ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾਯਾਤ੍ ? ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ਖਲ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮਣਾਮਕਰ੍ਤਾ .
ਇਹ ਖਲੁ ਪੌਦ੍ਗਲਿਕਕਰ੍ਮਣਃ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤੇਪ੍ਯਾਤ੍ਮਨ੍ਯਨਾਦੇਰਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤੇਨਾ- ਜ੍ਞਾਨਭਾਵੇਨ ਪਰਿਣਮਨਾਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤੀਭੂਤੇ ਸਤਿ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੌਦ੍ਗਲਿਕਂ ਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਨਾ ਕ੍ਰੁਤਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪ- ਵਿਜ੍ਞਾਨਘਨਭ੍ਰਸ਼੍ਟਾਨਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪਪਰਾਯਣਾਨਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਮਸ੍ਤਿ ਵਿਕਲ੍ਪਃ . ਸ ਤੂਪਚਾਰ ਏਵ, ਨ ਤੁ ਪਰਮਾਰ੍ਥਃ . ਪਰਿਣਮਿਤ ਕਰਨਾ ਅਸ਼ਕ੍ਯ ਹੋਨੇਸੇ, ਅਪਨੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਔਰ ਗੁਣ – ਦੋਨੋਂਕੋ ਜ੍ਞਾਨਾਵਰਣਾਦਿ ਕਰ੍ਮਮੇਂ ਨ ਡਾਲਤਾ ਹੁਆ ਵਹ ਆਤ੍ਮਾ ਪਰਮਾਰ੍ਥਸੇ ਉਸਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਕੈਸੇ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ ? (ਕਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਤਾ .) ਇਸਲਿਯੇ ਵਾਸ੍ਤਵਮੇਂ ਆਤ੍ਮਾ ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮੋਂਕਾ ਅਕਰ੍ਤਾ ਸਿਦ੍ਧ ਹੁਆ ..੧੦੪..
ਇਸਲਿਯੇ ਇਸਕੇ ਅਤਿਰਿਕ੍ਤ ਅਨ੍ਯ — ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਆਤ੍ਮਾਕੋ ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮੋਂਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਕਹਨਾ ਸੋ — ਉਪਚਾਰ ਹੈ, ਅਬ ਯਹ ਕਹਤੇ ਹੈਂ : —
ਗਾਥਾਰ੍ਥ : — [ਜੀਵੇ ] ਜੀਵ [ਹੇਤੁਭੂਤੇ ] ਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤ ਹੋਨੇ ਪਰ [ਬਨ੍ਧਸ੍ਯ ਤੁ ] ਕਰ੍ਮਬਨ੍ਧਕਾ [ਪਰਿਣਾਮਮ੍ ] ਪਰਿਣਾਮ ਹੋਤਾ ਹੁਆ [ਦ੍ਰੁਸ਼੍ਟਵਾ ] ਦੇਖਕਰ, ‘[ਜੀਵੇਨ ] ਜੀਵਨੇ [ਕਰ੍ਮ ਕ੍ਰੁਤਂ ] ਕਰ੍ਮ ਕਿਯਾ’ ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ [ਉਪਚਾਰਮਾਤ੍ਰੇਣ ] ਉਪਚਾਰਮਾਤ੍ਰਸੇ [ਭਣ੍ਯਤੇ ] ਕਹਾ ਜਾਤਾ ਹੈ .
ਟੀਕਾ : — ਇਸ ਲੋਕਮੇਂ ਵਾਸ੍ਤਵਮੇਂ ਆਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਭਾਵਸੇ ਪੌਦ੍ਗਲਿਕ ਕਰ੍ਮਕੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤ ਨ ਹੋਨੇ ਪਰ ਭੀ, ਅਨਾਦਿ ਅਜ੍ਞਾਨਕੇ ਕਾਰਣ ਪੌਦ੍ਗਲਿਕ ਕਰ੍ਮਕੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤਰੂਪ ਹੋਨੇਵਾਲੇ ਐਸੇ ਅਜ੍ਞਾਨਭਾਵਰੂਪ ਪਰਿਣਮਤਾ ਹੋਨੇਸੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤ ਹੋਨੇ ਪਰ, ਪੌਦ੍ਗਲਿਕ ਕਰ੍ਮ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਇਸਲਿਯੇ ‘ਪੌਦ੍ਗਲਿਕ ਕਰ੍ਮ ਆਤ੍ਮਾਨੇ ਕਿਯਾ’ ਐਸਾ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪ ਵਿਜ੍ਞਾਨਘਨਸ੍ਵਭਾਵਸੇ ਭ੍ਰਸ਼੍ਟ, ਵਿਕਲ੍ਪਪਰਾਯਣ ਅਜ੍ਞਾਨਿਯੋਂਕਾ ਵਿਕਲ੍ਪ ਹੈ; ਵਹ ਵਿਕਲ੍ਪ ਉਪਚਾਰ ਹੀ ਹੈ, ਪਰਮਾਰ੍ਥ ਨਹੀਂ .