ਜ੍ਞਾਨੀ ਹਿ ਤਾਵਦਾਸ੍ਰਵਭਾਵਭਾਵਨਾਭਿਪ੍ਰਾਯਾਭਾਵਾਨ੍ਨਿਰਾਸ੍ਰਵ ਏਵ . ਯਤ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਃ ਪ੍ਰਤਿਸਮਯਮਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰਂ ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮ ਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਜ੍ਞਾਨਗੁਣਪਰਿਣਾਮ ਏਵ ਹੇਤੁਃ .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਜ੍ਞਾਨੀਕੇ ਰਾਗਦ੍ਵੇਸ਼ਮੋਹਸ੍ਵਰੂਪ ਭਾਵਾਸ੍ਰਵਕਾ ਅਭਾਵ ਹੁਆ ਹੈ ਔਰ ਵਹ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਸ੍ਰਵਸੇ ਤੋ ਸਦਾ ਹੀ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਭਿਨ੍ਨ ਹੀ ਹੈ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਸ੍ਰਵ ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਿਣਾਮਸ੍ਵਰੂਪ ਹੈ ਔਰ ਜ੍ਞਾਨੀ ਚੈਤਨ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪ ਹੈ . ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਜ੍ਞਾਨੀਕੇ ਭਾਵਾਸ੍ਰਵ ਤਥਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਸ੍ਰਵਕਾ ਅਭਾਵ ਹੋਨੇਸੇ ਵਹ ਨਿਰਾਸ੍ਰਵ ਹੀ ਹੈ .੧੧੫.
ਅਬ ਯਹ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਹੋਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜ੍ਞਾਨੀ ਨਿਰਾਸ੍ਰਵ ਕੈਸੇ ਹੈੈਂ? ਉਸਕੇ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਵਰੂਪ ਗਾਥਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ : —
ਗਾਥਾਰ੍ਥ : — [ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ] ਕ੍ਯੋਂਕਿ [ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਃ ] ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰਕੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਸ੍ਰਵ [ਜ੍ਞਾਨਦਰ੍ਸ਼ਨ- ਗੁਣਾਭ੍ਯਾਮ੍ ] ਜ੍ਞਾਨਦਰ੍ਸ਼ਨਗੁਣੋਂਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ [ਸਮਯੇ ਸਮਯੇ ] ਸਮਯ ਸਮਯ ਪਰ [ਅਨੇਕ ਭੇਦਂ ] ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰਕਾ ਕ ਰ੍ਮ [ਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ ] ਬਾਁਧਤੇ ਹੈਂ, [ਤੇਨ ] ਇਸਲਿਯੇ [ਜ੍ਞਾਨੀ ਤੁ ] ਜ੍ਞਾਨੀ ਤੋ [ਅਬਨ੍ਧਃ ਇਤਿ ] ਅਬਨ੍ਧ ਹੈ .
ਟੀਕਾ : — ਪਹਲੇ, ਜ੍ਞਾਨੀ ਤੋ ਆਸ੍ਰਵਭਾਵਕੀ ਭਾਵਨਾਕੇ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯਕੇ ਅਭਾਵਕੇ ਕਾਰਣ ਨਿਰਾਸ੍ਰਵ ਹੀ ਹੈ; ਪਰਨ੍ਤੁ ਜੋ ਉਸੇ ਭੀ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਤ੍ਯਯ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਯ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰਕਾ ਪੁਦ੍ਗਲਕਰ੍ਮ ਬਾਁਧਤੇ ਹੈਂ, ਵਹਾਁ ਜ੍ਞਾਨਗੁਣਕਾ ਪਰਿਣਮਨ ਹੀ ਕਾਰਣ ਹੈ ..੧੭੦..
ਅਬ ਯਹ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਹੋਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜ੍ਞਾਨਗੁਣਕਾ ਪਰਿਣਮਨ ਬਨ੍ਧਕਾ ਕਾਰਣ ਕੈਸੇ ਹੈ ? ਉਸਕੇ ਉਤ੍ਤਰਕੀ ਗਾਥਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ : —