ਜੀਵਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਜ੍ਞਾਨਨਿਰ੍ਵ੍ਰੁਤ੍ਤ ਏਵ .
ਏਸ਼ੋਭਾਵਃ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਸ੍ਰਵਾਣਾਮ੍ ..੧੧੪..
ਪੁਢਵੀਪਿਂਡਸਮਾਣਾ ਪੁਵ੍ਵਣਿਬਦ੍ਧਾ ਦੁ ਪਚ੍ਚਯਾ ਤਸ੍ਸ .
ਕਟੇ ਹੁਏ ਵ੍ਰੁਕ੍ਸ਼ਕੇ ਹਰੇ ਪਤ੍ਤੋਂਕੇ ਸਮਾਨ ਵੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰੁਤਿਯਾਁ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਹੀ ਸੂਖਨੇ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈਂ ..੧੬੮..
ਅਬ, ‘ਜ੍ਞਾਨਮਯ ਭਾਵ ਹੀ ਭਾਵਾਸ੍ਰਵਕਾ ਅਭਾਵ ਹੈ’ ਇਸ ਅਰ੍ਥਕਾ ਕਲਸ਼ਰੂਪ ਕਾਵ੍ਯ ਕਹਤੇ ਹੈਂ : —
ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਥ : — [ਜੀਵਸ੍ਯ ] ਜੀਵਕਾ [ਯਃ ] ਜੋ [ਰਾਗਦ੍ਵੇਸ਼ਮੋਹੈਃ ਬਿਨਾ ] ਰਾਗਦ੍ਵੇਸ਼ਮੋਹ ਰਹਿਤ, [ਜ੍ਞਾਨਨਿਰ੍ਵ੍ਰੁਤ੍ਤਃ ਏਵ ਭਾਵਃ ] ਜ੍ਞਾਨਸੇ ਹੀ ਰਚਿਤ ਭਾਵ [ਸ੍ਯਾਤ੍ ] ਹੈ ਔਰ [ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕ ਰ੍ਮਾਸ੍ਰਵ-ਓਘਾਨ੍ ਰੁਨ੍ਧਨ੍ ] ਜੋ ਸਰ੍ਵ ਦ੍ਰਡ੍ਡਵ੍ਯਕ ਰ੍ਮਕੇ ਆਸ੍ਰਵ-ਸਮੂਹਕੋ (-ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਥੋਕਬਨ੍ਧ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕ ਰ੍ਮਕੇ ਪ੍ਰਵਾਹਕੋ) ਰੋਕ ਨੇਵਾਲਾ ਹੈ, [ਏਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵ-ਭਾਵਾਸ੍ਰਵਾਣਾਮ੍ ਅਭਾਵਃ ] ਵਹ (ਜ੍ਞਾਨਮਯ) ਭਾਵ ਸਰ੍ਵ ਭਾਵਾਸ੍ਰਵਕੇ ਅਭਾਵਸ੍ਵਰੂਪ ਹੈ .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਮਿਥ੍ਯਾਤ੍ਵ ਰਹਿਤ ਭਾਵ ਜ੍ਞਾਨਮਯ ਹੈ . ਵਹ ਜ੍ਞਾਨਮਯ ਭਾਵ ਰਾਗਦ੍ਵੇਸ਼ਮੋਹ ਰਹਿਤ ਹੈ ਔਰ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕਰ੍ਮਕੇ ਪ੍ਰਵਾਹਕੋ ਰੋਕਨੇਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਸਲਿਯੇ ਵਹ ਭਾਵ ਹੀ ਭਾਵਾਸ੍ਰਵਕੇ ਅਭਾਵਸ੍ਵਰੂਪ ਹੈ .
ਸਂਸਾਰਕਾ ਕਾਰਣ ਮਿਥ੍ਯਾਤ੍ਵ ਹੀ ਹੈ; ਇਸਲਿਯੇ ਮਿਥ੍ਯਾਤ੍ਵਸਂਬਂਧੀ ਰਾਗਾਦਿਕਾ ਅਭਾਵ ਹੋਨੇ ਪਰ, ਸਰ੍ਵ ਭਾਵਾਸ੍ਰਵੋਂਕਾ ਅਭਾਵ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ ਯਹ ਯਹਾਁ ਕਹਾ ਗਯਾ ਹੈ ..੧੧੪..
ਅਬ, ਯਹ ਬਤਲਾਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਜ੍ਞਾਨੀਕੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਸ੍ਰਵਕਾ ਅਭਾਵ ਹੈ —
ਗਾਥਾਰ੍ਥ : — [ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਿਨਃ ] ਉਸ ਜ੍ਞਾਨੀਕੇ [ਪੂਰ੍ਵਨਿਬਦ੍ਧਾਃ ਤੁ ] ਪੂਰ੍ਵਬਦ੍ਧ [ਸਰ੍ਵੇ ਅਪਿ ]