ਇਹ ਖਲ੍ਵਨਾਦੇਰਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਪਰਾਤ੍ਮਨੋਰੇਕਤ੍ਵਾਧ੍ਯਾਸੇਨ ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮਵਿਪਾਕਦਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਮਨ੍ਦਤੀਵ੍ਰਸ੍ਵਾਦਾਭ੍ਯਾਮ- ਚਲਿਤਵਿਜ੍ਞਾਨਘਨੈਕਸ੍ਵਾਦਸ੍ਯਾਪ੍ਯਾਤ੍ਮਨਃ ਸ੍ਵਾਦਂ ਭਿਨ੍ਦਾਨਃ ਸ਼ੁਭਮਸ਼ੁਭਂ ਵਾ ਯੋ ਯਂ ਭਾਵਮਜ੍ਞਾਨਰੂਪਮਾਤ੍ਮਾ ਕਰੋਤਿ ਸ ਆਤ੍ਮਾ ਤਦਾ ਤਨ੍ਮਯਤ੍ਵੇਨ ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਪਕਤ੍ਵਾਦ੍ਭਵਤਿ ਕਰ੍ਤਾ, ਸ ਭਾਵੋਪਿ ਚ ਤਦਾ ਤਨ੍ਮਯਤ੍ਵੇਨ ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਭਵਤਿ ਕਰ੍ਮ; ਸ ਏਵ ਚਾਤ੍ਮਾ ਤਦਾ ਤਨ੍ਮਯਤ੍ਵੇਨ ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਸ੍ਯ ਭਾਵਕਤ੍ਵਾਦ੍ਭਵਤ੍ਯਨੁਭਵਿਤਾ, ਸ ਭਾਵੋਪਿ ਚ ਤਦਾ ਤਨ੍ਮਯਤ੍ਵੇਨ ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋ ਭਾਵ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਭਵਤ੍ਯਨੁਭਾਵ੍ਯਃ . ਏਵਮਜ੍ਞਾਨੀ ਚਾਪਿ ਪਰਭਾਵਸ੍ਯ ਨ ਕਰ੍ਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ .
ਗਾਥਾਰ੍ਥ : — [ਆਤ੍ਮਾ ] ਆਤ੍ਮਾ [ਯਂ ] ਜਿਸ [ਸ਼ੁਭਮ੍ ਅਸ਼ੁਭਮ੍ ] ਸ਼ੁਭ ਯਾ ਅਸ਼ੁਭ [ਭਾਵਂ ] (ਅਪਨੇ) ਭਾਵਕੋ [ਕਰੋਤਿ ] ਕਰਤਾ ਹੈ [ਤਸ੍ਯ ] ਉਸ ਭਾਵਕਾ [ਸਃ ] ਵਹ [ਖਲੁ ] ਵਾਸ੍ਤਵਮੇਂ [ਕਰ੍ਤਾ ] ਕਰ੍ਤਾ ਹੋਤਾ ਹੈ, [ਤਤ੍ ] ਵਹ (ਭਾਵ) [ਤਸ੍ਯ ] ਉਸਕਾ [ਕਰ੍ਮ ] ਕਰ੍ਮ [ਭਵਤਿ ] ਹੋਤਾ ਹੈ [ਸਃ ਆਤ੍ਮਾ ਤੁ ] ਔਰ ਵਹ ਆਤ੍ਮਾ [ਤਸ੍ਯ ] ਉਸਕਾ (ਉਸ ਭਾਵਰੂਪ ਕਰ੍ਮਕਾ) [ਵੇਦਕਃ ] ਭੋਕ੍ਤਾ ਹੋਤਾ ਹੈ .
ਟੀਕਾ : — ਅਪਨਾ ਅਚਲਿਤ ਵਿਜ੍ਞਾਨਘਨਸ੍ਵਰੂਪ ਏਕ ਸ੍ਵਾਦ ਹੋਨੇ ਪਰ ਭੀ ਇਸ ਲੋਕਮੇਂ ਜੋ ਯਹ ਆਤ੍ਮਾ ਅਨਾਦਿਕਾਲੀਨ ਅਜ੍ਞਾਨਕੇ ਕਾਰਣ ਪਰਕੇ ਔਰ ਅਪਨੇ ਏਕਤ੍ਵਕੇ ਅਧ੍ਯਾਸਸੇ ਮਨ੍ਦ ਔਰ ਤੀਵ੍ਰ ਸ੍ਵਾਦਯੁਕ੍ਤ ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮਕੇ ਵਿਪਾਕਕੀ ਦੋ ਦਸ਼ਾਓਂਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਅਪਨੇ (ਵਿਜ੍ਞਾਨਘਨਸ੍ਵਰੂਪ) ਸ੍ਵਾਦਕੋ ਭੇਦਤਾ ਹੁਆ ਅਜ੍ਞਾਨਰੂਪ ਸ਼ੁਭ ਯਾ ਅਸ਼ੁਭ ਭਾਵਕੋ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਵਹ ਆਤ੍ਮਾ ਉਸ ਸਮਯ ਤਨ੍ਮਯਤਾਸੇ ਉਸ ਭਾਵਕਾ ਵ੍ਯਾਪਕ ਹੋਨੇਸੇ ਉਸਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਹੋਤਾ ਹੈ ਔਰ ਵਹ ਭਾਵ ਭੀ ਉਸ ਸਮਯ ਤਨ੍ਮਯਤਾਸੇ ਉਸ ਆਤ੍ਮਾਕਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਹੋਨੇਸੇ ਉਸਕਾ ਕਰ੍ਮ ਹੋਤਾ ਹੈ; ਔਰ ਵਹੀ ਆਤ੍ਮਾ ਉਸ ਸਮਯ ਤਨ੍ਮਯਤਾਸੇ ਉਸ ਭਾਵਕਾ ਭਾਵਕ ਹੋਨੇਸੇ ਉਸਕਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨੇਵਾਲਾ (ਭੋਕ੍ਤਾ) ਹੋਤਾ ਹੈ ਔਰ ਵਹ ਭਾਵ ਭੀ ਉਸ ਸਮਯ ਤਨ੍ਮਯਤਾਸੇ ਉਸ ਆਤ੍ਮਾਕਾ ਭਾਵ੍ਯ ਹੋਨੇਸੇ ਉਸਕਾ ਅਨੁਭਾਵ੍ਯ (ਭੋਗ੍ਯ) ਹੋਤਾ ਹੈ . ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਅਜ੍ਞਾਨੀ ਭੀ ਪਰਭਾਵਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮਕਾ ਉਦਯ ਹੋਨੇ ਪਰ, ਜ੍ਞਾਨੀ ਉਸੇ ਜਾਨਤਾ ਹੀ ਹੈ ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਵਹ ਜ੍ਞਾਨਕਾ ਹੀ ਕਰ੍ਤਾ ਹੋਤਾ ਹੈ ਔਰ ਅਜ੍ਞਾਨੀ ਅਜ੍ਞਾਨਕੇ ਕਾਰਣ ਕਰ੍ਮੋਦਯਕੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤਸੇ ਹੋਨੇਵਾਲੇ ਅਪਨੇ ਅਜ੍ਞਾਨਰੂਪ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭ ਭਾਵੋਂਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਹੋਤਾ ਹੈ . ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਜ੍ਞਾਨੀ ਅਪਨੇ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪ ਭਾਵਕਾ ਔਰ ਅਜ੍ਞਾਨੀ ਅਪਨੇ ਅਜ੍ਞਾਨਰੂਪ ਭਾਵਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਹੈ; ਪਰਭਾਵਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਤੋ ਜ੍ਞਾਨੀ ਅਥਵਾ ਅਜ੍ਞਾਨੀ ਕੋਈ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ..੧੦੨..
੧੮੪