ਯਸ੍ਤੁ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸ ਤੁ ਵੇਤ੍ਤਿ ਕੇਵਲਮ੍ .
ਯਸ੍ਤੁ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨ ਕਰੋਤਿ ਸ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ..੯੬..
ਏਕ ਵਿਜ੍ਞਾਨਰਸਵਾਲਾ ਹੀ ਅਨੁਭਵਮੇਂ ਆਤਾ ਹੈ ਐਸਾ ਵਹ ਆਤ੍ਮਾ, [ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਏਵ ਆਹਰਨ੍ ]
ਆਤ੍ਮਾਕੋ ਆਤ੍ਮਾਮੇਂ ਹੀ ਖੀਂਚਤਾ ਹੁਆ (ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਜ੍ਞਾਨ ਜ੍ਞਾਨਕੋ ਖੀਂਚਤਾ ਹੁਆ ਪ੍ਰਵਾਹਰੂਪ ਹੋਕਰ), [ਸਦਾ
ਗਤਾਨੁਗਤਤਾਮ੍ ਆਯਾਤਿ] ਸਦਾ ਵਿਜ੍ਞਾਨਘਨਸ੍ਵਭਾਵਮੇਂ ਆ ਮਿਲਤਾ ਹੈ .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਜੈਸੇ ਪਾਨੀ, ਅਪਨੇ (ਪਾਨੀਕੇ) ਨਿਵਾਸਸ੍ਥਲਸੇ ਕਿਸੀ ਮਾਰ੍ਗਸੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਕਰ ਵਨਮੇਂ ਅਨੇਕ ਸ੍ਥਾਨੋਂ ਪਰ ਬਹ ਨਿਕਲੇ; ਔਰ ਫਿ ਰ ਕਿਸੀ ਢਾਲਵਾਲੇ ਮਾਰ੍ਗ ਦ੍ਵਾਰਾ, ਜ੍ਯੋਂਕਾ ਤ੍ਯੋਂ ਅਪਨੇ ਨਿਵਾਸ-ਸ੍ਥਾਨਮੇਂ ਆ ਮਿਲੇ; ਇਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ਆਤ੍ਮਾ ਭੀ ਮਿਥ੍ਯਾਤ੍ਵਕੇ ਮਾਰ੍ਗਸੇ ਸ੍ਵਭਾਵਸੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਕਰ ਵਿਕਲ੍ਪੋਂਕੇ ਵਨਮੇਂ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰਤਾ ਹੁਆ ਕਿਸੀ ਭੇਦਜ੍ਞਾਨਰੂਪੀ ਢਾਲਵਾਲੇ ਮਾਰ੍ਗ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸ੍ਵਯਂ ਹੀ ਅਪਨੇਕੋ ਖੀਂਚਤਾ ਹੁਆ ਅਪਨੇ ਵਿਜ੍ਞਾਨਘਨਸ੍ਵਭਾਵਮੇਂ ਆ ਮਿਲਤਾ ਹੈ .੯੪.
ਅਬ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮ ਅਧਿਕਾਰਕਾ ਉਪਸਂਹਾਰ ਕਰਤੇ ਹੁਏ, ਕੁਛ ਕਲਸ਼ਰੂਪ ਕਾਵ੍ਯ ਕਹਤੇ ਹੈਂ; ਉਨਮੇਂਸੇ ਪ੍ਰਥਮ ਕਲਸ਼ਮੇਂ ਕਰ੍ਤਾ ਔਰ ਕਰ੍ਮਕਾ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤ ਸ੍ਵਰੂਪ ਕਹਤੇ ਹੈਂ : —
ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਥ : — [ਵਿਕਲ੍ਪਕਃ ਪਰਂ ਕਰ੍ਤਾ ] ਵਿਕਲ੍ਪ ਕਰਨੇਵਾਲਾ ਹੀ ਕੇਵਲ ਕਰ੍ਤਾ ਹੈ ਔਰ [ਵਿਕਲ੍ਪਃ ਕੇਵਲਮ੍ ਕਰ੍ਮ ] ਵਿਕਲ੍ਪ ਹੀ ਕੇਵਲ ਕਰ੍ਮ ਹੈ; (ਅਨ੍ਯ ਕੋਈ ਕਰ੍ਤਾ-ਕਰ੍ਮ ਨਹੀਂ ਹੈ;) [ਸਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ] ਜੋ ਜੀਵ ਵਿਕਲ੍ਪਸਹਿਤ ਹੈ ਉਸਕਾ [ਕਰ੍ਤ੍ਰੁਕਰ੍ਮਤ੍ਵਂ ] ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਪਨਾ [ਜਾਤੁ ] ਕਭੀ [ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਨ ] ਨਸ਼੍ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਜਬ ਤਕ ਵਿਕਲ੍ਪਭਾਵ ਹੈ ਤਬ ਤਕ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਭਾਵ ਹੈ; ਜਬ ਵਿਕਲ੍ਪਕਾ ਅਭਾਵ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ ਤਬ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਭਾਵਕਾ ਭੀ ਅਭਾਵ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ .੯੫.
ਅਬ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਜੋ ਕਰਤਾ ਹੈ ਸੋ ਕਰਤਾ ਹੀ ਹੈ, ਔਰ ਜੋ ਜਾਨਤਾ ਹੈ ਸੋ ਜਾਨਤਾ ਹੀ ਹੈ : —
ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਥ : — [ਯਃ ਕਰੋਤਿ ਸਃ ਕੇਵਲਂ ਕਰੋਤਿ ] ਜੋ ਕਰਤਾ ਹੈ ਸੋ ਕੇਵਲ ਕਰਤਾ ਹੀ ਹੈ [ਤੁ ]