Show bookmarks Hide bookmarks

ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਜ੍ਞਾਨਰੂਪ ਪਰਿਣਮਨ ਹੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾ ਕਾਰਣ ਹੈ ਔਰ ਅਜ੍ਞਾਨਰੂਪ ਪਰਿਣਮਨ ਹੀ ਬਨ੍ਧਕਾ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਵ੍ਰਤ, ਨਿਯਮ, ਸ਼ੀਲ, ਤਪ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ਼ੁਭ ਭਾਵਰੂਪ ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮ ਕਹੀਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕੇ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਹੈਂ, ਜ੍ਞਾਨਰੂਪ ਪਰਿਣਮਿਤ ਜ੍ਞਾਨੀਕੇ ਵੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰ੍ਮ ਨ ਹੋਨੇ ਪਰ ਭੀ ਵਹ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕੋ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰਤਾ ਹੈ; ਤਥਾ ਅਜ੍ਞਾਨਰੂਪ ਪਰਿਣਮਿਤ ਅਜ੍ਞਾਨੀਕੇ ਵੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰ੍ਮ ਹੋਨੇ ਪਰ ਭੀ ਵਹ ਬਨ੍ਧਕੋ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰਤਾ ਹੈ ..੧੫੩..

ਅਬ ਇਸੀ ਅਰ੍ਥਕਾ ਕਲਸ਼ਰੂਪ ਕਾਵ੍ਯ ਕਹਤੇ ਹੈਂ : —

ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਥ : — [ਯਦ੍ ਏਤਦ੍ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ਅਚਲਮ੍ ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਾ ਭਵਨਮ੍ ਆਭਾਤਿ ] ਜੋ ਯਹ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਵਰੂਪ ਆਤ੍ਮਾ ਧ੍ਰੁਵਰੂਪਸੇ ਔਰ ਅਚਲਰੂਪਸੇ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਵਰੂਪ ਹੋਤਾ ਹੁਆ — ਪਰਿਣਮਤਾ ਹੁਆ ਭਾਸਿਤ ਹੋਤਾ ਹੈ [ਅਯਂ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਹੇਤੁਃ ] ਵਹੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾ ਹੇਤੁ ਹੈ, [ਯਤਃ ] ਕ੍ਯੋਂਕਿ [ਤਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਪਿ ਸ਼ਿਵਃ ਇਤਿ ] ਵਹ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵਰੂਪ ਹੈ; [ਅਤਃ ਅਨ੍ਯਤ੍ ] ਉਸਕੇ ਅਤਿਰਿਕ੍ਤ ਜੋ ਅਨ੍ਯ ਕੁਛ ਹੈ [ਬਨ੍ਧਸ੍ਯ ] ਵਹ ਬਨ੍ਧਕਾ ਹੇਤੁ ਹੈ, [ਯਤਃ ] ਕ੍ਯੋਂਕਿ [ਤਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਪਿ ਬਨ੍ਧਃ ਇਤਿ ] ਵਹ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਬਨ੍ਧਸ੍ਵਰੂਪ ਹੈ . [ਤਤਃ ] ਇਸਲਿਯੇ [ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਤ੍ਵਂ ਭਵਨਮ੍ ] ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਵਰੂਪ ਹੋਨੇਕਾ ( – ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਵਰੂਪ ਪਰਿਣਮਿਤ ਹੋਨੇਕਾ) ਅਰ੍ਥਾਤ੍ [ਅਨੁਭੂਤਿਃ ਹਿ ] ਅਨੁਭੂਤਿ ਕ ਰਨੇਕਾ ਹੀ [ਵਿਹਿਤਮ੍ ] ਆਗਮਮੇਂ ਵਿਧਾਨ ਹੈ .੧੦੫.

ਅਬ ਫਿ ਰ ਭੀ, ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਕੇ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤੀਕੋ ਸਮਝਾਨੇਕੇ ਲਿਯੇ ਉਸਕਾ ਦੋਸ਼ ਬਤਲਾਤੇ ਹੈਂ : —

ਗਾਥਾਰ੍ਥ : — [ਯੇ ] ਜੋ [ਪਰਮਾਰ੍ਥਬਾਹ੍ਯਾ ] ਪਰਮਾਰ੍ਥਸੇ ਬਾਹ੍ਯ ਹੈਂ [ਤੇ ] ਵੇ [ਮੋਕ੍ਸ਼ਹੇਤੁਮ੍ ] ਮੋਕ੍ਸ਼ਕੇ