ਮੋਤ੍ਤੂਣ ਣਿਚ੍ਛਯਟ੍ਠਂ ਵਵਹਾਰੇਣ ਵਿਦੁਸਾ ਪਵਟ੍ਟਂਤਿ .
ਯਃ ਖਲੁ ਪਰਮਾਰ੍ਥਮੋਕ੍ਸ਼ਹੇਤੋਰਤਿਰਿਕ੍ਤੋ ਵ੍ਰਤਤਪਃਪ੍ਰਭ੍ਰੁਤਿਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਕੇਸ਼ਾਂਚਿਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਹੇਤੁਃ ਸ ਸਰ੍ਵੋਪਿ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਿਦ੍ਧਃ, ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਜ੍ਞਾਨਭਵਨਸ੍ਯਾਭਵਨਾਤ੍, ਪਰਮਾਰ੍ਥਮੋਕ੍ਸ਼- ਹੇਤੋਰੇਵੈਕਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਜ੍ਞਾਨਭਵਨਸ੍ਯ ਭਵਨਾਤ੍ . ਹੀ ਹੈ — ਐਸਾ ਕਹਨੇਮੇਂ ਕੁਛ ਭੀ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਹੈ . ਇਸਲਿਯੇ ਕਈ ਸ੍ਥਾਨੋਂ ਪਰ ਆਚਾਰ੍ਯਦੇਵਨੇ ਟੀਕਾਮੇਂ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਵਰੂਪ ਆਤ੍ਮਾਕੋ ‘ਜ੍ਞਾਨ’ ਸ਼ਬ੍ਦਸੇ ਕਹਾ ਹੈ ..੧੫੫..
ਗਾਥਾਰ੍ਥ : — [ਨਿਸ਼੍ਚਯਾਰ੍ਥਂ ] ਨਿਸ਼੍ਚਯਨਯਕੇ ਵਿਸ਼ਯਕੋ [ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ] ਛੋੜਕਰ [ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਃ ] ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ [ਵ੍ਯਵਹਾਰੇਣ ] ਵ੍ਯਵਹਾਰਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ [ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ] ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਹੈਂ; [ਤੁ ] ਪਰਨ੍ਤੁ [ਪਰਮਾਰ੍ਥਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਨਾਂ ] ਪਰਮਾਰ੍ਥਕੇ ( – ਆਤ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਕੇ) ਆਸ਼੍ਰਿਤ [ਯਤੀਨਾਂ ] ਯਤੀਸ਼੍ਵਰੋਂਕੇ ਹੀ [ਕ ਰ੍ਮਕ੍ਸ਼ਯਃ ] ਕ ਰ੍ਮਕਾ ਨਾਸ਼ [ਵਿਹਿਤਃ ] ਆਗਮਮੇਂ ਕ ਹਾ ਗਯਾ ਹੈ . (ਕੇ ਵਲ ਵ੍ਯਵਹਾਰਮੇਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ ਕਰਨੇਵਾਲੇ ਪਂਡਿਤੋਂਕੇ ਕ ਰ੍ਮਕ੍ਸ਼ਯ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ .)
ਟੀਕਾ : — ਕੁਛ ਲੋਗ ਪਰਮਾਰ੍ਥ ਮੋਕ੍ਸ਼ਹੇਤੁਸੇ ਅਨ੍ਯ, ਜੋ ਵ੍ਰਤ, ਤਪ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪ ਮੋਕ੍ਸ਼ਹੇਤੁ ਮਾਨਤੇ ਹੈਂ, ਉਸ ਸਮਸ੍ਤਹੀਕਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ; ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਵਹ (ਮੋਕ੍ਸ਼ਹੇਤੁ) ਅਨ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕੇ ਸ੍ਵਭਾਵਵਾਲਾ (ਪੁਦ੍ਗਲਸ੍ਵਭਾਵਵਾਲਾ) ਹੈ, ਇਸਲਿਯੇ ਉਸਕੇ ਸ੍ਵ-ਭਾਵਸੇ ਜ੍ਞਾਨਕਾ ਭਵਨ (ਹੋਨਾ) ਨਹੀਂ ਬਨਤਾ, — ਮਾਤ੍ਰ ਪਰਮਾਰ੍ਥ ਮੋਕ੍ਸ਼ਹੇਤੁ ਹੀ ਏਕ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕੇ ਸ੍ਵਭਾਵਵਾਲਾ (ਜੀਵਸ੍ਵਭਾਵਵਾਲਾ) ਹੈ, ਇਸਲਿਯੇ ਉਸਕੇ ਸ੍ਵਭਾਵਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਜ੍ਞਾਨਕਾ ਭਵਨ (ਹੋਨਾ) ਬਨਤਾ ਹੈ .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਮੋਕ੍ਸ਼ ਆਤ੍ਮਾਕਾ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਇਸਲਿਯੇ ਉਸਕਾ ਕਾਰਣ ਭੀ ਆਤ੍ਮਸ੍ਵਭਾਵੀ ਹੀ ਹੋਨਾ ਚਾਹਿਯੇ . ਜੋ ਅਨ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕੇ ਸ੍ਵਭਾਵਵਾਲਾ ਹੈ ਉਸਸੇ ਆਤ੍ਮਾਕਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਕੈਸੇ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ ? ਸ਼ੁਭ ਕਰ੍ਮ ਪੁਦ੍ਗਲਸ੍ਵਭਾਵੀ ਹੈ, ਇਸਲਿਯੇ ਉਸਕੇ ਭਵਨਸੇ ਪਰਮਾਰ੍ਥ ਆਤ੍ਮਾਕਾ ਭਵਨ ਨਹੀਂ ਬਨ ਸਕਤਾ; ਇਸਲਿਯੇ ਵਹ
੨੫੦