਂ; ਕਿਨ੍ਤੁ ਜੈਸੇ ਵਹ ਗੋਰਸਕਾ ਦ੍ਰੁਸ਼੍ਟਾ, ਸ੍ਵਤਃ (ਦੇਖਨੇਵਾਲੇਸੇ) ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਹੋਕਰ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਹੋਨੇਵਾਲੇ ਗੋਰਸ-ਪਰਿਣਾਮਕੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮੇਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਹੋਕਰ, ਮਾਤ੍ਰ ਦੇਖਤਾ ਹੀ ਹੈ, ਇਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ਜ੍ਞਾਨੀ, ਸ੍ਵਤਃ (ਜ੍ਞਾਨੀਸੇ) ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਹੋਕਰ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਹੋਨੇਵਾਲੇ, ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯ-ਪਰਿਣਾਮ ਜਿਸਕਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤ ਹੈ ਐਸੇ ਜ੍ਞਾਨਮੇਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਹੋਕਰ, ਮਾਤ੍ਰ ਜਾਨਤਾ ਹੀ ਹੈ . ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਜ੍ਞਾਨੀ ਜ੍ਞਾਨਕਾ ਹੀ ਕਰ੍ਤਾ ਹੈ .
ਔਰ ਇਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ‘ਜ੍ਞਾਨਾਵਰਣ’ ਪਦ ਪਲਟਕਰ ਕਰ੍ਮ-ਸੂਤ੍ਰਕਾ (ਕਰ੍ਮਕੀ ਗਾਥਾਕਾ)ਵਿਭਾਗ ਕਰਕੇ ਕਥਨ ਕਰਨੇਸੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਵਰਣ, ਵੇਦਨੀਯ, ਮੋਹਨੀਯ, ਆਯੁ, ਨਾਮ, ਗੋਤ੍ਰ ਔਰ ਅਨ੍ਤਰਾਯਕੇ ਸਾਤ ਸੂਤ੍ਰ ਤਥਾ ਉਨਕੇ ਸਾਥ ਮੋਹ, ਰਾਗ, ਦ੍ਵੇਸ਼, ਕ੍ਰੋਧ, ਮਾਨ, ਮਾਯਾ, ਲੋਭ, ਨੋਕਰ੍ਮ, ਮਨ, ਵਚਨ, ਕਾਯ, ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰ, ਚਕ੍ਸ਼ੁ, ਘ੍ਰਾਣ, ਰਸਨ ਔਰ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਕੇ ਸੋਲਹ ਸੂਤ੍ਰ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਰੂਪ ਕਰਨਾ; ਔਰ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ਸੇ ਅਨ੍ਯ ਭੀ ਵਿਚਾਰ ਲੇਨਾ ..੧੦੧..
ਅਬ ਯਹ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਅਜ੍ਞਾਨੀ ਭੀ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਕੇ ਭਾਵਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ : —