ਉਪ੍ਪਾਦੇਦਿ ਕਰੇਦਿ ਯ ਬਂਧਦਿ ਪਰਿਣਾਮਏਦਿ ਗਿਣ੍ਹਦਿ ਯ .
ਅਯਂ ਖਲ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਨ ਗ੍ਰੁਹ੍ਣਾਤਿ, ਨ ਪਰਿਣਮਯਤਿ, ਨੋਤ੍ਪਾਦਯਤਿ, ਨ ਕਰੋਤਿ, ਨ ਬਧ੍ਨਾਤਿ, ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ- ਵ੍ਯਾਪਕਭਾਵਾਭਾਵਾਤ੍, ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਵਿਕਾਰ੍ਯਂ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯਂ ਚ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਕਰ੍ਮ . ਯਤ੍ਤੁ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਵ੍ਯਾਪਕ- ਭਾਵਾਭਾਵੇਪਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਵਿਕਾਰ੍ਯਂ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯਂ ਚ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਕਰ੍ਮ ਗ੍ਰੁਹ੍ਣਾਤਿ, ਪਰਿਣਮਯਤਿ, ਉਤ੍ਪਾਦਯਤਿ, ਕਰੋਤਿ, ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਚਾਤ੍ਮੇਤਿ ਵਿਕਲ੍ਪਃ ਸ ਕਿਲੋਪਚਾਰਃ .
ਕਥਮਿਤਿ ਚੇਤ੍ —
ਅਬ ਕ ਹਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਉਪਰੋਕ੍ਤ ਹੇਤੁਸੇ ਯਹ ਸਿਦ੍ਧ ਹੁਆ ਕਿ : —
ਪੁਦ੍ਗਲਦਰਵਕੋ ਆਤਮਾ — ਵ੍ਯਵਹਾਰਨਯਵਕ੍ਤਵ੍ਯ ਹੈ ..੧੦੭..
ਗਾਥਾਰ੍ਥ : : — [ਆਤ੍ਮਾ ] ਆਤ੍ਮਾ [ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍ ] ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਕੋ [ਉਤ੍ਪਾਦਯਤਿ ] ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਕਰਤਾ ਹੈ, [ਕਰੋਤਿ ਚ ] ਕਰਤਾ ਹੈ, [ਬਧ੍ਨਾਤਿ ] ਬਾਁਧਤਾ ਹੈ, [ਪਰਿਣਾਮਯਤਿ ] ਪਰਿਣਮਿਤ ਕਰਤਾ ਹੈ [ਚ ] ਔਰ [ਗ੍ਰੁਹ੍ਣਾਤਿ ] ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਤਾ ਹੈ — ਯਹ [ਵ੍ਯਵਹਾਰਨਯਸ੍ਯ ] ਵ੍ਯਵਹਾਰਨਯਕਾ [ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ ] ਕਥਨ ਹੈ .
ਟੀਕਾ : — ਯਹ ਆਤ੍ਮਾ ਵਾਸ੍ਤਵਮੇਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਵ੍ਯਾਪਕਭਾਵਕੇ ਅਭਾਵਕੇ ਕਾਰਣ, ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ, ਵਿਕਾਰ੍ਯ ਔਰ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯ – ਐਸੇ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਾਤ੍ਮਕ ( – ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪ) ਕਰ੍ਮਕੋ ਗ੍ਰਹਣ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ, ਪਰਿਣਮਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ, ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ ਔਰ ਨ ਉਸੇ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਨ ਬਾਁਧਤਾ ਹੈ; ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਵ੍ਯਾਪਕਭਾਵਕਾ ਅਭਾਵ ਹੋਨੇ ਪਰ ਭੀ, ‘‘ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ, ਵਿਕਾਰ੍ਯ ਔਰ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯ – ਐਸੇ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਾਤ੍ਮਕ ਕਰ੍ਮਕੋ ਆਤ੍ਮਾ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਪਰਿਣਮਿਤ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਕਰਤਾ ਹੈ ਔਰ ਬਾਁਧਤਾ ਹੈ’’ ਐਸਾ ਜੋ ਵਿਕਲ੍ਪ ਵਹ ਵਾਸ੍ਤਵਮੇਂ ਉਪਚਾਰ ਹੈ .
ਦ੍ਰਵ੍ਯਕੋ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਤਾ ਹੈ ਪਰਿਣਮਿਤ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਕਹਨਾ ਸੋ ਉਪਚਾਰ ਹੈ ..੧੦੭..
ਅਬ ਯਹਾਁ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਕਰਤਾ ਹੈ ਕਿ ਯਹ ਉਪਚਾਰ ਕੈਸੇ ਹੈ ? ਉਸਕਾ ਉਤ੍ਤਰ ਦ੍ਰੁਸ਼੍ਟਾਨ੍ਤਪੂਰ੍ਵਕ ਕਹਤੇ ਹੈਂ : —