ਅਥ ਜ੍ਞਾਨਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਹੇਤੁਂ ਸਾਧਯਤਿ — ਪਰਮਟ੍ਠੋ ਖਲੁ ਸਮਓ ਸੁਦ੍ਧੋ ਜੋ ਕੇਵਲੀ ਮੁਣੀ ਣਾਣੀ .
ਜ੍ਞਾਨਂ ਹਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਹੇਤੁਃ, ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਣੋਰਬਨ੍ਧਹੇਤੁਤ੍ਵੇ ਸਤਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਹੇਤੁਤ੍ਵਸ੍ਯ ਤਥੋਪਪਤ੍ਤੇਃ . ਤਤ੍ਤੁ ਸਕਲਕਰ੍ਮਾਦਿਜਾਤ੍ਯਨ੍ਤਰਵਿਵਿਕ੍ਤਚਿਜ੍ਜਾਤਿਮਾਤ੍ਰਃ ਪਰਮਾਰ੍ਥ ਆਤ੍ਮੇਤਿ ਯਾਵਤ੍ . ਸ ਤੁ ਯੁਗਪਦੇਕੀਭਾਵ- ਪ੍ਰਵ੍ਰੁਤ੍ਤਜ੍ਞਾਨਗਮਨਮਯਤਯਾ ਸਮਯਃ, ਸਕਲਨਯਪਕ੍ਸ਼ਾਸਂਕੀਰ੍ਣੈਕਜ੍ਞਾਨਤਯਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ, ਕੇਵਲਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਵਸ੍ਤੁਤਯਾ ਕੇਵਲੀ, ਮਨਨਮਾਤ੍ਰਭਾਵਤਯਾ ਮੁਨਿਃ, ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਜ੍ਞਾਨਤਯਾ ਜ੍ਞਾਨੀ, ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਭਵਨਮਾਤ੍ਰਤਯਾ ਸ੍ਵਭਾਵਃ ਆਸ਼੍ਰਯਸੇ ਯਾ ਕਿਸ ਆਲਮ੍ਬਨਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਮੁਨਿਤ੍ਵਕਾ ਪਾਲਨ ਕਰ ਸਕੇਂਗੇ ? ਆਚਾਰ੍ਯਦੇਵਨੇ ਉਸਕੇ ਸਮਾਧਾਨਾਰ੍ਥ ਕਹਾ ਹੈ ਕਿ : — ਸਮਸ੍ਤ ਕਰ੍ਮਕਾ ਤ੍ਯਾਗ ਹੋ ਜਾਨੇ ਪਰ ਜ੍ਞਾਨਕਾ ਮਹਾ ਸ਼ਰਣ ਹੈ . ਉਸ ਜ੍ਞਾਨਮੇਂ ਲੀਨ ਹੋਨੇ ਪਰ ਸਰ੍ਵ ਆਕੁਲਤਾਸੇ ਰਹਿਤ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਕਾ ਭੋਗ ਹੋਤਾ ਹੈ — ਜਿਸਕੇ ਸ੍ਵਾਦਕੋ ਜ੍ਞਾਨੀ ਹੀ ਜਾਨਤਾ ਹੈ . ਅਜ੍ਞਾਨੀ ਕਸ਼ਾਯੀ ਜੀਵ ਕਰ੍ਮਕੋ ਹੀ ਸਰ੍ਵਸ੍ਵ ਜਾਨਕਰ ਉਸਮੇਂ ਲੀਨ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ, ਜ੍ਞਾਨਾਨਨ੍ਦਕੇ ਸ੍ਵਾਦਕੋ ਨਹੀਂ ਜਾਨਤਾ .੧੦੪.
ਗਾਥਾਰ੍ਥ : — [ਖਲੁ ] ਨਿਸ਼੍ਚਯਸੇ [ਯਃ ] ਜੋ [ਪਰਮਾਰ੍ਥਃ ] ਪਰਮਾਰ੍ਥ (ਪਰਮ ਪਦਾਰ੍ਥ) ਹੈ, [ਸਮਯਃ ] ਸਮਯ ਹੈ, [ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ] ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਹੈ, [ਕੇਵਲੀ ] ਕੇ ਵਲੀ ਹੈ, [ਮੁਨਿਃ ] ਮੁਨਿ ਹੈ, [ਜ੍ਞਾਨੀ ] ਜ੍ਞਾਨੀ ਹੈ, [ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੇ ] ਉਸ ਸ੍ਵਭਾਵਮੇਂ [ਸ੍ਥਿਤਾਃ ] ਸ੍ਥਿਤ [ਮੁਨਯਃ ] ਮੁਨਿ [ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ] ਨਿਰ੍ਵਾਣਕੋ [ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ] ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੋਤੇ ਹੈਂ .
ਟੀਕਾ : — ਜ੍ਞਾਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਵਹ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭ ਕਰ੍ਮੋਂਕੇ ਬਨ੍ਧਕਾ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਹੋਨੇਸੇ ਉਸਕੇ ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾ ਕਾਰਣਪਨਾ ਬਨਤਾ ਹੈ . ਵਹ ਜ੍ਞਾਨ, ਸਮਸ੍ਤ ਕਰ੍ਮ ਆਦਿ ਅਨ੍ਯ ਜਾਤਿਯੋਂਸੇ ਭਿਨ੍ਨ ਚੈਤਨ੍ਯ-ਜਾਤਿਮਾਤ੍ਰ ਪਰਮਾਰ੍ਥ ( – ਪਰਮ ਪਦਾਰ੍ਥ) ਹੈ – ਆਤ੍ਮਾ ਹੈ . ਵਹ (ਆਤ੍ਮਾ) ਏਕ ਹੀ ਸਾਥ (ਯੁਗਪਦ੍) ਏਕ ਹੀ ਰੂਪਸੇ (ਏਕਤ੍ਵਪੂਰ੍ਵਕ) ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨ ਜ੍ਞਾਨ ਔਰ ਗਮਨ (ਪਰਿਣਮਨ) ਸ੍ਵਰੂਪ ਹੋਨੇਸੇ ਸਮਯ ਹੈ, ਸਮਸ੍ਤ ਨਯਪਕ੍ਸ਼ੋਂਸੇ ਅਮਿਸ਼੍ਰਿਤ ਏਕ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਵਰੂਪ ਹੋਨੇਸੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰ ਵਸ੍ਤੁਸ੍ਵਰੂਪ
੨੪੪