ਸ੍ਵਭਾਵਭੂਤਾ ਪਰਿਣਾਮਸ਼ਕ੍ਤਿਃ .
ਯਂ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯੈਵ ਭਵੇਤ੍ਸ ਕਰ੍ਤਾ ..੬੫..
ਜਂ ਕੁਣਦਿ ਭਾਵਮਾਦਾ ਕਤ੍ਤਾ ਸੋ ਹੋਦਿ ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ .
ਅਬ ਇਸੀ ਅਰ੍ਥਕਾ ਕਲਸ਼ਰੂਪ ਕਾਵ੍ਯ ਕਹਤੇ ਹੈਂ : —
ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਥ : — [ਇਤਿ ] ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ [ਜੀਵਸ੍ਯ ] ਜੀਵਕੀ [ਸ੍ਵਭਾਵਭੂਤਾ ਪਰਿਣਾਮਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ] ਸ੍ਵਭਾਵਭੂਤ ਪਰਿਣਮਨਸ਼ਕ੍ਤਿ [ਨਿਰਨ੍ਤਰਾਯਾ ਸ੍ਥਿਤਾ ] ਨਿਰ੍ਵਿਘ੍ਨ ਸਿਦ੍ਧ ਹੁਈ . [ਤਸ੍ਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤਾਯਾਂ ] ਯਹ ਸਿਦ੍ਧ ਹੋਨੇ ਪਰ, [ਸਃ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਯਂ ਭਾਵਂ ਕਰੋਤਿ ] ਜੀਵ ਅਪਨੇ ਜਿਸ ਭਾਵਕੋ ਕ ਰਤਾ ਹੈ [ਤਸ੍ਯ ਏਵ ਸਃ ਕਰ੍ਤਾ ਭਵੇਤ੍ ] ਉਸਕਾ ਵਹ ਕ ਰ੍ਤਾ ਹੋਤਾ ਹੈ .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਜੀਵ ਭੀ ਪਰਿਣਾਮੀ ਹੈ; ਇਸਲਿਯੇ ਸ੍ਵਯਂ ਜਿਸ ਭਾਵਰੂਪ ਪਰਿਣਮਤਾ ਹੈ ਉਸਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਹੋਤਾ ਹੈ .੬੫.
ਅਬ ਯਹ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਜ੍ਞਾਨੀ ਜ੍ਞਾਨਮਯ ਭਾਵਕਾ ਔਰ ਅਜ੍ਞਾਨੀ ਅਜ੍ਞਾਨਮਯ ਭਾਵਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਹੈ : —
ਗਾਥਾਰ੍ਥ : — [ਆਤ੍ਮਾ ] ਆਤ੍ਮਾ [ਯਂ ਭਾਵਮ੍ ] ਜਿਸ ਭਾਵਕੋ [ਕਰੋਤਿ ] ਕਰਤਾ ਹੈ [ਤਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣਃ ] ਉਸ ਭਾਵਰੂਪ ਕ ਰ੍ਮਕਾ [ਸਃ ] ਵਹ [ਕਰ੍ਤਾ ] ਕ ਰ੍ਤਾ [ਭਵਤਿ ] ਹੋਤਾ ਹੈ; [ਜ੍ਞਾਨਿਨਃ ] ਜ੍ਞਾਨੀਕੋ ਤੋ [ਸਃ ] ਵਹ ਭਾਵ [ਜ੍ਞਾਨਮਯਃ ] ਜ੍ਞਾਨਮਯ ਹੈ ਔਰ [ਅਜ੍ਞਾਨਿਨਃ ] ਅਜ੍ਞਾਨੀਕੋ [ਅਜ੍ਞਾਨਮਯਃ ] ਅਜ੍ਞਾਨਮਯ ਹੈ .
ਟੀਕਾ : — ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਯਹ ਆਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਪਰਿਣਾਮਸ੍ਵਭਾਵਵਾਲਾ ਹੈ ਤਥਾਪਿ ਅਪਨੇ ਜਿਸ
੨੦੨