ਵਦਣਿਯਮਾਣਿ ਧਰਂਤਾ ਸੀਲਾਣਿ ਤਹਾ ਤਵਂ ਚ ਕੁਵ੍ਵਂਤਾ . ਪਰਮਟ੍ਠਬਾਹਿਰਾ ਜੇ ਣਿਵ੍ਵਾਣਂ ਤੇ ਣ ਵਿਂਦਂਤਿ ..੧੫੩..
ਜ੍ਞਾਨਮੇਵ ਮੋਕ੍ਸ਼ਹੇਤੁਃ, ਤਦਭਾਵੇ ਸ੍ਵਯਮਜ੍ਞਾਨਭੂਤਾਨਾਮਜ੍ਞਾਨਿਨਾਮਨ੍ਤਰ੍ਵ੍ਰਤਨਿਯਮਸ਼ੀਲਤਪਃਪ੍ਰਭ੍ਰੁਤਿ- ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਸਦ੍ਭਾਵੇਪਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਭਾਵਾਤ੍ . ਅਜ੍ਞਾਨਮੇਵ ਬਨ੍ਧਹੇਤੁਃ, ਤਦਭਾਵੇ ਸ੍ਵਯਂ ਜ੍ਞਾਨਭੂਤਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਬਹਿਰ੍ਵ੍ਰਤਨਿਯਮਸ਼ੀਲਤਪਃਪ੍ਰਭ੍ਰੁਤਿਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਾਸਦ੍ਭਾਵੇਪਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸਦ੍ਭਾਵਾਤ੍ . ਕਾਰਣ ਹੈਂ, ਇਸਲਿਯੇ ਉਨ ਕਰ੍ਮੋਂਕੋ ‘ਬਾਲ’ ਸਂਜ੍ਞਾ ਦੇਕਰ ਉਨਕਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਕਿਯਾ ਜਾਨੇਸੇ ਜ੍ਞਾਨ ਹੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾ ਕਾਰਣ ਸਿਦ੍ਧ ਹੋਤਾ ਹੈ .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਜ੍ਞਾਨਕੇ ਬਿਨਾ ਕਿਯੇ ਗਯੇ ਤਪ ਤਥਾ ਵ੍ਰਤਕੋ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਦੇਵਨੇ ਬਾਲਤਪ ਤਥਾ ਬਾਲਵ੍ਰਤ (ਅਜ੍ਞਾਨਤਪ ਤਥਾ ਅਜ੍ਞਾਨਵ੍ਰਤ) ਕਹਾ ਹੈ, ਇਸਲਿਯੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾ ਕਾਰਣ ਜ੍ਞਾਨ ਹੀ ਹੈ ..੧੫੨..
ਅਬ ਯਹ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਜ੍ਞਾਨ ਹੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾ ਹੇਤੁ ਹੈ ਔਰ ਅਜ੍ਞਾਨ ਹੀ ਬਨ੍ਧਕਾ ਹੇਤੁ ਹੈ ਯਹ ਨਿਯਮ ਹੈ : —
ਗਾਥਾਰ੍ਥ : — [ਵ੍ਰਤਨਿਯਮਾਨ੍ ] ਵ੍ਰਤ ਔਰ ਨਿਯਮੋਂਕੋ [ਧਾਰਯਨ੍ਤਃ ] ਧਾਰਣ ਕ ਰਤੇ ਹੁਏ ਭੀ [ਤਥਾ ] ਤਥਾ [ਸ਼ੀਲਾਨਿ ਚ ਤਪਃ ] ਸ਼ੀਲ ਔਰ ਤਪ [ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਃ ] ਕ ਰਤੇ ਹੁਏ ਭੀ [ਯੇ ] ਜੋ [ਪਰਮਾਰ੍ਥਬਾਹ੍ਯਾਃ ] ਪਰਮਾਰ੍ਥਸੇ ਬਾਹ੍ਯ ਹੈਂ (ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਪਰਮ ਪਦਾਰ੍ਥਰੂਪ ਜ੍ਞਾਨਕਾ — ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਵਰੂਪ ਆਤ੍ਮਾਕਾ ਜਿਸਕੋ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ) [ਤੇ ] ਵੇ [ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ] ਨਿਰ੍ਵਾਣਕੋ [ਨ ਵਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ] ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਨਹੀਂ ਹੋਤੇ .
ਟੀਕਾ : — ਜ੍ਞਾਨ ਹੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾ ਹੇਤੁ ਹੈ; ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਜ੍ਞਾਨਕੇ ਅਭਾਵਮੇਂ, ਸ੍ਵਯਂ ਹੀ ਅਜ੍ਞਾਨਰੂਪ ਹੋਨੇਵਾਲੇ ਅਜ੍ਞਾਨਿਯੋਂਕੇ ਅਨ੍ਤਰਂਗਮੇਂ ਵ੍ਰਤ, ਨਿਯਮ, ਸ਼ੀਲ, ਤਪ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ਼ੁਭ ਕਰ੍ਮੋਂਕਾ ਸਦ੍ਭਾਵ ਹੋਨੇ ਪਰ ਭੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾ ਅਭਾਵ ਹੈ . ਅਜ੍ਞਾਨ ਹੀ ਬਨ੍ਧਕਾ ਹੇਤੁ ਹੈ; ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਉਸਕੇ ਅਭਾਵਮੇਂ, ਸ੍ਵਯਂ ਹੀ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪ ਹੋਨੇਵਾਲੇ ਜ੍ਞਾਨਿਯੋਂਕੇ ਬਾਹ੍ਯ ਵ੍ਰਤ, ਨਿਯਮ, ਸ਼ੀਲ, ਤਪ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ਼ੁਭ ਕਰ੍ਮੋਂਕਾ ਅਸਦ੍ਭਾਵ ਹੋਨੇ ਪਰ ਭੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾ ਸਦ੍ਭਾਵ ਹੈ .
੨੪੬