ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਥ : — [ਅਚਲਂ ] ਅਚਲ, [ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ] ਵ੍ਯਕ੍ਤ ਔਰ [ਚਿਤ੍-ਸ਼ਕ੍ਤੀਨਾਂ ਨਿਕਰ-ਭਰਤਃ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤ-ਗਮ੍ਭੀਰਮ੍ ] ਚਿਤ੍ਸ਼ਕ੍ਤਿਯੋਂਕੇ ( – ਜ੍ਞਾਨਕੇ ਅਵਿਭਾਗਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛੇਦੋਂਕੇ) ਸਮੂਹਕੇ ਭਾਰਸੇ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤ ਗਮ੍ਭੀਰ [ਏਤਤ੍ ਜ੍ਞਾਨਜ੍ਯੋਤਿਃ ] ਯਹ ਜ੍ਞਾਨਜ੍ਯੋਤਿ [ਅਨ੍ਤਃ ] ਅਨ੍ਤਰਙ੍ਗਮੇਂ [ਉਚ੍ਚੈਃ ] ਉਗ੍ਰਤਾਸੇ [ਤਥਾ ਜ੍ਵਲਿਤਮ੍ ] ਐਸੀ ਜਾਜ੍ਵਲ੍ਯਮਾਨ ਹੁਈ ਕਿ — [ਯਥਾ ਕਰ੍ਤਾ ਕਰ੍ਤਾ ਨ ਭਵਤਿ ] ਆਤ੍ਮਾ ਅਜ੍ਞਾਨਮੇਂ ਕਰ੍ਤਾ ਹੋਤਾ ਥਾ ਸੋ ਅਬ ਵਹ ਕਰ੍ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ ਔਰ [ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਮ ਅਪਿ ਨ ਏਵ ] ਅਜ੍ਞਾਨਕੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤਸੇ ਪੁਦ੍ਗਲ ਕਰ੍ਮਰੂਪ ਹੋਤਾ ਥਾ ਸੋ ਵਹ ਕਰ੍ਮਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ; [ਯਥਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਭਵਤਿ ਚ ] ਔਰ ਜ੍ਞਾਨ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪ ਹੀ ਰਹਤਾ ਹੈ ਤਥਾ [ਪੁਦ੍ਗਲਃ ਪੁਦ੍ਗਲਃ ਅਪਿ ] ਪੁਦ੍ਗਲ ਪੁਦ੍ਗਲਰੂਪ ਹੀ ਰਹਤਾ ਹੈ .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਜਬ ਆਤ੍ਮਾ ਜ੍ਞਾਨੀ ਹੋਤਾ ਹੈ ਤਬ ਜ੍ਞਾਨ ਤੋ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪ ਹੀ ਪਰਿਣਮਿਤ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ; ਔਰ ਪੁਦ੍ਗਲ ਪੁਦ੍ਗਲ ਹੀ ਰਹਤਾ ਹੈ, ਕਰ੍ਮਰੂਪ ਪਰਿਣਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ . ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਯਥਾਰ੍ਥ ਜ੍ਞਾਨ ਹੋਨੇ ਪਰ ਦੋਨੋਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯੋਂਕੇ ਪਰਿਣਮਨਮੇਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ . ਐਸਾ ਜ੍ਞਾਨ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦ੍ਰੁਸ਼੍ਟਿਕੇ ਹੋਤਾ ਹੈ .੯੯.
ਟੀਕਾ : — ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਜੀਵ ਔਰ ਅਜੀਵ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਕਾ ਵੇਸ਼ ਤ੍ਯਾਗਕਰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਯੇ .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਜੀਵ ਔਰ ਅਜੀਵ ਦੋਨੋਂ ਕਰ੍ਤਾ-ਕਰ੍ਮਕਾ ਵੇਸ਼ ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ ਏਕ ਹੋਕਰ ਰਂਗਭੂਮਿਮੇਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਟ ਹੁਏ ਥੇ . ਜਬ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦ੍ਰੁਸ਼੍ਟਿਨੇ ਅਪਨੇ ਯਥਾਰ੍ਥ-ਦਰ੍ਸ਼ਕ ਜ੍ਞਾਨਸੇ ਉਨ੍ਹੇਂ ਭਿਨ੍ਨ-ਭਿਨ੍ਨ ਲਕ੍ਸ਼ਣਸੇ ਯਹ ਜਾਨ ਲਿਯਾ ਕਿ ਵੇ ਏਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਦੋ ਅਲਗ-ਅਲਗ ਹੈਂ ਤਬ ਵੇ ਵੇਸ਼ਕਾ ਤ੍ਯਾਗ ਕਰਕੇ ਰਂਗਭੂਮਿਸੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਯੇ . ਬਹੁਰੂਪਿਯਾਕੀ ਐਸੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰੁਤ੍ਤਿ ਹੋਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜਬ ਤਕ ਦੇਖਨੇਵਾਲੇ ਉਸੇ ਪਹਿਚਾਨ ਨਹੀਂ ਲੇਤੇ ਤਬ ਤਕ ਵਹ ਅਪਨੀ ਚੇਸ਼੍ਟਾਏਁ ਕਿਯਾ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਜਬ ਕੋਈ ਯਥਾਰ੍ਥਰੂਪਸੇ ਪਹਿਚਾਨ ਲੇਤਾ ਹੈ ਤਬ ਵਹ ਨਿਜ ਰੂਪਕੋ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ ਚੇਸ਼੍ਟਾ ਕਰਨਾ ਛੋੜ ਦੇਤਾ ਹੈ . ਇਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਯਹਾਁ ਭੀ ਸਮਝਨਾ .
ਤਾਕਰਿ ਬਨ੍ਧਨ ਆਨ ਤਣੂਂ ਫਲ ਲੇ ਸੁਖਦੁ:ਖ ਭਵਾਸ਼੍ਰਮਵਾਸੋ;
ਜ੍ਞਾਨ ਭਯੇ ਕਰਤਾ ਨ ਬਨੈ ਤਬ ਬਨ੍ਧ ਨ ਹੋਯ ਖੁਲੈ ਪਰਪਾਸੋ,
ਆਤਮਮਾਂਹਿ ਸਦਾ ਸੁਵਿਲਾਸ ਕਰੈ ਸਿਵ ਪਾਯ ਰਹੈ ਨਿਤਿ ਥਾਸੋ .
ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਮਯਸਾਰ (ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਤ੍ਕੁਨ੍ਦਕੁਨ੍ਦਾਚਾਰ੍ਯਦੇਵਪ੍ਰਣੀਤ ਸ਼੍ਰੀ ਸਮਯਸਾਰ ਪਰਮਾਗਮਕੀ) ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਅਮ੍ਰੁਤਚਨ੍ਦ੍ਰਾਚਾਰ੍ਯਦੇਵਵਿਰਚਿਤ ਆਤ੍ਮਖ੍ਯਾਤਿ ਨਾਮਕ ਟੀਕਾਮੇਂ ਕਰ੍ਤਾਕਰ੍ਮਕਾ ਪ੍ਰਰੂਪਕ ਦੂਸਰਾ ਅਂਕ ਸਮਾਪ੍ਤ ਹੁਆ .
੨੩੪ਸਮਯਸਾਰ