ਯਤੋ ਹਿ ਜ੍ਞਾਨਿਨੋ ਜ੍ਞਾਨਮਯੈਰ੍ਭਾਵੈਰਜ੍ਞਾਨਮਯਾ ਭਾਵਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਰੋਧਿਨੋਵਸ਼੍ਯਮੇਵ ਨਿਰੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਤਤੋਜ੍ਞਾਨਮਯਾਨਾਂ ਭਾਵਾਨਾਮ੍ ਰਾਗਦ੍ਵੇਸ਼ਮੋਹਾਨਾਂ ਆਸ੍ਰਵਭੂਤਾਨਾਂ ਨਿਰੋਧਾਤ੍ ਜ੍ਞਾਨਿਨੋ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਆਸ੍ਰਵਨਿਰੋਧਃ . ਅਤੋ ਜ੍ਞਾਨੀ ਨਾਸ੍ਰਵਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮਾਣਿ ਬਘ੍ਨਾਤਿ, ਨਿਤ੍ਯਮੇਵਾਕਰ੍ਤ੍ਰੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਾਨਿ ਨਵਾਨਿ ਨ ਬਧ੍ਨਨ੍ ਸਦਵਸ੍ਥਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਬਦ੍ਧਾਨਿ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਕੇਵਲਮੇਵ ਜਾਨਾਤਿ . ਐਸਾ ਬਨ੍ਧ [ਨਾਸ੍ਤਿ ] ਨਹੀਂ ਹੈ, [ਆਸ੍ਰਵਨਿਰੋਧਃ ] (ਕ੍ਯੋਂਕਿ) ਆਸ੍ਰਵਕਾ (ਭਾਵਾਸ੍ਰਵਕਾ) ਨਿਰੋਧ ਹੈ; [ਤਾਨਿ ] ਨਵੀਨ ਕ ਰ੍ਮੋਂਕੋ [ਅਬਧ੍ਨਨ੍ ] ਨਹੀਂ ਬਾਁਧਤਾ [ਸਃ ] ਵਹ, [ਸਨ੍ਤਿ ] ਸਤ੍ਤਾਮੇਂ ਰਹੇ ਹੁਏ [ਪੂਰ੍ਵਨਿਬਦ੍ਧਾਨਿ ] ਪੂਰ੍ਵਬਦ੍ਧ ਕਰ੍ਮੋਂਕੋ [ਜਾਨਾਤਿ ] ਜਾਨਤਾ ਹੀ ਹੈ .
ਟੀਕਾ : — ਵਾਸ੍ਤਵਮੇਂ ਜ੍ਞਾਨੀਕੇ ਜ੍ਞਾਨਮਯ ਭਾਵੋਂਸੇ ਅਜ੍ਞਾਨਮਯ ਭਾਵ ਅਵਸ਼੍ਯ ਹੀ ਨਿਰੁਦ੍ਧ – ਅਭਾਵਰੂਪ ਹੋਤੇ ਹੈਂ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਪਰਸ੍ਪਰ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵ ਏਕਸਾਥ ਨਹੀਂ ਰਹ ਸਕਤੇ; ਇਸਲਿਯੇ ਅਜ੍ਞਾਨਮਯ ਭਾਵਰੂਪ ਰਾਗ-ਦ੍ਵੇਸ਼-ਮੋਹ ਜੋ ਕਿ ਆਸ੍ਰਵਭੂਤ (ਆਸ੍ਰਵਸ੍ਵਰੂਪ) ਹੈਂ ਉਨਕਾ ਨਿਰੋਧ ਹੋਨੇਸੇ, ਜ੍ਞਾਨੀਕੇ ਆਸ੍ਰਵਕਾ ਨਿਰੋਧ ਹੋਤਾ ਹੀ ਹੈ . ਇਸਲਿਯੇ ਜ੍ਞਾਨੀ, ਆਸ੍ਰਵ ਜਿਨਕਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤ ਹੈ ਐਸੇ (ਜ੍ਞਾਨਾਵਰਣਾਦਿ) ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮੋਂਕੋ ਨਹੀਂ ਬਾਁਧਤਾ, — ਸਦਾ ਅਕਰ੍ਤ੍ਰੁਤ੍ਵ ਹੋਨੇਸੇ ਨਵੀਨ ਕਰ੍ਮੋਂਕੋ ਨ ਬਾਁਧਤਾ ਹੁਆ ਸਤ੍ਤਾਮੇਂ ਰਹੇ ਹੁਏ ਪੂਰ੍ਵਬਦ੍ਧ ਕਰ੍ਮੋਂਕੋ, ਸ੍ਵਯਂ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਵਭਾਵਵਾਨ੍ ਹੋਨੇਸੇ, ਮਾਤ੍ਰ ਜਾਨਤਾ ਹੀ ਹੈ . (ਜ੍ਞਾਨੀਕਾ ਜ੍ਞਾਨ ਹੀ ਸ੍ਵਭਾਵ ਹੈ, ਕਰ੍ਤ੍ਰੁਤ੍ਵ ਨਹੀਂ; ਯਦਿ ਕਰ੍ਤ੍ਰੁਤ੍ਵ ਹੋ ਤੋ ਕਰ੍ਮਕੋ ਬਾਁਧੇ, ਜ੍ਞਾਤ੍ਰੁਤ੍ਵ ਹੋਨੇਸੇ ਕਰ੍ਮਬਨ੍ਧ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ .)
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਜ੍ਞਾਨੀਕੇ ਅਜ੍ਞਾਨਮਯ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੋਤੇ, ਔਰ ਅਜ੍ਞਾਨਮਯ ਭਾਵ ਨ ਹੋਨੇਸੇ (ਅਜ੍ਞਾਨਮਯ) ਰਾਗਦ੍ਵੇਸ਼ਮੋਹ ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਆਸ੍ਰਵ ਨਹੀਂ ਹੋਤੇ ਔਰ ਆਸ੍ਰਵ ਨ ਹੋਨੇਸੇ ਨਵੀਨ ਬਨ੍ਧ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ . ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਜ੍ਞਾਨੀ ਸਦਾ ਹੀ ਅਕਰ੍ਤਾ ਹੋਨੇਸੇ ਨਵੀਨ ਕਰ੍ਮ ਨਹੀਂ ਬਾਁਧਤਾ ਔਰ ਜੋ ਪੂਰ੍ਵਬਦ੍ਧ ਕਰ੍ਮ ਸਤ੍ਤਾਮੇਂ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਹੈਂ ਉਨਕਾ ਮਾਤ੍ਰ ਜ੍ਞਾਤਾ ਹੀ ਰਹਤਾ ਹੈ .
ਅਵਿਰਤਸਮ੍ਯਗ੍ਦ੍ਰੁਸ਼੍ਟਿਕੇ ਭੀ ਅਜ੍ਞਾਨਮਯ ਰਾਗਦ੍ਵੇਸ਼ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ . ਜੋ ਮਿਥ੍ਯਾਤ੍ਵ ਸਹਿਤ ਰਾਗਾਦਿ ਹੋਤਾ ਹੈ ਵਹੀ ਅਜ੍ਞਾਨਕੇ ਪਕ੍ਸ਼ਮੇਂ ਮਾਨਾ ਜਾਤਾ ਹੈ, ਸਮ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵ ਸਹਿਤ ਰਾਗਾਦਿਕ ਅਜ੍ਞਾਨਕੇ ਪਕ੍ਸ਼ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਹੈ . ਸਮ੍ਯਗ੍ਦ੍ਰੁਸ਼੍ਟਿਕੇ ਸਦਾ ਜ੍ਞਾਨਮਯ ਪਰਿਣਮਨ ਹੀ ਹੋਤਾ ਹੈ . ਉਸਕੋ ਚਾਰਿਤ੍ਰਮੋਹਕੇ ਉਦਯਕੀ ਬਲਵਤ੍ਤਾਸੇ ਜੋ ਰਾਗਾਦਿ ਹੋਤੇ ਹੈਂ ਉਸਕਾ ਸ੍ਵਾਮਿਤ੍ਵ ਉਸਕੇ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਵਹ ਰਾਗਾਦਿਕੋ ਰੋਗ ਸਮਾਨ ਜਾਨਕਰ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤਾ ਹੈ ਔਰ ਅਪਨੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹੇਂ ਕਾਟਤਾ ਜਾਤਾ ਹੈ . ਇਸਲਿਯੇ ਜ੍ਞਾਨੀਕੇ ਜੋ ਰਾਗਾਦਿ ਹੋਤੇ ਹੈਂ ਵਹ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਹੋਨੇ ਪਰ ਭੀ ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਜੈਸੇ ਹੀ ਹੈਂ; ਵਹ ਆਗਾਮੀ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਸਂਸਾਰਕਾ ਬਨ੍ਧ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ, ਮਾਤ੍ਰ ਅਲ੍ਪ ਸ੍ਥਿਤਿ-ਅਨੁਭਾਗਵਾਲਾ ਬਨ੍ਧ ਕਰਤਾ ਹੈ . ਐਸੇ ਅਲ੍ਪ ਬਨ੍ਧਕੋ ਯਹਾਁ ਨਹੀਂ ਗਿਨਾ ਹੈ ..੧੬੬..
ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਜ੍ਞਾਨੀਕੇ ਆਸ੍ਰਵ ਨ ਹੋਨੇਸੇ ਬਨ੍ਧ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ .
੨੬੪