ਯਃ ਕਿਲ ਜੀਵੇ ਬਦ੍ਧਂ ਕਰ੍ਮੇਤਿ ਯਸ਼੍ਚ ਜੀਵੇਬਦ੍ਧਂ ਕਰ੍ਮੇਤਿ ਵਿਕਲ੍ਪਃ ਸ ਦ੍ਵਿਤਯੋਪਿ ਹਿ ਨਯਪਕ੍ਸ਼ਃ . ਯ ਏਵੈਨਮਤਿਕ੍ਰਾਮਤਿ ਸ ਏਵ ਸਕਲਵਿਕਲ੍ਪਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਸ੍ਵਯਂ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪੈਕਵਿਜ੍ਞਾਨਘਨਸ੍ਵਭਾਵੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਸਮਯਸਾਰਃ ਸਮ੍ਭਵਤਿ . ਤਤ੍ਰ ਯਸ੍ਤਾਵਜ੍ਜੀਵੇ ਬਦ੍ਧਂ ਕਰ੍ਮੇਤਿ ਵਿਕਲ੍ਪਯਤਿ ਸ ਜੀਵੇਬਦ੍ਧਂ ਕਰ੍ਮੇਤਿ ਏਕਂ ਪਕ੍ਸ਼ਮਤਿਕ੍ਰਾਮਨ੍ਨਪਿ ਨ ਵਿਕਲ੍ਪਮਤਿਕ੍ਰਾਮਤਿ; ਯਸ੍ਤੁ ਜੀਵੇਬਦ੍ਧਂ ਕਰ੍ਮੇਤਿ ਵਿਕਲ੍ਪਯਤਿ ਸੋਪਿ ਜੀਵੇ ਬਦ੍ਧਂ ਕਰ੍ਮੇਤ੍ਯੇਕਂ ਪਕ੍ਸ਼ਮਤਿਕ੍ਰਾਮਨ੍ਨਪਿ ਨ ਵਿਕਲ੍ਪਮਤਿਕ੍ਰਾਮਤਿ; ਯਃ ਪੁਨਰ੍ਜੀਵੇ ਬਦ੍ਧਮਬਦ੍ਧਂ ਚ ਕਰ੍ਮੇਤਿ ਵਿਕਲ੍ਪਯਤਿ ਸ ਤੁ ਤਂ ਦ੍ਵਿਤਯਮਪਿ ਪਕ੍ਸ਼ਮਨਤਿਕ੍ਰਾਮਨ੍ ਨ ਵਿਕਲ੍ਪਮਤਿਕ੍ਰਾਮਤਿ . ਤਤੋ ਯ ਏਵ ਸਮਸ੍ਤਨਯਪਕ੍ਸ਼ਮਤਿਕ੍ਰਾਮਤਿ ਸ ਏਵ ਸਮਸ੍ਤਂ ਵਿਕਲ੍ਪਮਤਿਕ੍ਰਾਮਤਿ . ਯ ਏਵ ਸਮਸ੍ਤਂ ਵਿਕਲ੍ਪਮਤਿਕ੍ਰਾਮਤਿ ਸ ਏਵ ਸਮਯਸਾਰਂ ਵਿਨ੍ਦਤਿ .
ਯਦ੍ਯੇਵਂ ਤਰ੍ਹਿ ਕੋ ਹਿ ਨਾਮ ਨਯਪਕ੍ਸ਼ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਭਾਵਨਾਂ ਨ ਨਾਟਯਤਿ ?
ਟੀਕਾ : — ‘ਜੀਵਮੇਂ ਕਰ੍ਮ ਬਦ੍ਧ ਹੈ’ ਐਸਾ ਜੋ ਵਿਕਲ੍ਪ ਤਥਾ ‘ਜੀਵਮੇਂ ਕਰ੍ਮ ਅਬਦ੍ਧ ਹੈ’ ਐਸਾ ਜੋ ਵਿਕਲ੍ਪ ਵੇ ਦੋਨੋਂ ਨਯਪਕ੍ਸ਼ ਹੈਂ . ਜੋ ਉਸ ਨਯਪਕ੍ਸ਼ਕਾ ਅਤਿਕ੍ਰਮ ਕਰਤਾ ਹੈ ( – ਉਸੇ ਉਲ੍ਲਂਘਨ ਕਰ ਦੇਤਾ ਹੈ, ਛੋੜ ਦੇਤਾ ਹੈ), ਵਹੀ ਸਮਸ੍ਤ ਵਿਕਲ੍ਪੋਂਕਾ ਅਤਿਕ੍ਰਮ ਕਰਕੇ ਸ੍ਵਯਂ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪ, ਏਕ ਵਿਜ੍ਞਾਨਘਨਸ੍ਵਭਾਵਰੂਪ ਹੋਕਰ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਸਮਯਸਾਰ ਹੋਤਾ ਹੈ . ਯਹਾਁ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਝਾਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ ਕਿ) — ਜੋ ‘ਜੀਵਮੇਂ ਕਰ੍ਮ ਬਦ੍ਧ ਹੈ’ ਐਸਾ ਵਿਕਲ੍ਪ ਕਰਤਾ ਹੈ ਵਹ ‘ਜੀਵਮੇਂ ਕਰ੍ਮ ਅਬਦ੍ਧ ਹੈ’ ਐਸੇ ਏਕ ਪਕ੍ਸ਼ਕਾ ਅਤਿਕ੍ਰਮ ਕਰਤਾ ਹੁਆ ਭੀ ਵਿਕਲ੍ਪਕਾ ਅਤਿਕ੍ਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ, ਔਰ ਜੋ ‘ਜੀਵਮੇਂ ਕਰ੍ਮ ਅਬਦ੍ਧ ਹੈ ਐਸਾ ਵਿਕਲ੍ਪ ਕਰਤਾ ਹੈ ਵਹ ਭੀ ‘ਜੀਵਮੇਂ ਕਰ੍ਮ ਬਦ੍ਧ ਹੈ’ ਐਸੇ ਏਕ ਪਕ੍ਸ਼ਕਾ ਅਤਿਕ੍ਰਮ ਕਰਤਾ ਹੁਆ ਭੀ ਵਿਕਲ੍ਪਕਾ ਅਤਿਕ੍ਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ; ਔਰ ਜੋ ਯਹ ਵਿਕਲ੍ਪ ਕਰਤਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਜੀਵਮੇਂ ਕਰ੍ਮ ਬਦ੍ਧ ਹੈ ਔਰ ਅਬਦ੍ਧ ਭੀ ਹੈ’ ਵਹ ਉਨ ਦੋਨੋਂ ਪਕ੍ਸ਼ਕਾ ਅਤਿਕ੍ਰਮ ਨ ਕਰਤਾ ਹੁਆ, ਵਿਕਲ੍ਪਕਾ ਅਤਿਕ੍ਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ . ਇਸਲਿਯੇ ਜੋ ਸਮਸ੍ਤ ਨਯ ਪਕ੍ਸ਼ਕਾ ਅਤਿਕ੍ਰਮ ਕਰਤਾ ਹੈ ਵਹੀ ਸਮਸ੍ਤ ਵਿਕਲ੍ਪਕਾ ਅਤਿਕ੍ਰਮ ਕਰਤਾ ਹੈ; ਜੋ ਸਮਸ੍ਤ ਵਿਕਲ੍ਪਕਾ ਅਤਿਕ੍ਰਮ ਕਰਤਾ ਹੈ ਵਹੀ ਸਮਯਸਾਰਕੋ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰਤਾ ਹੈ — ਉਸਕਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਤਾ ਹੈ .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਜੀਵ ਕਰ੍ਮਸੇ ‘ਬਁਧਾ ਹੁਆ ਹੈ’ ਤਥਾ ‘ਨਹੀਂ ਬਁਧਾ ਹੁਆ ਹੈ’ — ਯਹ ਦੋਨੋਂ ਨਯਪਕ੍ਸ਼ ਹੈਂ . ਉਨਮੇਂਸੇ ਕਿਸੀਨੇ ਬਨ੍ਧਪਕ੍ਸ਼ ਗ੍ਰਹਣ ਕਿਯਾ, ਉਸਨੇ ਵਿਕਲ੍ਪ ਹੀ ਗ੍ਰਹਣ ਕਿਯਾ; ਕਿਸੀਨੇ ਅਬਨ੍ਧਪਕ੍ਸ਼ ਲਿਯਾ, ਤੋ ਉਸਨੇ ਵਿਕਲ੍ਪ ਹੀ ਗ੍ਰਹਣ ਕਿਯਾ; ਔਰ ਕਿਸੀਨੇ ਦੋਨੋਂ ਪਕ੍ਸ਼ ਲਿਯੇ, ਤੋ ਉਸਨੇ ਭੀ ਪਕ੍ਸ਼ਰੂਪ ਵਿਕਲ੍ਪਕਾ ਹੀ ਗ੍ਰਹਣ ਕਿਯਾ . ਪਰਨ੍ਤੁ ਐਸੇ ਵਿਕਲ੍ਪੋਂਕੋ ਛੋੜਕਰ ਜੋ ਕਿਸੀ ਭੀ ਪਕ੍ਸ਼ਕੋ ਗ੍ਰਹਣ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ ਵਹੀਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਪਦਾਰ੍ਥਕਾ ਸ੍ਵਰੂਪ ਜਾਨਕਰ ਉਸ-ਰੂਪ ਸਮਯਸਾਰਕੋ — ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾਕੋ — ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰਤਾ ਹੈ . ਨਯਪਕ੍ਸ਼ਕੋ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਇਸਲਿਯੇ ਸਮਸ੍ਤ ਨਯਪਕ੍ਸ਼ਕੋ ਛੋੜਨੇਸੇ ਵੀਤਰਾਗ ਸਮਯਸਾਰ ਹੁਆ ਜਾਤਾ ਹੈ ..੧੪੨..
ਅਬ, ‘ਯਦਿ ਐਸਾ ਹੈ ਤੋ ਨਯਪਕ੍ਸ਼ਕੇ ਤ੍ਯਾਗਕੀ ਭਾਵਨਾਕੋ ਵਾਸ੍ਤਵਮੇਂ ਕੌਨ ਨਹੀਂ ਨਚਾਯੇਗਾ ?’ ਐਸਾ
੨੧੬