ਪੁਦ੍ਗਲਮਯਬਨ੍ਧਮਾਰ੍ਗਾਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਵੇਨਾਸ਼੍ਰਯਾਭੇਦਾਦੇਕਂ ਕਰ੍ਮ .
ਏਕ ਹੀ ਹੈ .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਕੋਈ ਕਰ੍ਮ ਤੋ ਅਰਹਨ੍ਤਾਦਿਮੇਂ ਭਕ੍ਤਿ – ਅਨੁਰਾਗ, ਜੀਵੋਂਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਅਨੁਕਮ੍ਪਾਕੇ ਪਰਿਣਾਮ ਔਰ ਮਨ੍ਦ ਕਸ਼ਾਯਕੇ ਚਿਤ੍ਤਕੀ ਉਜ੍ਜ੍ਵਲਤਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ਼ੁਭ ਪਰਿਣਾਮੋਂਕੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤਸੇ ਹੋਤੇ ਹੈਂ ਔਰ ਕੋਈ ਤੀਵ੍ਰ ਕ੍ਰੋਧਾਦਿਕ ਅਸ਼ੁਭ ਲੇਸ਼੍ਯਾ, ਨਿਰ੍ਦਯਤਾ, ਵਿਸ਼ਯਾਸਕ੍ਤਿ ਔਰ ਦੇਵ – ਗੁਰੁ ਆਦਿ ਪੂਜ੍ਯ ਪੁਰੁਸ਼ੋਂਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਵਿਨਯਭਾਵਸੇ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਅਸ਼ੁਭ ਪਰਿਣਾਮੋਂਕੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤਸੇ ਹੋਤੇ ਹੈਂ; ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਹੇਤੁਭੇਦ ਹੋਨੇਸੇ ਕਰ੍ਮਕੇ ਸ਼ੁਭ ਔਰ ਅਸ਼ੁਭ ਐਸੇ ਦੋ ਭੇਦ ਹੈਂ . ਸਾਤਾਵੇਦਨੀਯ, ਸ਼ੁਭ-ਆਯੁ, ਸ਼ੁਭਨਾਮ ਔਰ ਸ਼ੁਭਗੋਤ੍ਰ — ਇਨ ਕਰ੍ਮੋਂਕੇ ਪਰਿਣਾਮੋਂ ( – ਪ੍ਰਕ੍ਰੁਤਿ ਇਤ੍ਯਾਦਿ – )ਮੇਂ ਤਥਾ ਚਾਰ ਘਾਤੀਕਰ੍ਮ, ਅਸਾਤਾਵੇਦਨੀਯ, ਅਸ਼ੁਭ-ਆਯੁ, ਅਸ਼ੁਭਨਾਮ ਔਰ ਅਸ਼ੁਭਗੋਤ੍ਰ — ਇਨ ਕਰ੍ਮੋਂਕੇ ਪਰਿਣਾਮੋਂ ( – ਪ੍ਰਕ੍ਰੁਤਿ ਇਤ੍ਯਾਦਿ – )ਮੇਂ ਭੇਦ ਹੈ; ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਸ੍ਵਭਾਵਭੇਦ ਹੋਨੇਸੇ ਕਰ੍ਮੋਂਕੇ ਸ਼ੁਭ ਔਰ ਅਸ਼ੁਭ ਦੋ ਭੇਦ ਹੈਂ . ਕਿਸੀ ਕਰ੍ਮਕੇ ਫਲਕਾ ਅਨੁਭਵ ਸੁਖਰੂਪ ਔਰ ਕਿਸੀਕਾ ਦੁਃਖਰੂਪ ਹੈ; ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਅਨੁਭਵਕਾ ਭੇਦ ਹੋਨੇਸੇ ਕਰ੍ਮਕੇ ਸ਼ੁਭ ਔਰ ਅਸ਼ੁਭ ਐਸੇ ਦੋ ਭੇਦ ਹੈਂ . ਕੋਈ ਕਰ੍ਮ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗਕੇ ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਹੈ (ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗਮੇਂ ਬਨ੍ਧਤਾ ਹੈ) ਔਰ ਕੋਈ ਕਰ੍ਮ ਬਨ੍ਧਮਾਰ੍ਗਕੇ ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਹੈ; ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਆਸ਼੍ਰਯਕਾ ਭੇਦ ਹੋਨੇਸੇ ਕਰ੍ਮਕੇ ਸ਼ੁਭ ਔਰ ਅਸ਼ੁਭ ਦੋ ਭੇਦ ਹੈਂ . ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਹੇਤੁ, ਸ੍ਵਭਾਵ, ਅਨੁਭਵ ਔਰ ਆਸ਼੍ਰਯ — ਐਸੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰਸੇ ਕਰ੍ਮਮੇਂ ਭੇਦ ਹੋਨੇਸੇ ਕੋਈ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ੁਭ ਔਰ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਹੈ; ਐਸਾ ਕੁਛ ਲੋਗੋਂਕਾ ਪਕ੍ਸ਼ ਹੈ .
ਅਬ ਇਸ ਭੇਦਾਭੇਦਕਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ : — ਜੀਵਕੇ ਸ਼ੁਭ ਔਰ ਅਸ਼ੁਭ ਪਰਿਣਾਮ ਦੋਨੋਂ ਅਜ੍ਞਾਨਮਯ ਹੈਂ, ਇਸਲਿਯੇ ਕਰ੍ਮਕਾ ਹੇਤੁ ਏਕ ਅਜ੍ਞਾਨ ਹੀ ਹੈ; ਅਤਃ ਕਰ੍ਮ ਏਕ ਹੀ ਹੈ . ਸ਼ੁਭ ਔਰ ਅਸ਼ੁਭ ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮ ਦੋਨੋਂ ਪੁਦ੍ਗਲਮਯ ਹੀ ਹੈਂ, ਇਸਲਿਯੇ ਕਰ੍ਮਕਾ ਸ੍ਵਭਾਵ ਏਕ ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮਰੂਪ ਹੀ ਹੈ; ਅਤਃ ਕਰ੍ਮ ਏਕ ਹੀ ਹੈ . ਸੁਖ-ਦੁਃਖਰੂਪ ਦੋਨੋਂ ਅਨੁਭਵ ਪੁਦ੍ਗਲਮਯ ਹੀ ਹੈਂ, ਇਸਲਿਯੇ ਕਰ੍ਮਕਾ ਅਨੁਭਵ ਏਕ ਪੁਦ੍ਗਲਮਯ ਹੀ ਹੈ; ਅਤਃ ਕਰ੍ਮ ਏਕ ਹੀ ਹੈ . ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗ ਔਰ ਬਨ੍ਧਮਾਰ੍ਗਮੇਂ, ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗ ਤੋ ਕੇਵਲ ਜੀਵਕੇ ਪਰਿਣਾਮਮਯ ਹੀ ਹੈ ਔਰ ਬਨ੍ਧਮਾਰ੍ਗ ਕੇਵਲ ਪੁਦ੍ਗਲਕੇ ਪਰਿਣਾਮਮਯ ਹੀ ਹੈ, ਇਸਲਿਯੇ ਕਰ੍ਮਕਾ ਆਸ਼੍ਰਯ ਮਾਤ੍ਰ ਬਨ੍ਧਮਾਰ੍ਗ ਹੀ ਹੈ (ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਏਕ ਬਨ੍ਧਮਾਰ੍ਗਕੇ ਆਸ਼੍ਰਯਸੇ ਹੀ ਹੋਤਾ ਹੈ — ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗਮੇਂ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ) ਅਤਃ ਕਰ੍ਮ ਏਕ ਹੀ ਹੈ . ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਕਰ੍ਮਕੇ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭ ਭੇਦਕੇ ਪਕ੍ਸ਼ਕੋ ਗੌਣ ਕਰਕੇ ਉਸਕਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਕਿਯਾ ਹੈ; ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਯਹਾਁ ਅਭੇਦਪਕ੍ਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਔਰ ਯਦਿ ਅਭੇਦਪਕ੍ਸ਼ਸੇ ਦੇਖਾ ਜਾਯ ਤੋ ਕਰ੍ਮ ਏਕ ਹੀ ਹੈ — ਦੋ ਨਹੀਂ ..੧੪੫..
ਅਬ ਇਸੀ ਅਰ੍ਥਕਾ ਸੂਚਕ ਕਲਸ਼ਰੂਪ ਕਾਵ੍ਯ ਕਹਤੇ ਹੈਂ : —
੨੩੮