ਜ੍ਞਾਨਮੇਵ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਵਿਹਿਤਂ, ਪਰਮਾਰ੍ਥਭੂਤਜ੍ਞਾਨਸ਼ੂਨ੍ਯਸ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਕ੍ਰੁਤਯੋਰ੍ਵ੍ਰਤਤਪਃਕਰ੍ਮਣੋਃ ਬਨ੍ਧਹੇਤੁਤ੍ਵਾਦ੍ਬਾਲਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ੇਨ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਿਦ੍ਧਤ੍ਵੇ ਸਤਿ ਤਸ੍ਯੈਵ ਮੋਕ੍ਸ਼ਹੇਤੁਤ੍ਵਾਤ੍ . ਹੋਨੇਸੇ ਕੇਵਲੀ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਮਨਨਮਾਤ੍ਰ (ਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰ) ਭਾਵਸ੍ਵਰੂਪ ਹੋਨੇਸੇ ਮੁਨਿ ਹੈ, ਸ੍ਵਯਂ ਹੀ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਵਰੂਪ ਹੋਨੇਸੇ ਜ੍ਞਾਨੀ ਹੈ, ‘ਸ੍ਵ’ਕਾ ਭਵਨਮਾਤ੍ਰਸ੍ਵਰੂਪ ਹੋਨੇਸੇ ਸ੍ਵਭਾਵ ਹੈ ਅਥਵਾ ਸ੍ਵਤਃ ਚੈਤਨ੍ਯਕਾ ❃
ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼ਬ੍ਦਭੇਦ ਹੋਨੇ ਪਰ ਭੀ ਵਸ੍ਤੁਭੇਦ ਨਹੀਂ ਹੈ (ਯਦ੍ਯਪਿ ਨਾਮ ਭਿਨ੍ਨ-ਭਿਨ੍ਨ ਹੈਂ ਤਥਾਪਿ ਵਸ੍ਤੁ ਏਕ ਹੀ ਹੈ) .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾ ਉਪਾਦਾਨ ਤੋ ਆਤ੍ਮਾ ਹੀ ਹੈ . ਔਰ ਪਰਮਾਰ੍ਥਸੇ ਆਤ੍ਮਾਕਾ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਵਭਾਵ ਹੈ; ਜੋ ਜ੍ਞਾਨ ਹੈ ਸੋ ਆਤ੍ਮਾ ਹੈ ਔਰ ਆਤ੍ਮਾ ਹੈ ਸੋ ਜ੍ਞਾਨ ਹੈ . ਇਸਲਿਯੇ ਜ੍ਞਾਨਕੋ ਹੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾ ਕਾਰਣ ਕਹਨਾ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈ ..੧੫੧..
ਅਬ, ਯਹ ਬਤਲਾਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਆਗਮਮੇਂ ਭੀ ਜ੍ਞਾਨਕੋ ਹੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾ ਕਾਰਣ ਕਹਾ ਹੈ : —
ਗਾਥਾਰ੍ਥ : — [ਪਰਮਾਰ੍ਥੇ ਤੁ ] ਪਰਮਾਰ੍ਥਮੇਂ [ਅਸ੍ਥਿਤਃ ] ਅਸ੍ਥਿਤ [ਯਃ ] ਜੋ ਜੀਵ [ਤਪਃ ਕ ਰੋਤਿ ] ਤਪ ਕ ਰਤਾ ਹੈ [ਚ ] ਔਰ [ਵ੍ਰਤਂ ਧਾਰਯਤਿ ] ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਕ ਰਤਾ ਹੈ, [ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ] ਉਸਕੇ ਉਨ ਸਬ ਤਪ ਔਰ ਵ੍ਰਤਕੋ [ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਃ ] ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਦੇਵ [ਬਾਲਤਪਃ ] ਬਾਲਤਪ ਔਰ [ਬਾਲਵ੍ਰਤਂ ] ਬਾਲਵ੍ਰਤ [ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਿ ] ਕ ਹਤੇ ਹੈਂ .
ਟੀਕਾ : — ਆਗਮਮੇਂ ਭੀ ਜ੍ਞਾਨਕੋ ਹੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾ ਕਾਰਣ ਕਹਾ ਹੈ (ਐਸਾ ਸਿਦ੍ਧ ਹੋਤਾ ਹੈ); ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਜੋ ਜੀਵ ਪਰਮਾਰ੍ਥਭੂਤ ਜ੍ਞਾਨਸੇ ਰਹਿਤ ਹੈ ਉਸਕੇ, ਅਜ੍ਞਾਨਪੂਰ੍ਵਕ ਕਿਯੇ ਗਯੇ ਵ੍ਰਤ, ਤਪ ਆਦਿ ਕਰ੍ਮ ਬਨ੍ਧਕੇ ❃ ਭਵਨ = ਹੋਨਾ